Heptilik xewerler (30-Séntebirdin 6-Öktebirgiche)

Muxbirimiz eziz
2017-10-06
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Erkin asiya radiosi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radiosi uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

Dunyaning herqaysi jaylirida xitay hökümitige qarshi namayishlar boldi

1-Öktebir küni xitay hökümitining «dölet bayrimi» munasiwiti bilen dunyaning herqaysi jayliridiki uyghur muhajirliri öz döletliridiki xitay elchixanisi yaki konsulxanisi aldigha toplinip naraziliq namayishi qildi.

Shiwétsiye, gollandiye, gérmaniye, norwégiye qatarliq jaylarda namayishchilar ay-Yultuzluq kök bayraq, türlük lozunka we resimlik taxtaylarni kötürüshüp, jarangliq shoarlar arqiliq xitay hakimiyitige bolghan ghezipini ipadilidi.

Bu qétimqi namayishlar arqiliq muhajirettiki uyghurlar özlirining emeliy herikiti arqiliq yene shu jaylardiki yerlik kishilerge uyghurlar heqqide janliq bir meydan ders berdi.

Uyghurlarni «terbiyelesh merkizi» ge yighish we qamaqqa höküm qilish wezipe qatarida ijra bolmaqta

Bu yil ichide uyghurlar diyarining herqaysi jaylirida shiddet bilen kéngeygen «yépiq terbiyelesh merkez» lirining özliri turushluq jaylardiki uyghurlarning 40 pirsentini bir qétim «terbiye» din ötküzüshni wezipe qilghanliqi ashkarilandi.

Melum bolushiche, bu heqte alaqidar organlarning resmiy tarqatqan uqturushi yoq bolup, aghzaki buyruqlarda shundaq mezmunlar köp qétim tekrarlanghan.

Muxbirimizning bu heqtiki ehwal igilishi jeryanida «esebiylik» alamiti bar herqandaq kishining tutqundin aman qalmaydighanliqi, tutqunlarning 80 pirsentini choqum jazalash heqqide aghzaki buyruq bérilgenliki aydinglashti.

Qaraqash nahiyesining purchaqchi yézisida bu xildiki «qayta terbiyelesh merkez» liri we uninggha yighiwélinghan kishilerning köplükidin yézilarda tüzük erlerning qalmighanliqi ashkarilandi. Bu sewebtin tutqundiki erlerning ayalliri iqtisadiy qiyinchiliqlirini hel qilish üchün herqaysi jaylardiki bingtuenlerge paxta térish emgikige teshkillenmekte iken.

Uyghurlarning xeterlik weziyiti muhajirettiki uyghur ziyaliylarni pikirlishishke jem qildi

Uyghurlar diyaridiki barghanséri éghirlatqan siyasiy we medeniyet bésimliri chetellerdiki uyghur ziyaliylirini milletning kelgüsi heqqide yene bir qétim pikirlishishke ündidi.

Uyghur ziyaliylar bu heqte xalis muhakime yürgüzüp, chetellerdiki uyghur ziyaliylar qoligha qelem élip uyghurlar duch kéliwatqan mesililerni tashqi dunyagha tonutush lazimliqini tekitlidi. Shuningdek «xitaygha yaman körünüp qélish» tin endishe qilishning héchqandaq zörüriyiti qalmighanliqini bildürdi.

Uyghur ziyaliylar yene bu heqte ijtimaiy taratqularda pikir qilip, «uyghur ziyaliyliri uyghurlarning kelgüsi heqqide bash qaturushni özlirige mejburiyet, dep bilishi lazim,» dédi.

Uyghurlar diyaridiki chektin ashqan siyasetlerge oxshash bolmighan inkaslar chüshti

Xitay hökümitining uyghurlar diyarida ijra qiliwatqan siyasiy, iqtisad, medeniyet we din sahesige chétishliq bir qatar «yerlik» siyasetliri chetellerdiki analizchilarni tolimu heyranliqta qalduruwatqanliqi melum.

Shu qatarda uyghurlar diyarida 1-Öktebirdiki bayramliq sekkiz künlük dem élishning bikar qilinishi, hepte axiridimu dem almay ishleshning yolgha qoyulushi oxshash bolmighan inkaslarni qozghidi.

Muxbirimizning bu heqte ehwal igilishi jeryanida uyghurlar merkezlik olturaqlashqan jaylardiki xitay köchmenlirining bu xil chektin ashqan siyasetlerni alqishlaydighanliqi, buni «amanliq» üchün zörür, dep qaraydighanliqi melum boldi.

Chetelge chiqip kirgenler pushayman bayanati yézishqa mejbur qilinmaqta

Yerliktin ehwal igilesh jeryanida uyghurlarning chetellerge sayahet we tughqan yoqlashqa chiqishining yerlik dairilerni biaram qiliwatqanliqi, shu sewebtin buninggha munasip tedbirlerning ijra boluwatqanliqi melum boldi.

«Chetelge chiqqanlar idiyiwi jehette zeherlinip, bölgünchilik idiyisini alghach kélidu» deydighan qarashning yétekchilikide nöwette chetellerge chiqqan uyghurlar herqaysi jaylardiki «terbiyelesh merkezliri» de terbiye almaqtiken.

Bu heqte pikir qilghan yerlik emeldarlar hazir chetelge chiqqanlardin sirt pasportqa iltimas sunghan yaki wiza alghanlarningmu «terbiye» éliwatqanliqini ashkarilidi.

Amérika dölet mejlisining yilliq doklatida uyghurlargha alahide orun bérildi

Amérika dölet mejlisige qarashliq xitay ishliri komitéti 5-Öktebir küni 2017-Yilliq doklatni élan qildi. Bu doklatta uyghurlarning ötken bir yilliq ehwali tepsiliy qarap chiqildi, shuningdek siyasiy, iqtisad we din saheside uyghurlarning ehwalida héchqandaq yaxshilinishning bolmighanliqi tekitlendi.

Bu yilliq doklatta uyghurlargha 20 betlik mexsus bir bab ajritilghan idi. Komitét reisi marko rubyu doklatning asasiy mezmunlirini töt nuqtigha yighinchaqlashqa bolidighanliqini éytip uning birining uyghurlar mesilisi ikenlikini bildürdi.

Melum bolushiche bu doklat amérika hökümitining xitay bilen bolidighan diplomatiye alaqisida asasliq paydilinish matériyali bolidiken.

Toluq bet