វប្បធម៌លើកតម្កើងមេដឹកនាំក្នុងសង្គមខ្មែរ
zr.mp3
មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានអ្នកគាំទ្រ និងអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់លើកតម្កើង និងចាត់ទុកជាមនុស្សដ៏សំខាន់ និងខ្ពង់ខ្ពស់ហួសផុតពីកម្រិតជាមនុស្ស។
ការលើកតម្កើងមេដឹកនាំប្រទេសបែបនេះ ត្រូវបានអ្នកវិភាគ និងអ្នកឃ្លាំមើលសង្គម បានលើកឡើងថា ជាវប្បធម៌បន្សល់ទុកតាំងពីសម័យដើម ដែលគេចាត់ទុកមេដឹកនាំជាមនុស្សសំខាន់គ្មានអ្នកប្រៀបបាននោះ។
អ្នកវិភាគឯករាជ្យ អ្នកស្រី ជា វណ្ណាត បានឲ្យដឹងថា នេះជាវប្បធម៌ ឬទម្លាប់តគ្នាពីមុនមក ដែលគេប្រើពាក្យល្អៗសម្រាប់ហៅមេដឹកនាំមានតាំងពីជំនាន់មុនៗមក រួមមាននៅសម័យកាលបារាំង ធ្វើអាណានិគមនិយមលើកម្ពុជា របបសង្គមរាស្ត្រនិយម របបខ្មែរក្រហម បន្តរហូតមកដល់របបបច្ចុប្បន្ន ដែលគេហៅមេដឹកនាំ ឬគោរពមេដឹកនាំជាមនុស្សអស្ចារ្យនោះ។
អ្នកស្រី ជា វណ្ណាត៖ «ពាក្យខ្មែរមួយចេះតែប្រើពាក្យថា ហៃអើៗ អាជ័យធ្លាក់ទឹកហើយចេះតែហៃអើៗ មិនមានភាពស្មោះត្រង់ពិតប្រាកដ ឃើញខុសហើយមិនហ៊ានថាខុសទៀត។ ខ្ញុំឃើញអត្ថបទនៅក្នុងទស្សនាវដ្ដីផ្ការីក សម័យខ្មែរក្រហម គេសរសេរថា មូលហេតុធ្វើឲ្យរំលំលឿនហ្នឹង គឺមូលហេតុមួយនៅក្នុងចំណោមមូលហេតុឯទៀតៗហ្នឹង ដោយសារថា អ្នកខាងលើ (មន្ត្រីធំ ឬមេដឹកនាំ) ចង់ឮយ៉ាងម៉េច គឺអ្នកខាងក្រោមហ្នឹងបំផ្លើស ឬបំប៉ោងទៅតាមរឿងហ្នឹង»។
នៅក្នុងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ គេហៅមេដឹកនាំលោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ជាវីរជនដ៏ឆ្នើមបំផុតជាដើម។ នៅសម័យខ្មែរក្រហម គេប្រើពាក្យថា បក្សដ៏ភ្លឺស្វាង មហារុងរឿង មហាអស្ចារ្យ គឺគេសំដៅទៅលើមេដឹកនាំនៅជំនាន់នោះ។
ដោយឡែកនៅក្នុងរបបបច្ចុប្បន្ន អ្នកគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល ឬអ្នកអត្ថាធិប្បាយតាមទូរទស្សន៍នានា បានប្រើពាក្យខ្ពង់ខ្ពស់ ដូចជានៅក្នុងអធិបតីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ប្រសាសន៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ រហូតដល់សូម្បីតែហត្ថលេខាក៏គេចាត់ទុកថា ជាការចុះហត្ថលេខាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែរ។
ក្រុមអ្នកវិភាគបានពន្យល់ថា ការប្រើពាក្យល្អៗ ឬការមិនហ៊ានរិះគន់ទៅលើការដឹកនាំនោះ មិនមែនជារឿងល្អទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកវិភាគបានលើកជាឧទាហរណ៍ថា អ្នកដឹកនាំនៅក្នុងរបបមុនៗនោះ ដោយសារតែការលើកតម្កើងមេដឹកនាំនោះហើយ ទីបំផុតរបបនោះដួលរំលំទៅវិញ ព្រោះតែការយល់ស្របរហូតរបស់មន្ត្រីនៅក្រោមបង្គាប់ ដោយហេតុថា គេឃើញមេដឹកនាំ "ធ្វើខុសក៏ថាត្រូវ ឃើញធ្វើត្រូវក៏ថាត្រូវ" នោះ។
អ្នកវិភាគឯករាជ្យ អ្នកស្រី ជា វណ្ណាត បានបញ្ចេញទស្សនៈទៀតថា នៅក្នុងរបបប្រកាន់យកនូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសំខាន់ អ្នកដឹកនាំមិនត្រូវបង្ហាញអំពីឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន ដើម្បីបន្លាចមន្ត្រីថ្នាក់ក្រោមនោះទេ។ អ្នកស្រីអះអាងថា ការប្រើពាក្យល្អៗហៅមេដឹកនាំបែបនេះ មិនមែនសំដៅថា អ្នកទាំងនោះស្មោះនឹងមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនទាំងស្រុងនោះឡើយ។
អ្នកស្រី ជា វណ្ណាត៖ «កូនគាត់មានឱកាសរៀនសូត្រល្អហើយ គឺថា លោកមិនចង់ឲ្យជិះទូកហ្នឹងក្រឡកទូកទេ គាត់ត្រូវតែគាំទ្រ តែអ្នកមិនពេញចិត្តវិញ មិនមានការឲ្យយោបល់ទេ ការដែលគេយល់ឃើញផ្សេង មេដឹកនាំហ្នឹងចោទថា ប្រឆាំង»។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើពាក្យល្អៗ ឬការផ្ដល់គោរមងារទៅឲ្យមេដឹកនាំនោះ ជាការល្អមួយសម្រាប់ជាការលើកទឹកចិត្តមេដឹកនាំប្រទេស។ ប៉ុន្តែការប្រើពាក្យល្អ ឬការផ្ដល់បរមងារណាមួយនោះ នៅក្នុងពិភពលោកគេមានស្តង់ដារវាស់វែង ហើយគេផ្ដល់រង្វាន់ជូនមេដឹកនាំ ដូចជារង្វាន់ ណូបែល (Nobel) ជាដើម។ ក៏ប៉ុន្តែការផ្ដល់រង្វាន់នោះ គេត្រូវវាស់ស្ទង់លទ្ធផលនៃការដឹកនាំមេដឹកនាំទាំងនោះ ដូចជាមេដឹកនាំធ្វើឲ្យមានស្តង់ដារ គោលការណ៍គោរពសិទ្ធិមនុស្សល្អ ធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋទូទៅរួចផុតពីភាពក្រីក្រ និងកត្តាផ្សេងៗទៀត។
អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍សង្គម លោក កែម ឡី មានប្រសាសន៍ថា ការផ្ដល់កិត្តិយសទៅលើមេដឹកនាំ ឬការផ្ដល់គោរមងារនោះ ជាការប្រសើរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការផ្ដល់កិត្តិយសតាមរយៈការហៅ ដូចជាពាក្យ "ក្រោមការដឹកនាំដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់" ជាដើម លុះត្រានៅក្នុងសង្គមនោះមានស្តង់ដារវាស់មួយថា តើមេដឹកនាំនោះមានប្រវត្តិរូបដឹកនាំយ៉ាងដូចម្ដេចខ្លះ ទើបទទួលបានការកោតសរសើរដូច្នោះ?
លោក កែម ឡី៖ «ស្អីក៏ល្អ ស្អីក៏យើងសរសើរ វាទៅទាំងដោកទាំងជាលហើយ រុញឲ្យធ្លាក់ទឹកទាំងអស់គ្នាថ្ងៃណាមួយមិនខានទេ។ យើងហ៊ានទាយអ៊ីចឹង។ ប្រសិនយើងមិនតោងគ្នា មិនប្រាប់គ្នា មិនជួយរំលឹកគ្នា អ្វីដែលធ្វើខុសនោះ វានឹងធ្វើឲ្យត្រឡប់ទៅក្រោយវិញ អ៊ីចឹងហើយនៅក្នុងពិភពលោកហ្នឹង គេរកឃើញរូបមន្តមួយដ៏ល្អ ដើម្បីឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍ល្អ ឲ្យមានស្ថិរភាព បំបាត់អំពើហិង្សា មិនឲ្យមានគម្លាតអ្នកមាន និងអ្នកក្រ ទាល់តែអ្នកហ្នឹងរៀបចំឲ្យមានស្តង់ដារប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស អ៊ីចឹងគេត្រូវតែធ្វើអ៊ីចឹង ហើយគេថា ប្រសិនបើការអភិវឌ្ឍន៍ហ្នឹងមួយលឿន ដែលមិនមានប្រជាធិបតេយ្យ មិនមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ការអភិវឌ្ឍហ្នឹងមិនឋិតថេរទេ»។
ភ្ជាប់ទៅនឹងបញ្ហានេះ ក្រុមអ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការប្រើពាក្យសរសើរមេដឹកនាំនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់នេះ បានក្លាយទៅជាទម្លាប់ទៅហើយ ប៉ុន្តែការប្រើពាក្យទាំងនោះ សុទ្ធតែជាពាក្យកុហកទៅវិញទេ។
នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន ភាគច្រើនគេឲ្យតម្លៃមនុស្សទៅលើសម្ភារៈ លុយកាក់ បុណ្យស័ក្ដិ ដែលផ្ទុយអំពីសង្គមជឿនលឿនមួយចំនួន ដែលគេឲ្យតម្លៃមនុស្សទៅលើចំណេះដឹង ជាតិនិយម ការដឹកនាំប្រទេសមិនឲ្យបាត់បង់ទឹកដី គេឲ្យតម្លៃទៅលើការស្រាវជ្រាវរកឃើញបច្ចេកទេសអ្វីដែលថ្មីជាដើម។
ក្រុមអ្នកវិភាគបានបញ្ជាក់ថា ការលើកសរសើរមេដឹកនាំ ទោះបីជាត្រូវក៏សរសើរខុសក៏សរសើរនោះ មានកត្តាមួយចំនួន ដូចជាប្រព័ន្ធដោះស្រាយបញ្ហា ទាំងក្នុងតុលាការ និងក្រៅតុលាការគ្មានភាពយុត្តិធម៌ សង្គមមាននិទណ្ឌភាពច្រើន គឺភាពគ្មានទោសពៃរ៍។ មួយទៀត ដោយសារតែមនុស្សនៅមានការយល់ដឹងនៅមានកម្រិតមិនបានយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ ការរស់នៅក្នុងសង្គមស្ថិតនៅក្នុងការគាបសង្កត់ និងភាពភ័យខ្លាច។
ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហានេះ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍សង្គម លោក កែម ឡី បានលើកឡើងថា ដើម្បីកុំឲ្យមនុស្សរស់នៅក្នុងសង្គមមានការភ័យខ្លាច ហើយជៀសវាងការសរសើរមេដឹកនាំទាំងខុសនោះ គេត្រូវកសាងសមត្ថភាពចំណេះដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីធ្វើឲ្យពួកគាត់មានភាពរឹងមាំមិនឲ្យពឹងផ្អែកលើគេ។
លោក កែម ឡី៖ «បើចង់ឲ្យសង្គមយើងឋិតថេរ មានការវិវឌ្ឍន៍ស្មើភាពគ្នា ទាល់តែសង្គមហ្នឹងឃើញល្អថាល្អ ឃើញអាក្រក់ថាអាក្រក់ ហើយខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភទៅទៀត គ្រោះថ្នាក់ ឥឡូវហ្នឹងសង្គមយើងធ្វើឲ្យមនុស្សមានវប្បធម៌អាក្រក់ គឺការនិយាយកុហក និយាយសរសើរតែម្ដង ស្អីក៏សរសើរៗ ហើយនិយាយត្រង់ៗនៅក្នុងសង្គមគេថា អាហ្នឹងជាមនុស្សមួយគ្រោះថ្នាក់ ថ្ងៃណាមួយគេបាញ់សម្លាប់ ថ្ងៃណាមួយគេបុក ថ្ងៃណាមួយមានបញ្ហាដល់គ្រួសារទៅវិញ»។
លើសពីនេះទៀត ការលើកតម្កើងមេដឹកនាំ ឬអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់ មិនហ៊ានរិះគន់មេដឹកនាំរបស់ខ្លួននោះ ដោយសារតែគេខ្លាចបាត់បង់តួនាទី ឬផលប្រយោជន៍បុគ្គល ដែលករណីនេះបានចាត់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសង្គមខ្មែរជាច្រើនជំនាន់មក។ បញ្ហានេះក្រុមអ្នកវិភាគបានពន្យល់ថា ជាដំណើរការផ្ទុយពីរបបប្រជាធិបតេយ្យ។
អ្នកវិភាគបានហៅមេដឹកនាំដែលទទួលយកតែពាក្យទំយើរបស់អ្នកហែហមនោះថា មិនមែនជាមេដឹកនាំបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ ដោយហេតុថា សង្គមប្រជាធិបតេយ្យគេមានយន្តការលើកបញ្ហាដាក់ចំពោះមុខ ហើយរួមគ្នាដោះស្រាយ។ អ្នកដឹកនាំទទួលយកការរិះគន់របស់ក្រុមសង្គមស៊ីវិល និងក្រុមគណបក្សប្រឆាំង ដើម្បីធ្វើការកែប្រែ ឬអភិវឌ្ឍន៍បន្ថែមនូវចំណុចដែលខ្វះចន្លោះនោះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។
a
បណ្ឌិតពិតប្រាកដមិនមែនរៀនដើម្បីបានងា នោះទេ តែបណ្ឌិតក្លែងក្លាយរីករាយនឹងងានេះណាស់
Dec 26, 2012 05:32 AM
អ្នកអានអនាមិក
ក្នុងសង្គមខ្មែរនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ការប្រើពាក្យលើកតំកើង និងពាក្យសរសើរ វាជាវប្បធម៌មួយគួរឲព្រួយបារម្មណ៍ គួរឲខ្លាច ។ ប៉ុន្តែបែជាការពេញចិត្តរបស់អ្នកដឹកនាំទៅវិញ ។
Nov 30, 2012 11:22 PM
អ្នកអានអនាមិក
លោក កែម ឡី ខ្ញុំពេញចិត្តពីការបកស្រាយរបស់លោកហើយខ្ញុំយល់ថាថ្នាក់ដឹកនាំក៏
កំពុងពិចារណាទៅលើកូនចៅក្រោមឪវាទរវៀងអ្នកមានសមត្ថភាពការងារ និង អ្នក
ឆ្នើមខាងអែបអបដែរ។
Sep 06, 2012 04:28 AM
អ្នកអានអនាមិក
ពិតណាស់ហើយអ្នកប្រើពាក្យបញ្ជោរក៏ដើម្បីផលប្រយោជន៍ណាមួយរបស់ខ្លួនបើទោះបីថាមិនពេញចិត្តទាំងស្រុងក្តី ម្យ៉ាងទៀតគាត់អាចគិតយល់ពីចរឹកម្នាក់នឹងដែលចូលចិត្តភាពបញ្ចើចបញ្ចើរនេះផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញពាក្យរិះគន់ត្រូវបានគេយកប្រើពីក្រោយខ្នងជាលក្ខណម៉ាត់ចាបម៉ាត់ព្រាបដើម្បីបន្ថយកំហឹងប៉ុណ្ណោះដោយសារអ្នកដឹកនាំយើងជាមនុស្សញាំជោរនោះ៕
Sep 05, 2012 09:53 PM
-
ស្ដាប់ផ្ទាល់
(ព្រឹក ៥:៣០-៦:៣០ ល្ងាច ៧:៣០-៨:៣០) - សំឡេង
ភាសា
