Heptilik xewerler (16-Séntebirdin 22-Séntebirgiche)

Muxbirimiz eziz
2017-09-22
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Erkin asiya radiosi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radiosi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Enwer eysaning «türkistan» we «shinjang tarixi» heqqidiki bayanatigha reddiye bérildi

Korla sheherlik partkom birliksep bölümining bashliqi enwer eysa yéqinda «bizning wetinimiz sherqiy türkistan emes, millitimiz türk emes, dinimiz islam emes» dep bayanat élan qilghan idi.

U bayanatta bu xildiki uqumlarni «üch xil küch»lerning yasap chiqqanliqini, buning emeliyette «pan türkizim» ni bazargha sélish ikenlikini algha sürgen.

Tarixshunasliq we milletshunasliq penliride sistémiliq terbiye körgen uyghur we xitay alimliri bu heqte pikir qilip, enwer eysaning qarashlirini «héchqandaq ilmiy asasqa we eqelliy mentiqige ige emes», dep tenqidlidi.

Uyghurlar diyaridiki tutqun herikiti we nazaret méxanizmi kücheymekte

Yéqinda xitay hökümitining yurtigha qaytish buyruqigha boysunup, türkiyedin bortalagha qaytqan alte uyghur oqughuchi qolgha élinghan we muddetlik qamaq jazasigha höküm qilinghan.

Kölimi barghanséri kéngiyiwatqan tutqun heriketlirini sürüshtürüsh jeryanida yéngisar nahiyisidiki «muqimliq» xizmiti üchün jiddiy wezipe ötewatqan bir qisim uyghur saqchilarning qowm-Qérindashliriningmu qolgha élinghanliqi ashkarilandi.

Melum bolushiche, yéngisar nahiyisidiki «nuqtiliq aililer» ning ishik aldigha közitish kaméraliri orunlashturulghan iken. Mutexessisler bu heqte pikir qilip «bu xil radikal tedbirler emeliyette xitaylarning özige ishenchi yoqluqini körsitidu», dédi.

Uyghurlar diyaridiki aliy mekteplerde «uyghur-Xitay» perqi mejburiy yoqitilmaqta

Yéqinda uyghurlar diyaridiki «halal»liq chüshenchilirini ajizlashturush shamilining emdilikte aliy mekteplerde ewj éliwatqanliqi melum boldi. Buning bilen bir qisim aliy mekteplerde uyghur we xitay oqughuchilar üchün ayrim ashxana tesis qilish bikar qilinghan shuningdek uyghur oqughuchilar ashxanisidiki «halal» belgiliri éliwétilgen.

Melum bolushiche hazir uyghur oqughuchilar bilen xitay oqughuchilar «milletler ittipaqliqini ilgiri sürüsh» dégen namda arilash yataqqa orunlashturulmaqta iken.

Mutexessisler bu heqte pikir qilip, «milliy medeniyiti we diniy étiqadi tüptin perqliq bolghan, hoquq jehette barawer bolmighan ikki milletni süniy dostlashturush ijabiy ünüm yaritalmaydu», dédi.

Ghulja nahiyelik darilmuellimin «terbiyilesh merkizi» ge özgertilgen

Yéqinda ili wadisidiki xelq oqutquchilirini terbiyelesh nuqtilirining biri bolghan ghulja nahiyelik darilmuelliminning «terbiyelesh merkizi» ge özgertilgenliki ashkarilandi.

Ghulja nahiyisidiki yépiq «terbiyelesh merkizi» ning xadimliri bu heqtiki soallargha jawab bérip «qilmishi jinayetke toshidighanlar türmige baridu؛ qilmishi jinayetke toshmighan, lékin jinayi xahishi bar, dep qaralghanlar yépiq terbiyelesh merkizige baridu», dédi.

Melum bolushiche, bu xildiki «terbiyelesh merkezliri» ge yighiwélinghanlar birnechche heptilik «siyasiy öginish»ni tamamlighandin kéyin, andin öylirige qaytalaydiken.

Shahitlar:«osmanjan memetning qismiti emeliyette uyghur tijaretchiler uchrawatqan müshkülatlardur!»

Yéqinda uyghur tijaretchilerdin osmanjan memetning 2011-Yili «döletni parchilashqa qutratquluq qilish we qanunsiz diniy buyumlarni körüsh» dégendek jinayetler bilen muddetsiz qamaqqa höküm qilinghanliqi ashkarilandi.

Shahitlarning bildürüshiche, ilgiri xitay armiyeside esker bolghan osmanjan herbiy septin chékingendin kéyin tijaret bilen shughullanghan. Kéyinche qarimaydiki uyghurlarning öshre-Zakatlirini yighip «5-Féwral» ghulja weqeside yétim bolup qalghanlar, perzentliridin ayrilip qalghan ige-Chaqisizlar yaki erliridin ayrilip qalghan tul ayallargha yetküzüp bergen.

Shahitlar bu heqte söz qilip, «nöwette osmanjangha oxshash köpligen uyghur tijaretchiler döletni parchilashqa qutratquluq qilghan dégen jinayet bilen türlük éghir jazalargha höküm qilinmaqta», dédi.

Uyghurlarning nöwettiki éghir ehwali b d t da etrapliq anglitildi

Birleshken döletler teshkilati (b d t) ning 36-Nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighini 11-Séntebirdin bashlap shiwétsariyening jenwe shehiride échilishqa bashlidi. Dunya uyghur qurultiyining mezkur yighingha qatnishiwatqan wekilliridin d u q ning bash katipi dolqun eysa yighin ehlige uyghurlar nöwette duch kéliwatqan éghir zulumlar heqqide tepsiliy melumatlar berdi.

Uyghur tilining cheklinishi, sherqiy-Jenubiy asiyadiki uyghur qachqunliri, shuningdek uyghurlar diyaridiki siyasiy bésimlar yighin ehlige uyghurlarning nöwettiki ehwali heqqide janliq bir meydan ders boldi.

D u q wekilliri yene alaqidar döletlerning rehberliri bilen uchriship, uyghurlar diyaridiki mewjut mesililer heqqide pikirleshti.

Toluq bet