Heptilik xewerler (9-séntebirdin 15-séntebirgiche)

Muxbirimiz eziz
2017-09-15
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Erkin asiya radi'osi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radi'osi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Uyghur diyarida qolgha élin'ghan "siyasiy mehbus" lar éghir qamaqqa höküm qilinmaqtiken

Uyghur diyarida barghanche éghirlawatqan siyasiy bésim herqaysi jaylarda qolgha élin'ghanlarning shiddet bilen köpiyishi hemde ularning köp qismining éghir qamaqqa höküm qilinishida roshen eks etmekte. Melum bolushiche, bu "siyasiy mehbuslar" asasen "térrorluq" we "diniy esebiylik" ke chétilip qolgha élin'ghanlar iken.

Radiyomizning éniqlashliri dawamida, yéngisarda qolgha élin'ghanlarning asasen 10 yilliq yaki 15 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghanliqi ashkarilandi. Melum bolushiche, bularning beziliri dostigha yaghliq artishni tewsiye qilghanlar yaki kent kadirlirini "ghalcha" dep tillighan iken. Xotende gumpa meshiq qilghan bir yashning 20 yilliq késilgenliki melum.

Saqchixanilardin ehwal éniqlash jeryanida nöwette yéngisardiki keng kölemlik tutqunda 100 ge yéqin kompartiye ezasi we kent kadirlirining "ikki yüzlimichilik" bilen qolgha élin'ghanliqi melum boldi.

Uyghur tawapchilarning hej ishliri qatmu-qat müshkülatlargha duch kelmekte

Türlük uchur menbeliri xitay da'irilirining hej tawap ishlirini qattiq kontrol qilish arqiliq uyghur hajilirigha zor qiyinchiliqlarni tughduruwatqanliqini körsetmekte.

Buning biri uyghur hajilarning pasport élishidiki qiyinchiliq bolsa yene biri hej-tawap pa'aliyiti jeryanidiki qattiq "siyasiy" nazaret bolghan.

Buning bilen hejge kelgen uyghur tawapchilarning sani bu yil körünerlik aziyip ketken. Melum bolushiche, xitay da'iriliri xitay hej ömeklirining mutleq köp qismini teshkil qilghan tunggan tawapchilar arisidiki ayallargha uyghurche etles könglek kiydürüsh arqiliq tashqi dunyagha uyghur hajilirining sanini köp qilip körsitishke urun'ghan.

Muxbirimizning éniqlashliri jeryanida hejdin qaytqan uyghurlarning udul öz jayidiki "terbiyelesh merkizi" ge ewetilidighanliqi, bu jaylarda birer heptiche "terbiye" alghandin kéyin andin öylirige qaytidighanliqi ashkara boldi.

Ili tewesidiki mekteplerde barliq dersler xitayche ötülmekte

Xitay da'iriliri bu yil iyul éyida uqturush chiqirip küzlük oqush mewsumidin bashlap uyghurlar diyaridiki bashlan'ghuch we ottura mekteplerde xitay boyiche ortaq qollinidighan dersliklerning ishlitilidighanliqini shuningdek alaqidar derslerning xitayche ötülidighanliqini jakarlighan idi.

Muxbirimizning bu heqtiki téléfon ziyariti jeryanida bu yéngi siyasetning hazir ili teweside toluq ijra boluwatqanliqi delillendi.

Ghulja shehiridiki bir péshqedem oqutquchi hazir bu yéngi siyasetning nurghun oqutquchilarni ghem-endishige muptila qilghanliqini, hazir uyghur oqutquchilarning xizmettin qaldurulup ularning ornigha ichkiridin kelgen xitaylarning seplen'genlikini bildürdi.

Ghulja sheherlik ma'arip idarisidiki xitay kadirlardin biri xitay tilidiki ders ötüshning bezi tepsilatliri heqqide melumatlar berdi.

Xotendiki uyghur déhqanlirining yerge igidarchiliq qilish hoquqi jiddiy xirisqa duch kelmekte

Melum bolushiche, xitay hökümiti yéqinda yézilardiki déhqanlargha höddige bérilgen térilghu yerlerni qaytidin éniqlash we tizimlash heqqide uqturush chiqarghan. Mezkur uqturushta qaytidin tizimlashtin ötken yerlerning déhqanlarning muqim mülki bolidighanliqi tekitlen'gen.

Emma xotendiki bir qisim yézilardin igilen'gen ehwallardin melum bolushiche, bu qétimqi térilghu yerlerni éniqlash jeryanida déhqanlarning qolliridiki yerlerning yoqilang bahaniler bilen tartiwélinishqa bashlighanliqi melum boldi.

Xotendiki hökümet xadimliri bu heqtiki so'allargha jawab bérip hazirche déhqanlardin ötküzüwalghan "oshuqche" yerler üchün heq bérish heqqide yol yoruq yoqluqini, emma bu ishlardin déhqanlarning narazi emeslikini bildürdi.

"uyghurlar diyaridiki teqiblerge héchkim berdashliq bérelmeydu!"

Uyghurlar diyarida ewjige chiqiwatqan teqib we kontrolluqning hazir yuqiri pen-téxnika wasitiliri arqiliq téximu küchiyiwatqanliqi melum.

Buningda herqaysi jaylargha éniqliq derijisi yuqiri bolghan bixeterlik kaméralirini ornitish, kishilerning yanfonliridiki "zorawanliq-térorluq" qa da'ir uchurlarni tazilaydighan eplerni mejburiy omumlashturush, aptomobillargha iz qoghlighuch ornitish dégendek tedbirler ijra qilinishqa bashlighan.

Gérmaniyelik mutexessislerdin adryan zénz uyghurlar diyaridiki qattiq teqib ehwalining sabiq sherqiy gérmaniye dewridiki teqib tedbirlirini eslitidighanliqini tekitlidi.

Melum bolushiche, hazir bu xil teqib tedbirliri, jümlidin diniy étiqadqa chétishliq cheklimilerning uyghurlardin halqip tungganlarghimu kéngiyiwatqanliqi alaqidar zatlarning diqqitini qozghimaqta.

Dunya uyghur qurultiyining b d t diki pa'aliyetliri bashlandi

Birleshken döletler teshkilati (b d t) ning 11-séntebirdin bashlap shiwétsariyening jenwe shehiride échilishqa bashlighan 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinida uyghurlar mesilisi otturigha qoyuldi hemde yighin qatnashquchilirining diqqitini qozghidi.

Dunya uyghur qurultiyigha wakaliten yighin'gha qatnashqanlardin dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa yighin mezgilide uyghurlarning hazirqi siyasiy, iqtisad we medeniyet ehwali heqqide doklat berdi hemde shu arqiliq uyghurlar mesilisini anglatti.

Dolqun eysa bu heqte pikir qilip xitay hökümiti barche imkaniyetlerdin paydilinip uyghurlarning awazini boghushqa urunup kéliwatqan bir peytte mushundaq bir yighin'gha qatniship uyghurlarning ehwalini anglitishning muhim ehmiyetke ige bolidighanliqini bildürdi.

Toluq bet