Kanada xitay munasiwetliride burulush bolamdu?

2009-05-14

Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon xitaygha qilghan 4 künlük ziyaritini axirlashturdi. U bu ziyaretni yekshenbe bashlighanidi. Düshenbe küni xitay tashqi ishlar ministiri yang jéchi bilen söhbet ötküzgen kannonni, seyshenbe küni, xitayning muawin dölet reisi shi jinping qobul qildi.

AFP Photo

Kanada bash ministiri stéphén harpér, yaponiediki 8 dölet yighinida bush we xular bilen birge.


Kannon charshenbe küni xitayning shangxey shehiride ziyarette boldi. U yene béyjing diplomatiye uniwérsitétide liksiye sözlidi we oqughuchilarning soallirigha jawab berdi.

Kanada xitay tashqi ishlar ministirlirining söhbitide,ikki dölet munasiwiti, xelqara mesililer we xitay ‏ - Kanada munasiwetlirini yaxshilash heqqide muzakire élip bérildi. Bu körüshüshte xitay tashqi ishlar ministiri, kanada bash ministiri stéphen harperni xitayni ziyaret qilishqa teklip qilghan xitay hökümitining resmiy teklipini lawrénké kannongha yetküzdi.

Kanada ‏ - Xitay siyasi munasiwetliri üch yildin béri bir qeder soghuq bolup kelgenidi. Chünki stéphén harper rehberlikidiki konsérwatip partiyisi hakimiyet béshigha kelgendin kéyin,xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliklirini keskin tenqid qilip, xitay dairlirining oghisini qozghap kelgenidi. Kanada tashqi ishlar ministirining xitay ziyariti bu qatmal weziyetni yaxshilashni meqset qilidu.
                                      
Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon xitay rehberliri bilen körüshüshtin kéyin, kanada metbuatlirining ziyaritini qobul qilghanda,söhbetlerning dostane we semimiy ötkenlikini, ikki terepning kelgüsige nezer sélish we ikki dölet munasiwitini yaxshilash heqqide ortaq qarashqa kelgenlikini shundaqla xitay hökümiti üchün nazuk bolghan kishilik hoquq mesiliside, özining xitay rehberliri bilen keng ‏ - Kushade söhbetleshkenlikini we bu mesiliside ikki döletning qaytidin öz ‏ - Ara hemkarlishishqa kélishkenlikini tilgha aldi.

Kannon sözide, ikki dölet otturisidiki kishilik hoquq söhbitining eslige keltürgenlikini, emma buning, xitayni biaram qilmaydighan shekilde bashqa nam bilen atilidighanliqini, hetta burunqi mixanizimlarda bezi özgirishler bolghanliqini alahide eskertti. U xitay ziyaritining ikki dölet otturisidiki jiddiylikni peseytish we munasiwetlerni kücheytish rolini oynaydighanliqini tekitlidi.

Libéral partiyisi hökümiti 97 - Yilidin bashlap,xitay dairiliri bilen élip barghan,emma héchbir ünümi bolmighan kishilik hoquq söhbitini konsérwatip hökümiti 2006 - Yili toxtitip qoyghanidi.

Xitay metbuatliri bolsa,ikki dölet emeldarlirining dunyawi iqtisadi krizis,térrorluq,yer sharining issip bérishi we yuqumluq késeller qatarliq mesililerde söhbet élip barghanliqini, ikki terepning yoqiriqi mesillerde yenimu ilgiriligen halda hemkarlishishqa qoshulghanliqini ilgiri sürdi. Adette xitay hökümiti bashqa döletler bilen munasiwet qilghanda,térrorchiliq digen atalghuni qisturushqa alahide qiziqidu we shundaqla cheteldiki bezi uyghurlarni térrorluq bilen baghlashqa urunidu.

Kanada metbuatliri,xitayning muawin dölet reisi shi jinpingning lawrénké kannonni qobul qilishini xitayning kanada bilen munasiwetni yaxshilash niyitining bishariti dep qarimaqta. Chünki buningdin ilgiri xitayni ziyaret qilghan kanadaning ministirliri uningdek yoqiri derijilik qobul qilishqa érishelmigenidi.

Kanada metbuatliri yene, xitayning muawin dölet reisi shi jinping bilen lawrénké kannonning wankowérde ötküzilidighan 2010 - Yilidiki qishliq olimpik musabiqisi bilen kéler yili shangxeyde ötküzilidighan dunya yermenkisini ikki dölet munasiwitini kücheytishtiki bir purset dep atighanliqini we ikki dölet emeldarlirining munasiwetni yaxshilash iradisige kelgenlikini eskertti.

Xitay metbuatliri,kanadaning xitay hökümitige axiri tiz pükkenlikini,iqtisadi krizis we öktichi partiyining qollash nispitining yoqiri kötürülüshining az sanliqlar hökümiti bolghan stéphén harper hökümitini xitay bilen munasiwetni yaxshilashqa mejbur qilghanliqini ilgiri sürdi. Stéphén harper hökümitining xitay bilen bolghan soghuq munasiwiti xitayperes libéral partiyisi we soda sahesidikilerning uzundin béri qattiq tenqidige uchrap kelgenidi.

Kanada tashqi ishlar ministiri lawrénké kannon ziyaritining axirqi künide shangxeyde,kishilik hoquq jehette xitayda ilgirileshning bolghanliqinimu tilgha aldi. Buningdin ilgiri, kanada bash ministiri stéphén harper hüseyin jélil mesiliside körüshüshni ret qilghan xitay dölet reisi xu jintawgha "xitay bilen bolghan soda üchün kanada özining qimmet qarishi bolghan démokratiye,erkinlik we kishilik hoquqni qurban qilmaydu " dégen idi.

Gerche kannon xitay bilen bolghan yéngi munasiwette démokratiye, erkinlik, kishilik hoquq we qanunning üstünlükige oxshash kanadaning qimmet qarashlirida özgirish bolmaydighanliqini tekitlisimu, emma nöwettiki kanada hökümiti xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliklirige süküt qilidighan, libéral partiyisi dewridiki jimjitliq diplomatiyisige qaytidighandek qilidu.


Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.





 
Radio Free Asia
2025 M Street NW, Suite 300
Washington DC 20036, USA
202-530-4900
uygweb@rfa.org