សម្ភាស​លោក ប៊្រែដ អាដាម អំពី​ផែនការ​«ក​៥»​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​វៀតណាម

ដោយ ជី វិតា
2015-01-20
អ៊ីម៉ែល
មតិ
ចែករំលែក
បោះពុម្ព
  • បោះពុម្ព
  • ចែករំលែក
  • មតិ
  • អ៊ីម៉ែល
នាយក​ប្រតិបត្តិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​តំបន់​អាស៊ី​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ (Human Rights Watch) លោក ប៊្រែដ អាដាម (Brad Adams) ក្នុង​បន្ទប់​ផ្សាយ​របស់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី នា​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន (Washington DC) សហរដ្ឋ​អាមេរិក កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៨ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៣។
នាយក​ប្រតិបត្តិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​តំបន់​អាស៊ី​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ (Human Rights Watch) លោក ប៊្រែដ អាដាម (Brad Adams) ក្នុង​បន្ទប់​ផ្សាយ​របស់​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី នា​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន (Washington DC) សហរដ្ឋ​អាមេរិក កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៨ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០១៣។
Photo: RFA

កងទ័ព​វៀតណាម បាន​ចូល​ឈ្លាន​ពាន​កម្ពុជា ផ្ដួល​រំលំ​របប​វាល​ពិឃាត ប៉ុល ពត ដោយ​ដណ្ដើម​កាន់​កាប់​បាន​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៩ ហើយ​វាយ​បណ្ដេញ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​រហូត​ដល់​ព្រំដែន​ខ្មែរ-ថៃ។ បន្ទាប់​មក​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៤ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​ការ​ជ្រៀត​ចូល​នៃ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម និង​អ្នក​តស៊ូ​នៃ​ចលនា​ផ្សេង​ទៀត​មក​ក្នុង​ទឹក​ដី​ខ្មែរ មេ​បញ្ជាការ​កងទ័ព​វៀតណាម លោក ឡឺ ដឹក ថូ (Le Duc Tho) បាន​បង្កើត​ផែនការ «ក​៥» ដោយ​កេណ្ឌ និង​បង្ខំ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ទៅ​កាប់​ព្រៃ​សាងសង់​ជញ្ជាំង​ក្រវាត់​ការពារ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រជាជន​ខ្មែរ​រាប់​សិប​ពាន់​នាក់ បាន​ស្លាប់​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​ផែនការ «ក​៥» នោះ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ស្ថិតិ​ស្លាប់​ពិត​ប្រាកដ​គ្មាន​នរណា​ដឹង​ច្បាស់​ទេ ពីព្រោះ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ លោក ហ៊ុន សែន នា​ពេល​នោះ មិន​បាន​បញ្ចេញ​របាយការណ៍​ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព​នោះ​ឡើយ។

សូម​អញ្ជើញ​ស្តាប់​បទសម្ភាសន៍​របស់ លោក ជី វិតា ជាមួយ លោក ប្រ៊ែដ អាដាម (Brad Adams) នៃ​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ (Human Rights Watch) ស្ដីពី​បញ្ហា​ផែនការ «ក​៥» នេះ ដែល​លោក​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោក ដែល​មាន​សេចក្តី​ដូច​ត​ទៅ៖

លោក ជី វិតា៖ ជម្រាប​សួរ លោក ប្រ៊ែដ អាដាម!  សូម​លោក​ជួយ​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ផង​ថា ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​លោក​ចេញ​របាយការណ៍​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «៣០​ឆ្នាំ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ លោក ហ៊ុន សែន» យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​មួយ​នៅ​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ បាទ! វា​ជា​រឿង​មិន​ធម្មតា​ទេ​ដែល​នរណា​ម្នាក់​នៅ​លើ​លោក​នេះ កាន់​អំណាច​បាន​យូរ​រហូត​ដល់ ៣០​ឆ្នាំ​នោះ។ យោង​តាម​ការ​គណនា​របស់​យើង លោក ហ៊ុន សែន គឺ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​នយោបាយ​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម ៦​នាក់ ដែល​កាន់​អំណាច​យូរ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​លោក​នេះ។ នេះ​មិន​រាប់​បញ្ចូល​មេ​ដឹក​នាំ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទេ។ ដោយ​ហេតុ​ថា​វា​មិន​ធម្មតា​នោះ​ហើយ ទើប​នាំ​ឲ្យ​គេ​ឯង​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍ ដែល​ញ៉ាំង​ឲ្យ​មាន​សំណួរ​ថា តើ​អ្នក​នយោបាយ​ម្នាក់​ទោះ​ជា​នៅ​ប្រទេស​ណា​ក៏ដោយ កម្ពុជា​ក្តី ឬ​ហ្ស៊ីមបាវ៉េ (Zimbabwe) ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ លោក រ៉ូបឺត មូក្កាបេ (Robert Mugabe) ក្តី ឬ​នៅ​ប្រទេស​អូហ្គង់ដា (Uganda) ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ លោក មូសេវេនៀ (Museveni) ក្តី ធ្វើ​ដូចម្តេច​បាន​ជា​អាច​នៅ​កាន់​អំណាច​បាន​យូរ​ម្ល៉េះ?

ករណី​មេ​ដឹក​នាំ​ជាប់​ឆ្នោត​ឡើង​វិញ​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ កាន់​អំណាច​រហូត​ដល់ ៣០​ឆ្នាំ​នោះ វា​គ្មាន​ទេ​ក្នុង​លោក​នេះ។ អ្នក​ណា​ដែល​កាន់​អំណាច​បាន ៣០​ឆ្នាំ គឺ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ផ្ដាច់​ការ។ គ្មាន​នរណា​អាច​ឈ្នះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​ជាប់ៗ​គ្នា​រហូត​យូរ​យ៉ាង​ដូច្នេះ​ទេ គ្មាន​ទេ។ ស្ទើរ​គ្រប់​ប្រទេស​ទាំងអស់ ប្រជាជន​ឆ្អែតឆ្អន់​នឹង​មេ​ដឹក​នាំ​មុខ​ដដែលៗ​ណាស់។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រជាជន​ឆ្អែតឆ្អន់​នៅ​ពេល​ឮ​សំឡេង លោក ហ៊ុន សែន ហើយ​ពួក​គេ​ក៏​ឆ្អែតឆ្អន់​នៅ​ពេល​ឃើញ​មុខ លោក ហ៊ុន សែន។ រឿង​បែប​នេះ​ក៏​ពិត​ជា​កើត​មាន​ដូច​គ្នា​នៅ​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត ដូចជា ប្រទេស​ហ្ស៊ីមបាវ៉េ គឺ​ប្រជាជន​ឆ្អែតឆ្អន់​រស់​ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ លោក រ៉ូបឺត មូក្កាបេ។

ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​យើង​សម្រេច​ចិត្ត​ថា យើង​គួរ​ពិនិត្យ​មើល​ដើម្បី​ចង់​ដឹង​ថា តើ​គេ​កាន់​អំណាច​យូរ​យ៉ាង​នេះ​បាន​ដោយ​របៀប​ណា? ហើយ​យើង​កត់ត្រា​ទុក​នូវ​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​ឡាយ​ដែល​កើត​មាន​ឡើង​ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ទាំង​នោះ។ នៅ​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន ជា​អ្នក​នយោបាយ​ម្នាក់​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំងក្លា គ្រប​ដណ្ដប់​ពេញ​ទី​លើ​ឆាក​នយោបាយ​អស់​រយៈពេល​ជិត ៣០​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​នេះ។ ស្ទើរ​គ្រប់​រឿងរ៉ាវ​តែ​ទាំងអស់ លោក ហ៊ុន សែន ជា​អ្នក​សម្រេច​លើ​ជោគ​វាសនា​ប្រទេស​កម្ពុជា តែ​ម្នាក់​ឯង។ គាត់​ជា​អ្នក​សម្រេច​លើ​កិច្ចការ​សំខាន់ៗ​ទាំងអស់។ មនុស្ស​ជាច្រើន​មើល​ឃើញ​យ៉ាង​នេះ។ លោក ហ៊ុន សែន ត្រួតត្រា​គ្រប​សង្កត់​លើ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា រហូត​ដល់​ចំណុច​មួយ​ដែល​គ្មាន​នរណា​ហ៊ាន​ហើប​មាត់​ប្រកែក នូវ​អ្វី​ដែល​គាត់​និយាយ​ចេញ​មក​ទេ។ គាត់​ត្រួតត្រា​លើ​តុលាការ លើ​យោធា និង​ប៉ូលិស។ ដូច្នេះ គាត់​ជា​មនុស្ស​សំខាន់​មាន​ឥទ្ធិពល​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវិត​របស់​ពលរដ្ឋ​ទាំង​មូល​ក្នុង​ប្រទេស។ ដូច្នេះ​ហើយ ពី​ជ្រុង​ទិដ្ឋភាព​សិទ្ធិ​មនុស្ស យើង​មើល​ឃើញ​ថា​វា​សំខាន់​ណាស់ ដែល​ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​នូវ​ប្រវត្តិ​រឿងរ៉ាវ និង​អតីតភាព​របស់​គាត់។

លោក ជី វិតា៖ ប៉ុន្តែ លោក ហ៊ុន សែន មាន​ប្រសាសន៍​ថា លោក​មិន​ខ្វល់​ថា​យូរ​ប៉ុណ្ណា​នោះ​ទេ ដរាប​ណា​ប្រជាជន​បោះ​ឆ្នោត​ជូន​លោក។

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ ប៉ុន្តែ​យើង​ដឹង​ថា ប្រជាពលរដ្ឋ​មិន​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ឲ្យ​គាត់​ទេ។ ចូរ​ពិនិត្យ​មើល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ លោក ហ៊ុន សែន ចូលរួម​បោះ​ឆ្នោត​សកល​លើក​ទី​១ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ គឺ ៨​ឆ្នាំ​ក្រោយ​គាត់​ធ្វើ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៥។ ក្រោម​ការ​រៀបចំ​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ គាត់​ចាញ់​ឆ្នោត។ ប៉ុន្តែ លោក ហ៊ុន សែន និង​គណបក្ស​ប្រជាជន របស់​គាត់​យំ​ឡាំប៉ា​មិន​ទទួល​ស្គាល់​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត​ទេ ហើយ​គំរាម​បង្ក​សង្គ្រាម។ ពេល​នោះ លោក ហ៊ុន សែន បាន​គំរាម​បញ្ឆោត​ថា​នឹង​រឹប​យក​ខេត្ត​ចំនួន​៧ ដើម្បី​ពុះ​បំបែក​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ជា​ពីរ។ ពេល​នោះ កងទ័ព​រក្សា​សន្តិភាព​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ មិន​ចង់​ប្រឈម​ការ​បាត់​បង់​ជីវិត ក៏​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​សម្រប​សម្រួល​នយោបាយ។ ពេល​នោះ​ហើយ ទើប​មាន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​អាណត្តិ​ទី​១ ដល់​ទៅ​ពីរ​ក្បាល​នា​ពេល​នោះ។ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​បន្តបន្ទាប់​មក​ទៀត ត្រូវ​បាន​ក្រុម​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ​វាយ​តម្លៃ​ថា​មិន​សេរី និង​មិន​យុត្តិធម៌។

បន្ទាប់​មក​នៅ​អំឡុង​ពេល​រដ្ឋ​ប្រហារ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ និង​អំឡុង​ពេល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​ដ៏​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៩៨ កង​កម្លាំង​ទាហាន និង​ប៉ូលិស​របស់ លោក ហ៊ុន សែន បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​ជាច្រើន។ អ្នក​ដែល​ស្លាប់​ទាំង​នោះ​មាន​ទាំង​ព្រះសង្ឃ​ផង ដែល​បាន​ងើប​ប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត និង​ការ​បន្ត​ក្រាញ​កាន់​អំណាច​របស់ លោក ហ៊ុន សែន។ ពេល​នោះ ខ្ញុំ​ធ្វើ​ការ​ជា​មន្ត្រី​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប្រចាំ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ពេល​នោះ យើង​បាន​ឃើញ​សាកសព​ព្រះសង្ឃ ទាំង​នៅ​ដណ្ដប់​ស្បង់​ចីវរ​អណ្ដែត​ទឹក​នៅ​ក្នុង​ទន្លេ​បាសាក់។ និយាយ​ជា​រួម យើង​នៅ​រង់ចាំ​មើល​ថា តើ លោក ហ៊ុន សែន នឹង​ឈ្នះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​សេរី ត្រឹមត្រូវ និង​យុត្តិធម៌​នៅ​ពេល​ណា? ប៉ុន្តែ​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ មិន​ទាន់​ឃើញ​មាន​នៅ​ឡើយ​ទេ។

លោក ជី វិតា៖ របាយការណ៍​របស់​លោក​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «៣០​ឆ្នាំ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ លោក ហ៊ុន សែន» រៀបរាប់​ពី​បញ្ហា និង​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន ក្នុង​នោះ​មាន ផែនការ «ក​៥» ផង ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៨០ ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា។

នៅ​ពេល​នេះ ខ្ញុំ​ចង់​ច្បិច​យក​រឿង​ផែនការ «ក​៥» មក​ជជែក​ជាមួយ​លោក។ ផែនការ «ក​៥» គឺ​ជា​កម្មវិធី​កេណ្ឌ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​សែន​នាក់​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៤ បង្ខំ​ឲ្យ​ទៅ​កាប់​ព្រៃ​សាងសង់​រនាំង ឬ​របង​ការពារ​នៅ​តាម​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​មិន​ឲ្យ​ខ្មែរ​អ្នក​តស៊ូ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​តាម​ព្រំដែន​ថៃ អាច​ជ្រៀត​ចូល​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​បាន។ លោក​បាន​ប្រៀបធៀប​ការ​សាងសង់​រនាំង​ក្រវាត់​ការពារ​ព្រំដែន​នា​ពេល​នោះ ទៅ​នឹង​ជញ្ជាំង​ប៊ែរឡាំង (Berlin Wall) ខណ្ឌ​ចែក​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់ ជា​ពីរ ក្រោយ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២។ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ខ្លះ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា ជញ្ជាំង​ឫស្សី។

ចំពោះ​លោក តើ​ផែនការ «ក​៥» នេះ ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​យ៉ាង​ម៉េច​ទៅ ទើប​លោក​ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ បាទ! កម្មវិធី «ក​៥» គឺ​ជា​ផែនការ​របស់​កងទ័ព​វៀតណាម ដែល​គ្រប់គ្រង​កម្ពុជា នា​ពេល​នោះ។ និយាយ​រួម គឺ​វៀតណាម ចង់​សាងសង់​ជញ្ជាំង​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ដើម្បី​មិន​ឲ្យ​ខ្មែរ​ក្រហម និង​កងទ័ព​អ្នក​តស៊ូ​ក្នុង​ព្រៃ​ដទៃ​ទៀត ចូល​មក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា បាន។ បើ​គ្រាន់​តែ​មាន​បំណង​បែប​នោះ មិន​ជា​ការ​ស្អី​ទេ ពីព្រោះ​វា​ជា​យុទ្ធវិធី​យោធា។ បញ្ហា​ត្រង់​ថា អាជ្ញាធរ​ដែល​ឋិត​ក្រោម​បង្គាប់ លោក ហ៊ុន សែន បាន​ចាប់​បង្ខំ និង​ចល័ត​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រាប់​សែន​នាក់​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​កម្លាំង​ពលករ​ដោយ​បង្ខំ បណ្ដាល​ឲ្យ​ពួក​គេ​ស្លាប់​ច្រើន​ណាស់ គឺ​ស្លាប់​ដោយសារ​ជំងឺ និង​ជាន់​មីន។ ពលករ​រង​ការ​ចាប់​បង្ខំ​ទាំង​នោះ មិន​ទទួល​បាន​ការ​ត្រៀម​ហ្វឹកហ្វឺន​មុន​នឹង​បញ្ជូន​ទៅ មិន​ទទួល​បាន​សម្ភារៈ​ឧបករណ៍ ថ្នាំ​សង្កូវ និង​ស្បៀង​អាហារ​សមរម្យ មុន​នឹង​បញ្ជូន​ទៅ​ព្រំដែន​នោះ​ឡើយ។ សូម្បី​តែ​មុង​ក៏​មិន​មាន​មុង​គ្រប់គ្រាន់​ដែរ។ ដល់​ពេល​មាន​ជំងឺ​គ្រុនចាញ់ ក៏​មិន​មាន​ថ្នាំ​ព្យាបាល។

ខ្ញុំ​បាន​សម្ភាស​មន្ត្រី​គណបក្ស​ប្រជាជន ជាច្រើន​នាក់។ ពួក​គេ​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា កម្មវិធី «ក​៥» នោះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ស្អប់​មន្ត្រី​គណបក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា ដែល​ក្រោយ​មក​ក៏​ដូរ​ឈ្មោះ​មក​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា នេះ​ខ្លាំង​ណាស់។ ពួក​មន្ត្រី​បក្ស​ទាំង​នោះ​និយាយ​ថា ផែនការ «ក​៥» នោះ ស្ទើរ​ធ្វើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ពេល​នោះ​រលំ​ដួល។ មនុស្ស​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​ចាប់​បង្ខំ​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​កាប់​ឆ្ការ​ព្រៃ​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ អ្នក​ដែល​មាន​កូន​និយាយ​ថា បើ​កូន​របស់​ខ្លួន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាប់​បញ្ជូន​ទៅ គឺ​ស្មើ​គ្នា​នឹង​ទទួល​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត។ សមាជិក​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​បក្ស​ម្នាក់ គឺ​លោក ស៊ិន សេន ដែល​ពេល​នោះ​លោក​ជា​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​សន្តិសុខ បាន​និយាយ​ថា ៩០​ភាគរយ​នៃ​ស្បៀង​ដែល​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ឲ្យ​ពលករ​ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់​ទៅ​ក្នុង​អំពើ​ពុក​រលួយ។ ដូច្នេះ ស្បៀង​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​មិន​បាន​ដល់​ដៃ​ពលករ​ទេ។ ពួក​គេ​ខឹង​សម្បារ​យ៉ាង​ខ្លាំង។

នៅ​ពេល​ខ្ញុំ​មក​ធ្វើ​ការ​នៅ​កម្ពុជា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ខ្ញុំ​នៅ​តែ​ឮ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ជាច្រើន​និយាយ​អំពី​ផែនការ «ក​៥» នោះ។ ពួក​នៅ​តែ​មាន​អារម្មណ៍​តក់ស្លុត និង​ខឹង​សម្បារ​អំពី​សោកនាដកម្ម​នោះ។ ពួក​គេ​ខឹង​នៅ​ពេល​និយាយ​ពី​ឈ្មោះ ហ៊ុន សែន និង​ឈ្មោះ ញឹម វ៉ាន់ដា។ លោក ញឹម វ៉ាន់ដា ពេល​នោះ​ត្រូវ លោក ហ៊ុន សែន តែង​តាំង​ឲ្យ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​កិច្ចការ​សំខាន់​មួយ​ផ្នែក​នៃ​ផែនការ «ក​៥» នោះ។ ចូល​មក​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក្រោយ​ពេល​បោះ​ឆ្នោត លោក ញឹម វ៉ាន់ដា ត្រូវ​បាន លោក ហ៊ុន សែន តែង​តាំង​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​ទៀត ដែល​ប្រការ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ជាច្រើន​ខឹង​សម្បារ។ ដូច្នេះ រឿង​នេះ​សំខាន់​ណាស់ ហើយ​មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់​នៅ​កម្ពុជា នៅ​តែ​និយាយ​អំពី​រឿង «ក​៥»។

លោក ជី វិតា៖ លោក​និយាយ​ថា លោក ស៊ិន សេន បាន​ប្រាប់​លោក​ថា លោក ហ៊ុន សែន ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ផែនការ «ក​៥»។ តើ​តួនាទី​របស់​គាត់​ក្នុង​ផែនការ «ក​៥» នោះ ជា​អ្វី​ឲ្យ​ជាក់លាក់​ទៅ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ លោក ហ៊ុន សែន ធ្វើ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៨៥ ប៉ុន្តែ​គាត់​ធ្វើ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ស្តីទី​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៤ មក​ម្ល៉េះ នៅ​ពេល​គាត់​ធ្វើ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការ​បរទេស។ ចំណែក លោក ស៊ិន សេន ជា​អនុ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​សន្តិសុខ នា​ពេល​នោះ។ មិន​មែន​តែ លោក ស៊ិន សេន ទេ លោក គង់ គាំ ដែល​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការ​បរទេស នា​ពេល​នោះ ក៏​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ដែរ។ លោក ហ៊ុន សែន មិន​អាច​ប្រកែក​បាន​ទេ​អំពី​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នៃ​ផែនការ «ក​៥» ពីព្រោះ​លោក​ជា​មន្ត្រី​ថ្នាក់​កំពូល​ម្នាក់​នៅ​ពេល​នោះ។ លោក ហ៊ុន សែន អាច​ប្រកែក​ថា គាត់​ត្រូវ​បាន​វៀតណាម បង្ខំ​នៅ​ពេល​នោះ ពីព្រោះ​វៀតណាម គ្រប់គ្រង​កម្ពុជា ហើយ​មនុស្ស​ជាច្រើន​មើល​ឃើញ​ថា វៀតណាម មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ណាស់ និង​ជា​អ្នក​សម្រេច​ស្ទើរ​រាល់​កិច្ចការ​ប្រទេស​ជាតិ​ទាំងអស់។ ដូច្នេះ គាត់​អាច​និយាយ​ថា គាត់​ជា​អ្នក​ចូលរួម​ចំណែក​បង្កើត និង​អនុវត្ត​ដឹក​នាំ​ផែនការ «ក​៥» ពិត​មែន ប៉ុន្តែ​វា​មិន​មែន​ជា​កំហុស​គាត់​ទេ ពីព្រោះ​គាត់​ត្រូវ​បាន​វៀតណាម បង្ខិតបង្ខំ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា សម្រាប់​ច្បាប់​អន្តរជាតិ លេស​ដោះសា​ថា​ត្រូវ​គេ​បង្ខំ​នេះ វា​មិន​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​ការពារ​ខ្លួន​ទេ។

មន្ត្រី​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា មួយ​ចំនួន បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា បើ​ទោះ​ជា​នៅ​ពេល​នោះ​គ្មាន​នរណា​ពេញ​ចិត្ត​ផែនការ «ក​៥» ហើយ​ចង់​បញ្ឈប់​ក៏ដោយ ក៏​គ្មាន​មន្ត្រី​ណា​ម្នាក់​ហ៊ាន​ហើប​មាត់​និយាយ​ជាមួយ លោក ហ៊ុន សែន ឬ​វៀតណាម ឡើយ។

លោក ជី វិតា៖ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៨០ នោះ កម្ពុជា ឋិត​ក្នុង​សភាព​ក្រីក្រ​ខ្លាំង​នៅ​ឯកោ​ពី​សហគមន៍​អន្តរជាតិ ដោយសារ​តែ​វៀតណាម ឈ្លាន​ពាន និង​គ្របគ្រង ហើយ​ទ័ព​ព្រៃ​ខ្មែរ​ក្រហម ក៏​នៅ​មាន​កម្លាំង​ខ្លាំងក្លា​ណាស់។ ដូច្នេះ តើ​លោក​មិន​គិត​ថា ផែនការ «ក​៥» នោះ វា​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​យោធា​ចាំបាច់ ដើម្បី​ការពារ​មិន​ឲ្យ​ខ្មែរ​ក្រហម វិល​ត្រឡប់​មក​កាន់​អំណាច​វិញ​ទេ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ អូ! គ្មាន​នរណា​ប្រកែក​រឿង​យុទ្ធសាស្ត្រ​យោធា​ការពារ​ជាតិ​នោះ​ទេ។ ខ្លួន​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​មិន​ពេញ​ចិត្ត​ទាល់​តែ​សោះ ដែល​ចិន សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ថៃ ផ្តល់​ជំនួយ​ឲ្យ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម នៅ​ពេល​នោះ។ យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ​ចុះ កម្ពុជា មាន​សិទ្ធិ​ពេញ​ទី​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​យុទ្ធវិធី​យោធា​ការពារ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា មិន​អាច​ចាប់​មនុស្ស​រាប់​សែន​នាក់ បង្ខំ​ឲ្យ​ចូលរួម​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ដូច្នោះ​បាន​ទេ។ ចូរ​ក្រឡេក​មើល​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា ឬ​ភូមា។ សហគមន៍​អន្តរជាតិ បាន​ថ្កោលទោស និង​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​លើ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​នេះ​បាន​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​ពលករ​ដោយ​បង្ខំ​នៅ​ពេល​ធ្វើ​សង្គ្រាម។ វា​ជា​ការ​រំលោភ​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។

លោក ជី វិតា៖ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​ពាន់​នាក់​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ពលកម្ម​បង្ខំ​នៃ​ផែនការ «ក​៥» នោះ ដោយសារ​ជាន់​មីន គ្រុន​ចាញ់ និង​ខ្វះ​ស្បៀង។ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ខ្លះ​បាន​ហៅ​ផែនការ «ក​៥» ថា ជា​ផែនការ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ខ្មែរ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម។ ក្នុង​របាយការណ៍​របស់​លោក ក៏​បញ្ជាក់​ដែរ​ថា អ្នក​ដែល​ផ្ដួចផ្ដើម​បង្កើត​ផែនការ «ក​៥» គឺ​មន្ត្រី​យោធា​ជាន់​ខ្ពស់​វៀតណាម ឈ្មោះ ឡេ ដឹក ថូ (Le Duc Tho) ដែល​ជា​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​គ្រប់គ្រង​កម្ពុជា នា​ពេល​នោះ។ តើ​លោក​មាន​យោបល់​យ៉ាង​ណា​ចំពោះ​ការ​លើក​ឡើង​នេះ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ ទេ! ខ្ញុំ​មិន​គិត​ថា​ជា​អំពើ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ទេ។ ប៉ុន្តែ​វា​ជា​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្ស​ជាតិ វា​ជា​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម និង​ជា​អំពើ​ឃាតកម្ម។ បទ​ចោទ​ទាំង​នេះ​វា​អាក្រក់​គ្រប់គ្រាន់​ហើយ មិន​ចាំបាច់​ដល់​បទ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ ដែល​ស្តាប់​ទៅ​អាក្រក់​ខ្លាំង​នោះ​ទេ។

លោក ជី វិតា៖ ដូច្នេះ​វា​ជា​អំពើ​រំលោភ​ច្បាប់​អន្តរជាតិ។

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ ប្រាកដ​ណាស់!

លោក ជី វិតា៖ ដូច្នេះ​នៅ​ថ្ងៃ​ណា​មួយ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អាច​នឹង​លើក​សំណុំ​រឿង​កប់​ចោល​នេះ​ឡើង ដើម្បី​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​ដល់​ជន​រងគ្រោះ​ទេ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ អាច​ទៅ​រួច ពីព្រោះ​បទល្មើស​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​ទាំងអស់​នេះ​មិន​មាន​អាជ្ញាយុកាល​ទេ។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​នឹង​មិន​កើត​ឡើង​ទេ។ យើង​មិន​មែន​ចេញ​ផ្សាយ​របាយការណ៍​នេះ ដើម្បី​សង្ឃឹម​ថា នរណា​ម្នាក់ ឬ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ប្ដឹង​កាត់​ទោស ហ៊ុន សែន ឬ​មន្ត្រី​របស់​គាត់​អំពី​រឿង​ផែនការ «ក​៥» ទេ។ វា​នឹង​មិន​កើត​មាន​ឡើយ។

លោក ជី វិតា៖ ហេតុ​អ្វី?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ ពីព្រោះ​បច្ចុប្បន្ន គ្មាន​នរណា​ចាប់​អារម្មណ៍​រឿង​ផែនការ «ក​៥» នេះ​ទេ។ ជា​ការ​ពិត​ណាស់ អ្នក​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ​បែប​នេះ គួរ​ត្រូវ​ផ្ដន្ទាទោស ប៉ុន្តែ​យោង​តាម​បរិបទ​ជាក់ស្តែង​នា​ពេល​នេះ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​មួយ ឬ​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​ណា​មួយ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​នេះ​ទេ។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ​ចុះ យើង​បាន​កត់ត្រា​ទុក​នូវ​បទឧក្រិដ្ឋ​ជាច្រើន​ផ្សេង​ទៀត​របស់ លោក ហ៊ុន សែន និង​បក្ខពួក​របស់​គាត់។ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ដែល​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​ផ្ដន្ទាទោស​ទាំង​នោះ​រួម​មាន ហេតុការណ៍​គប់​គ្រាប់​បែក​ឆ្នាំ​១៩៩៧ ប៉ុនប៉ង​ផ្តាច់​ជីវិត​មេ​បក្ស​ប្រឆាំង លោក សម រង្ស៊ី ការ​សម្លាប់​ក្រៅ​ច្បាប់​ក្នុង​ប្រព្រឹត្តិការណ៍​រដ្ឋ​ប្រហារ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧ ដដែល ឃាតកម្ម​លើ​មេ​ដឹក​នាំ​សហជីព អ្នក​សារព័ត៌មាន និង​សកម្មជន​ផ្សេងៗ​ទៀត​ក្នុង​រយៈពេល​កន្លង​មក​នេះ។

លោក ជី វិតា៖ ក្នុង​របាយការណ៍​របស់​លោក លោក​និយាយ​ថា អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ការពារ​ជាតិ លោក កែវ សយ ដែល​បាន​អះអាង​ថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា នា​ពេល​នោះ​បាន​ចែង​ថា ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មាន​កាតព្វកិច្ច​រួម​ចំណែក​ការពារ​ជាតិ។ ហើយ​ផែនការ «ក​៥» គឺ​ជា​យុទ្ធនាការ​ការពារ​ជាតិ។ ដូច្នេះ​លោក​ថា មិន​ខុស​ច្បាប់​ទេ។ តើ​លោក​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ការ​លើក​ឡើង​នេះ​យ៉ាង​ម៉េច​ដែរ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ ការ​បកស្រាយ​នោះ​មិន​ត្រូវ​ទេ។ ប្រទេស​មួយ​អាច​កេណ្ឌ​មនុស្ស​ឲ្យ​ធ្វើ​កងទ័ព​បម្រើ​ជាតិ​រយៈពេល ២​ឆ្នាំ ទៅ ៥​ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​តាម​ច្បាប់​ត្រឹមត្រូវ ដែល​មាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ល្អ​ត្រឹមត្រូវ និង​មាន​សម្ភារៈ​ឧបករណ៍​ត្រឹមត្រូវ មិន​អាច​ចេះ​តែ​ចាប់​មនុស្ស​យក​ទៅ​បោះ​ចោល​ក្នុង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​បាន​នោះ​ទេ។ សម្រាប់​ផែនការ «ក​៥» មាន​ទាំង​របាយការណ៍ និង​មនុស្ស​និយាយ​ប្រាប់​យើង​ច្រើន​ណាស់​ថា ពេល​ខ្លះ​មាន​ការ​ចាប់​មនុស្ស​ដែល​កំពុង​ដើរ​តាម​ផ្លូវ និង​មាន​អំពើ​ពុក​រលួយ​ទៀត​ផង។ ពេល​នោះ បើ​សិន​ជា​អ្នក​មាន​លុយ អ្នក​អាច​ទិញ​មនុស្ស​ឲ្យ​ទៅ​ជំនួស​អ្នក។ ដូច្នេះ​ហើយ ពួក​អ្នក​មាន និង​អ្នក​ដែល​មាន​ខ្សែ​រយៈ​ខ្នង​បង្អែក អាច​ជួយ​ឲ្យ​កូន​ចៅ​របស់​ខ្លួន​គេច​ផុត​ពី​កំណែន​ផែនការ «ក​៥» នោះ។ ដូច្នេះ​ប្រសិន​បើ​កម្ពុជា មាន​ច្បាប់​ជ្រើស​រើស​កងទ័ព​ត្រឹមត្រូវ មាន​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន និង​សម្ភារៈ​ត្រឹមត្រូវ ព្រម​ទាំង​អនុវត្ត​ប្រកប​ដោយ​ស្មើ​ភាព​គ្នា​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់ វា​ជា​រឿង​ស្រប​ច្បាប់​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ។ អ្នក​ដឹង​ទេ សូម្បី​តែ​ទាហាន​ក៏ដោយ អ្នក​មិន​អាច​បង្ខំ​គេ​ឲ្យ​ដើរ​កាត់​គ្រាប់​មីន​បាន​ទេ។ អ្នក​មិន​អាច​មិន​ផ្តល់​សេវា​សុខភាព និង​បង្អត់​អាហារ​ហូប​ចុក​ដល់​ពួក​គេ​ឡើយ។ ដូច្នេះ​ការ​ឆ្លើយ​ដោះសា​នោះ មិន​អាច​ទទួល​យក​បាន​ទេ។

លោក ជី វិតា៖ តើ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​ប៉ុន្មាន​នាក់​ដោយសារ​ផែនការ «ក​៥» ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៤ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨៨ នោះ?

លោក ប្រ៊ែដ អាដាម៖ យើង​មិន​អាច​ដឹង​ចំនួន​ស្លាប់​ច្បាស់​ទេ។ ប៉ុន្តែ​យើង​អាច​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា ស្លាប់​រាប់​សិប​ពាន់​នាក់។

លោក ជី វិតា៖ សូម​អរគុណ!

កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

ព័ត៌មាន (6)
  • បោះពុម្ព
  • ចែករំលែក
  • អ៊ីម៉ែល

អ្នក​អាន​អនាមិក

my father too die in K5 1985 at Kampeng Poy lake ( Battom ban privince )

Jan 21, 2015 01:45 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

Mr.Brad Adam is not Khmer, but he worries about Hunman abuse in Cambodia. Why you are the Khmer think that Hun Sen and Lay Duc Tho plan was right?Brad Adam 's job is (World Human Rights Watch). The K5 plan for Hun Sen and Lay Duc Tho was absolutely against humanity.

Jan 20, 2015 01:15 PM

Siem Reap

I would like to say I support the comment of Adam. Some things he has said are right. And in the future we have to bring the bad criminals to the ICC to bring justice for the victims in the Cambodia under the time of Hun Sen. Thanks Nationalist from Cambodia.

Jan 20, 2015 09:37 AM

DEJO PEN

I'M FED UP WITH YOUR WORDS,I WANT TO SEE YOUR ACTION.PLEASE SEND ALL EVIDENCES YOU HAVE TO ICC TO PRESS CHARGE TO HUN SEN. HE MAY GO FASTER TO ICU,KHMER PEOPLE MAY BE HAPPY WITH.

Jan 20, 2015 09:35 AM

អ្នក​អាន​អនាមិក

លោក ប៊្រែត អាដាម ជាទីគោរព្វ សូមទោសខ្ញុំជ្រិញណាស់និង​សំដី​លោក និងរបាយការណ៌លោក ព្រោះជាសំដីអត់បានការ ជារបាយ​ការណ៌អត់ន័យ ចុះបើយួនរៀបផែនការសម្លាប់ខ្មែរមែន បើហ៊ុនសែន​ចូលរួមផែនការ ក ៥ សម្លាប់ខ្មែរមែន តើវាយ៉ាងមេច គ្រាន់តែ​សម្លាប់​​​​ប៉ុណ្ណាឹងវាទាស់អី យួនជួយឲ្យខ្មែររស់ម៉ាកានរហ្នឹង ហ៊ុនសែន​សុខ​​ចិត្តក្បត់ខ្មែរក្រហមខ្លួនឯង ទៅពឹងយួនមកសម្លាប់ខ្មែរក្រហម ជួយខ្មែរម៉ាកាន សម្លាប់ប៉ុណ្ណឹងវាទើសអីលោកឯងទៅ យួននិង​ហ៊ុន​សែនទុកខ្មែរនៅរស់ម៉ាកានដែរហ្នឹង។ ឯច្បាប់លោកវាអត់ន័យទេ​សម្រាប់​​ប្រទេសខ្មែរ មិនអាចជួយប្រជាជនខ្មែរបានទេ លោកឯធ្វើអី​យួនធ្វើអីហ៊ុនសែនទៅ អញ្ចឹងហើយបានជាខ្ញុំថាអត់ន័យនោះ ណា​លោក ប៊្រែត អាដាម។

Jan 20, 2015 05:24 AM

Chamnan

ពី Phnom penh

.អានេះក្បាលខ្មែរ ដល់ពេលនិយាយចេញមកខួរក្បាលយួន កូនអាណាគេចង់ស្គាល់ណាស់។

Mar 11, 2015 05:50 PM

មើល​មតិ​ទាំង​អស់.

គេហទំព័រ​ទាំងមូល