Tengritagh sadaliri namliq shéirlar toplimi neshir qilindi

2009-03-27

Yéqinda teklimakan uyghur neshriyati teripidin "tengritagh sadaliri" namliq shéirlar toplimi neshir qilindi, bu shéirlar toplimi péshqedem shair sultan mexmut qeshqirining uzun yillardin biri yézip toplighan shéiri eserliridin tallanghan shéirlarni öz ichige alghan.

RFA Photo / Arslan

Teklimakan uyghur neshriyati teripidin neshir qilinghan "tengritagh sadaliri" namliq shéirlar toplimining muqawa körünüshi.


Bu shéirlar toplimi 110 parche tallanghan shéir, 3 ballada, ikki dastan we rubaiylardin terkip tapqan.

Shair bushéirlar toplimida pütkül shéirlirini ikki bölümge ayrighan bolup birinchi bölümi shairning 1950 ‏ - Yildin 1982 ‏ - Yilghiche ariliqta yazghan eserliridin tallanghan shéirlirini öz ichige alghan, ikkinchi bölümi bolsa 1982 ‏ - Yildin 2008 ‏ - Yilghiche bolghan ariliqta yazghan ijadiyet shéirliridin terkip tapqan.

280 Betlik bu shéirlar toplimi shair sultan mehmut qeshqerining 57 nechche yildin biri yazghan shéiri eserliridin tallanma bolup, bu shéirlarda wetenge intilish, zulumgha qarshi turush, naheqchilikni échip tashlashtin ibaret her xil pikirlerni bediiy shekilde ipadilengen. Shair bu shéirlar toplimigha yene weten ichide élan qilinmighan yaki neshriyat organliri teripidin élan qilinishqa testiqlanmighan shéirlirinimu qushumche qilip kirgüzgen.
 
Shair sultan mexmut qeshqerining tengritagh sadaliri namliq bu shéirlar toplimi uyghur millitige bolghan qaynaq, semimi muhebbet, xitay mustemlikichilerning zulumida ingrawatqan mezlum xelqning höriyiti we musteqilliqini qolgha keltürüsh üchün élip bérilghan küreshlerni asasi nishani we muqeddes ghayisi, uyghur xelqining bügünki pajielik weziyiti, qutulushning yoli, weten hesriti, tebiet güzelliki, insaniy söygü muhebbet, nadanliq ‏ - Jahalettin qutulush üchün ilim ‏ - Penge yürüsh qilish we güzel exlaqi peziletni tiklesh, chiriklikke, nomussizliqqa qarshi turush qatarliq témilarni öz ichige alidu.

Shairning 57 yildin biri yazghan wekillik xaraktérige ige shéiriy ijadiyitining tallanghan muhim bir qisimini öz ichige alghan bu kitab bolup, küchlük dewr rohigha ige shéiri eserlerdur.
 
Péshqedem shair we yazghuchi sultan mehmut qeshqiri ilmi, edebiy we siyasi türde yazghan bir qanche kitabliridin bashqa yene shéir, ballada we dastanlar toplimi kitablirimu neshir qilinghan. Shairning "yürek sadasi", "köresh naxshiliri"," tolun ay", "arman", " sultan maxmut qeshqirining shéiri eserliridin tallanma", tengritagh sadaliri" qatarliq shéirlar toplamliri neshir qilinghan.

Péshqedem shair proféssor doktur sultan mexmut qeshqiri 1937 ‏ - Yili sherqiy türkistanning qeshqer shehiride dunyagha kelgen, bashlanghuch mektepni qeshqerde, ottura mektepni ghulja shehiride tügetken, 1956 - Yili sherqiy türkistan ‏‏)shinjang( uniwéristini püttürgen, 1956 - Yildin 1982 ‏- Yilghiche sherqiy türkistan ‏‏)shinjang( uniwéristide oqutquchiliq qilghan. 1982 ‏- Yili awghust éyida ailisi bilen türkiyige kélip yerleshken. 1983 ‏- Yildin 1994 - Yilghiche istanbul uniwérsitida, 1994 ‏ - Yildin 2004 ‏ - Yilghiche tirakiya uniwérsitida oqutquchiliq qilghan. 2004 ‏ - Yili 8‏ - Ayda pénsiyige chiqqan. Hazir sherqiy türkistan wexpining muawin reisi bolup xizmet qilip kelmekte.

Shairning tengritagh sadaliri namliq shéiri

Tengritagh, ey olugh tagh, tüwrükimiz sen,
Sen biz üchün qutluq makan böshükimiz sen,
Tarixingda ejdadlargha bash ‏- Panah bolghan,
Sen baghrimiz, qan tomur we yürikimiz sen.

Sen bizlerge méhri déngiz aq chachliq ana,
Azliq qilar qanche dastan yazsaqmu sanga,
Ghezel ‏, qoshaq, naxshilarda séni küyleymiz,
Qelbimizdin jaranglitip jushqunluq sada.

Quchaqliring néfit, kumush altungha tolghach,
Tarixingda talay qismet ötti béshingdin,
Bulangchining ikki közi séningde bolghach,
Sel, topanlar töreldi köp achchiq yéshingdin.

Séning üchün derya ‏ - Derya qanlar tökülgen,
Étekliring jungghar tarim sirgha kömülgen,
Séning batur ewladliring kötürgende tugh,
Tajawuzchi ejnebiyining béli pükülgen.

Sen alemde qehrimanliq namini alghan,
Istiqlal we höriyetning sazini chalghan,
Nazugümni qattiq asrap, pulat köksingni,
Sadir, gheni, baturlargha eyligen qalqan.

Biz bu shéirlar toplimi heqqide shair sultan mexmut qeshqeri bilen söhbet élip barduq.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiz.



Pikir - Qarashliringizni otturigha qoyung

Pikir - Bayanliringiz tor bashqurghuchisi teripidin testiqlinishi kérek bolup, tor bette shu zaman élan qilinmaydu. Bir az waqittin kéyin, pikir - Bayanliringizning testiqlanghan yaki testiqlanmighanliqini qayta tekshürüp körüshigizni soraymiz. Pikir - Qarashliringizni töwendiki jedwel arqiliq, uyghur kona yéziqi boyiche yolliyalaysiz.





 
Radio Free Asia
2025 M Street NW, Suite 300
Washington DC 20036, USA
202-530-4900
uygweb@rfa.org