သတင္း ေပးလိုလွ်င္

Citizen Journalist Guide

ျပည္သူ႔ သတင္းသမားမ်ား RFA သို႔ သတင္းေပးလိုလွ်င္

Citizen Journalist လို႔ ေခၚၾကတဲ့ တာဝန္သိ ႏိုင္ငံသားမ်ား၊ ျပည္သူ႔ သတင္းသမားမ်ား သတင္းေပးပိ႔ုတာမ်ိဳးကို RFA အေနနဲ႔ အမ်ားႀကီး တန္ဖိုးထားပါတယ္။ သူတို႔ေတြက အခင္း သတင္းျဖစ္တဲ့ ေနရာေတြကို ဦးဦးဖ်ားဖ်ား ေရာက္ရွိၿပီး ကိုယ့္ ရပ္နီးရပ္ေဝး အသိုင္းအဝိုင္း၊ ကိုယ့္ျပည္သူေတြအတြက္ သတင္းပို႔ဖို႔အတြက္ ဘာေတြ အေရးႀကီးတယ္ဆိုတာ ကိုယ့္ဖာသာကိုယ္ ေ႐ြးၾကပါတယ္။

အျဖစ္အပ်က္ေတြ ျဖစ္ပြားေနခ်ိန္မွာ ဗီဒီယို၊ ဓာတ္ပံု၊ ဒါမွမဟုတ္ စာသားတို႔အျပင္ လူမႈမီဒီယာ အင္တာနက္ စာမ်က္ႏွာေတြမွာ တျခားလူေတြနဲ႔ ဆက္သြယ္ေျပာဆိုရာကတဆင့္ သတင္းပို႔ဖို႔အတြက္ အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစမဲ့ လမ္းၫႊန္ခ်က္တခ်ိဳ႕ ဒီေနရာမွာ ေပးထားပါတယ္။

အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာမ်ားအတြက္ ဗီဒီယို ႐ိုက္ျခင္း

အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာမ်ားအတြက္ ေရးသားျခင္း

ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်း အျပန္အလွန္ ေျပာဆိုျခင္း

အေၾကာင္းအရာမ်ားကို ပို႔ေပးပံု

အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာမ်ားအတြက္ ဗီဒီယို ႐ိုက္ျခင္း

၁။ RFA အတြက္ ဗီဒီယို ႐ိုက္မယ္ဆိုရင္ လိုက္နာရမဲ့ RFA စည္းကမ္းခ်က္မ်ား (terms of use) ကို အရင္ဖတ္ပါ။

၂။ ကိုယ့္ရဲ့ ပစၥည္းကိရိယာမ်ားနဲ႔ ရင္းႏွီးကၽြမ္းဝင္ေအာင္ အရင္လုပ္ထားပါ။ ဗီဒီယိုကင္မရာ၊ ဆဲလ္ဖုန္း၊ ဒါမွမဟုတ္ သံုးစရာရွိမဲ့ တျခားကိရိယာေတြေရာ၊ ကင္မရာေထာက္ (tripod) ရွိခဲ့ရင္ ကင္မရာေထာက္နဲ႔ပါ အဆင္ေျပသြားတဲ့အထိ အိမ္မွာ ၄-၅ ႀကိမ္ အစမ္း႐ိုက္ၾကည့္ပါ။

၃။ ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ အေၾကာင္းအရာ အားလံုးကို ဗီဒီယို ႐ိုက္မွာ မဟုတ္ဖူးဆိုတာ မေမ့ပါနဲ႔ ။ အေျခအေနတရပ္၊ ဇာတ္ေကာင္တေယာက္ ဒါမွမဟုတ္ ေနရာတေနရာကို သိျမင္ႏိုင္ေအာင္ ျပကြက္တခု ေပးလိုက္တာသာ ျဖစ္ပါတယ္။

၄။ ပံုေသ ျမင္ကြင္းက်ယ္နဲ႔ စၿပီး ၁၅ စကၠန္႔ ႐ိုက္ထားပါ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ သင္ဘယ္မွာလဲ၊ ဘယ္ရက္စြဲလဲ၊ ဘယ္အခ်ိန္လဲ၊ ႐ိုက္ခ်က္ထဲမွာ ဘယ္သူပါသလဲ ဆိုတာ ေျပာပါ။ ၿပီးေတာ့ (zoom in) အနီးကပ္ ဆြဲ႐ုိက္ ဒါမွမဟုတ္ (pan) ျမင္ကြင္းခ်ဲ႕ၿပီး ပံုေသ ေနာက္တကြက္ကို ေနာက္ထပ္ ၁၅ စကၠန္႔ခန္႔ ႐ုိက္ထားပါ။

၅။ နိဒါန္းပ်ိဳးၿပီးတဲ့အခါမွာ စကားမေျပာပါနဲ႔ေတာ့။ အသြားအလာ ႐ႈပ္ေနတဲ့ လမ္းမေပၚက အသံေတြလို သဘာဝအသံေတြကို ၾကားရဖို႔ လိုပါတယ္။ သတင္းအတြက္ အသံက အေရးႀကီးပါတယ္။ ဗီဒီယို ႐ိုက္တာဟာ စကၠန္႔ ၃၀ ဓာတ္ပံု႐ိုက္သလိုပါပဲ။ ဝဲ(သို႔)ယာ ေဝွ႔ၿပီး တခါ႐ိုက္တိုင္း ေခါင္းထဲမွာ ၃၀ အထိ ေရတြက္ပါ။

၆။ ႐ိုက္ကြက္မ်ားရဲ့ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပံုေတြကို သတိျပဳပါ။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ ႐ႈပ္ေထြးတဲ့ ေနာက္ခံျမင္ကြင္းေတြကို ေရွာင္ပါ။

၇။ လူတေယာက္ကို အင္တာဗ်ဴး လုပ္ေနတာဆိုရင္ အင္တာဗ်ဴး အလုပ္ခံေနသူနဲ႔ သံုးေပအကြာ ကင္မရာေထာက္ေပၚမွာ ထားပါ။ ကင္မရာေထာက္မရွိရင္ စာအုပ္ေတြကို ဆင့္ပါ။ ဒါမွမဟုတ္ ကင္မရာကို ၿငိမ္ေအာင္ထိန္းထားႏိုင္မဲ့ အရာတခုခုကို သံုးပါ။ အင္တာဗ်ဴးလုပ္ေနသူကို ေမးခြန္းႏွစ္ခု ေမးၿပီး ႐ိုက္ပါ။ ဒီလို ႐ိုက္တာ ၅ မိနစ္ မေက်ာ္ပါေစနဲ႔။ အင္တာဗ်ဴးၿပီးရင္ (B roll လို႔ ေခၚတဲ့) ဇာတ္လမ္းရဲ့ ေဘးပတ္ဝန္းက်င္ကို ႐ိုက္ပါ။ ဒါက ၁၀ မိနစ္ထက္ မေက်ာ္ပါေစနဲ႔။

၈။ ကင္မရာကို ေဘးဝဲယာ အျပန္ျပန္ လွည့္႐ိုက္တာ၊ နီးလုိက္ေဝးလိုက္ ဆြဲ႐ိုက္တာမ်ိဳးကို ေရွာင္ပါ။ ႐ိုက္ကြက္ေတြကို ပံုေသထားၿပီး တကယ္ အာ႐ံုကို ဆြဲေဆာင္ဖမ္းစားမဲ့ အခ်ိန္ကို မိေအာင္ ရွာပါ။ တခ်ိန္လံုး ဝဲယာေဝွ႕ၿပီး ႐ိုက္ေနမယ္၊ အနီးကပ္လိုက္အေဝးဆြဲလိုက္ ႐ုိက္ေနမယ္ ဆိုရင္ ကင္မရာလႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ တကယ္ အေရးပါတဲ့ ႐ိုက္ကြက္ရဲ့ သက္ေရာက္မႈ ေပ်ာက္ဆံုးသြားပါမယ္။

၉။ ဗီဒီယိုတို႔ တီဗြီတို႔ေတြက အလ်ားလိုက္ ျပတာမို႔ အလ်ားလိုက္အကြက္ေတြကို ႐ိုက္ပါ။ ေထာင္လိုက္ အကြက္ေတြကို မ႐ိုက္ပါနဲ႔။

၁၀။ အလင္းေရာင္ျပန္ဟပ္တာေတြကို သတိျပဳပါ။ အျဖဴေရာင္ အလင္းျပန္တာေတြ မျဖစ္ေအာင္ ျပဴတင္းေပါက္၊ မွန္ ဒါမွမဟုတ္ ေျပာင္ေျပာင္လက္လက္ေတြကို တည့္တည့္ မ႐ိုက္ပါနဲ႔။

၁၁။ ညဖက္ ႐ုိက္ရမယ္ဆိုရင္ ကုိယ္က ျမင္ႏိုင္ရင္ေတာင္မွ ကင္မရာမွာ ေမွာင္လြန္းႏိုင္တယ္ ဆိုတာ သတိျပဳပါ။ အလင္းေရာင္ေပးတဲ့ အရာေတြနားမွာ ေနပါ။

အင္တာနက္အတြက္ သတင္းေရးသားျခင္း

ဘယ္သူက ဘာလုပ္တယ္ဆိုတာ ႐ိုးရွင္းတဲ့ စကားလံုးေတြ သံုးၿပီး ေရးပါ။

ဝါက်ေတြကို တိုတို တုတ္တုတ္နဲ႔ အေၾကာင္းအရာတခုကို ဝါက်တခု ေရးပါ။

ေနာက္ဆံုးျဖစ္ေပၚမႈေတြနဲ႔ စေရးပါ။ ဒါေပမဲ့ စာဖတ္သူေတြက အေျခအေနကို သိႏိုင္ေအာင္ လိုအပ္တဲ့ ေနာက္ခံ ဇာတ္ေၾကာင္းကိုလဲ ေျပာျပပါ။

ဂုဏ္ပုဒ္ေတြက ႐ႈပ္ေထြးၿပီး သီးျခားဝါက်နဲ႔ ေဖာ္ျပဖို႔ လိုတဲ့အခါမ်ိဳးက လြဲရင္ နာမယ္ ဂုဏ္ပုဒ္ေတြကို တတ္ႏိုင္သမွ် ႐ိုး႐ိုးရွင္းရွင္း ထားၿပီး နာမယ္ကို မေျပာခင္ အရင္ေျပာပါ။ ဥပမာ၊ ေတာင္ကိုရီးယား သမတ လီေမ်ာင္ဘတ္၊ ဒါမွမဟုတ္ မစၥတာ လီ၊ ဒါမွမဟုတ္ နာမယ္အစ အဂၤလိပ္စာလံုးေတြ ျဖစ္တဲ့ 'အမ္ဘီ' လို႔ ေခၚတဲ့ စသျဖင့္ ေျပာပါ။

ယထာဘူတ က်က် ေဖာ္ျပပါ။ သင္ အင္တာဗ်ဴးလုပ္ေနသူက သူ႔ ထင္ျမင္ခ်က္ေတြကို ေျပာႏိုင္ေပမဲ့ ကိုယ္က ကိုယ္႔အယူအဆကို မေျပာရပါဘူး။

ကိန္းဂဏန္းေတြကို တတ္ႏိုင္သမွ် အနည္းဆံုးပဲ သံုးပါ။ ေနာက္ခံ အေျခအေန မေဖာ္ျပပဲ ဘယ္ေတာ့မွ မသံုးပါနဲ႔။ ဆိုလိုတာက ၿပီးခဲ့တဲ့လထက္ ပိုမ်ားသလား၊ ပိုနည္းသလား၊ ဒါမွမဟုတ္ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမွာလား၊ (ကြာျခားမႈကို ရာခိုင္ႏႈန္း ကိန္းဂဏန္းနဲ႔ ေဖာ္ျပႏိုင္ရင္ ပိုေကာင္းပါတယ္)။ ၿပီးေတာ့ ဒီအခ်က္အလက္က သတင္းထဲမွာ ပါေလာက္ေအာင္ ဘာလုိ႔ အေရးႀကီးတယ္ဆိုတာ ရွင္းျပပါ။

စကားေျပာသလို ေရးပါ။ ေရးၿပီးရင္ သင့္ေရးသားခ်က္ကို အသံထြက္ဖတ္ပါ။

ကိုယ့္အခ်င္းခ်င္း ေျပာသလို ေျပာပါ။ အမည္မသိတဲ့ လူအုပ္ကို ေျပာေနတဲ့ပံုစံထက္ မိတ္ေဆြတေယာက္ကို ဇာတ္လမ္းတခု ေျပာျပေနတဲ့ ပံုစံမ်ိဳး စိတ္ကူးၾကည့္ပါ။

ဗီဒီယိုတခုအတြက္ အသံထပ္ဖို႔ ေရးေပးေနတာ ဆိုရင္ ႐ုပ္ပံုကို ခ်ဲ႕ထြင္ၾကည့္ပါ။ ေပၚလြင္ထင္ရွားေနတဲ့ အရာေတြကို အေသးစိတ္ ေျပာမေနပါနဲ႔။ ႐ုပ္ပံုေတြနဲ႔ သင့္ဇာတ္လမ္းနဲ႔ ဆန္႔က်င္ဖက္ မျဖစ္ပါေစနဲ႔။ ဥပမာ၊ ေဘးအႏၲရာယ္ က်ေရာက္တဲ့ အေၾကာင္းတခုကို ေျပာေနတာဆိုရင္ ျပံဳးေပ်ာ္ေနတဲ့ ကေလးေတြကို မျပပါနဲ႔။ မိုးေခါင္ေရရွားမႈအေၾကာင္း ေရးေနရင္ ေရစီးေနတာေတြ မျပပါနဲ႔။

ဥ္ေက်းစြာ အျပန္အလွန္ ေျပာဆိုျခင္း

ကိုယ့္အယူအဆ သေဘာထား ထင္ျမင္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္ရင္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔ဟာ ခံစားခ်က္ေတြ ျပင္းျပတတ္ၾကေပမဲ့ ကိုယ္ေျပာလိုတာေတြကို သူတပါး နားေထာင္ေစခ်င္ရင္ ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်း ေျပာဆိုရပါမယ္။

လူမႈေရး မီဒီယာေတြက သင့္ရဲ့ အျပန္အလွန္ ေျပာဆိုခ်က္ အပါအဝင္၊ သင့္ရဲ့ သတင္းေပးပို႔ခ်က္ အေပၚ အေလးထားခံရေစ ဖို႔ အတြက္ လမ္းၫႊန္ခ်က္တခ်ိဳ႕ ေအာက္မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

သတင္းတပုဒ္ ေပးပို႔တဲ့အခါ ဒါမွမဟုတ္ YouTube, Facebook တို႔လို လူမႈကြန္ရက္ ေတြမွာ ဝင္ေရာက္ ေဆြးေႏြးတဲ့အခါ တတ္ႏိုင္သမွ် သင္ မည္သူမည္ဝါ ဆိုတာ ေျပာျပပါ။

အျပစ္တင္ခံရတဲ့အခါ ဒါမွမဟုတ္ ဆဲဆိုခံရတဲ့အခါ သူတပါးကို ေဒါသနဲ႔ ေျပာဆိုတာထက္ စိတ္မေကာင္းတဲ့ ေလသံနဲ႔ ေျပာပါ။

သာမန္ေလသံနဲ႔ ရွင္းျပၿပီး အခ်က္အလက္ေတြပဲ ျမဲျမဲကိုင္ထားပါ။

လူေတြကို သူတို႔ ခံစားခ်က္ေတြ အတြက္ ထြက္ေပါက္ေပးပါ။ လူေတြက လိုဘမျပည့္တဲ့အခါ ေဒါသထြက္တတ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူတို႔ကို "ခင္ဗ်ားဆိုလိုတာကို ကၽြန္ေတာ္ နားလည္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီအေၾကာင္း ေဆြးေႏြးတဲ့အခါမွာ ဆဲဆိုဖို႔ေတာ့ မလိုပါဘူး" ဆိုတဲ့ စည္းကမ္းေတြကို သတိေပးလိုက္ပါ။

သူမ်ားေျပာဆိုတာေတြကို စိစစ္ ပိတ္ပင္တာေတြ မလုပ္ပါနဲ႔။ သူတို႔ကို လ်စ္လ်ဴ႐ႈတာလည္း မလုပ္ပါနဲ႔။

မိမိကိုယ္တိုင္က ေျပာခ်င္တာကို ေျပာပါ။ သူတပါးရဲ့ ယံုၾကည္စိတ္ခ်မႈ ရေအာင္ ပုဂၢိဳလ္ေရးဆန္ရမွာ ျဖစ္ေပမဲ့ သတိလည္း ရွိရပါမယ္။ ဘယ္ေတာ့မွ စိတ္လိုလက္ရ မတံု႔ျပန္ပါနဲ႔။

RFA ရဲ့ အသံုးျပဳရာတြင္ လိုက္နာရန္ စည္းကမ္းမ်ား (terms of use) ကို ဖတ္ၿပီး အျခားသူေတြကိုလည္း ဖတ္ဖို႔ သတိေပးပါ။

အေၾကာင္းအရာမ်ား ေပးပို႔ပံု

ဗီဒီယိုသတင္း ဒါမွမဟုတ္ ဓာတ္ပံုလို တျခား တခုခု ပို႔ေပးခ်င္ရင္ တတ္ႏိုင္သေလာက္ ႀကိဳတင္ၿပီး RFA ျမန္မာဌာနကို ဆက္သြယ္ပါ။ RFA မွ အယ္ဒီတာတေယာက္နဲ႔ ေျပာဆိုၿပီးမွ မိမိရဲ့ သတင္းေတြကို ပို႔တာက အေကာင္းဆံုးပါ။ ဒါေပမဲ့ အေျခအေနတခ်ိဳ႕မွာ ဒီလို လုပ္ဖို႔ မလြယ္္ဘူးဆိုတာကို နားလည္ပါတယ္။

RFA ဘာသာစကားအလိုက္ ဌာနမ်ားရဲ့ အီးေမးလ္ လိပ္စာေတြက ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာဘာသာ burweb@rfa.org

ကန္တုန္ တ႐ုတ္ဘာသာ cnews@rfa.org

ခမာ (ကေမ႓ာဒီးယား) khmer@rfa.org

ကိုရီးယား nk@rfa.org

လာအို laoweb@rfa.org

မန္ဒရင္ တ႐ုတ္ဘာသာ putonghwa@rfa.org

တိဘက္ tibetnews@rfa.org

ဝီဂါ uygweb@rfa.org

ဗီယက္နမ္ vietweb@rfa.org

အင္တာနက္ အြန္လိုင္း နည္းစနစ္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို အသံုးျပဳၿပီး ဗီဒီယိုေတြ၊ ဓာတ္ပံု၊ ႐ုပ္ပံုေတြ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။

ဥပမာတခ်ိဳ႕ကို ဒီမွာ ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။

https://www.yousendit.com/

http://sendspace.com/

ဒါမွမဟုတ္ Skype, Gmail စတာေတြကို သံုးႏိုင္ပါတယ္။