Ürümchi tikquduqtiki kan ishchiliri ishsiz qalghan

Muxbirimiz méhriban
2017-11-17
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Xitay shirketlirige höddige bériwétilgen kömürkan. 2012-Yili 1-awghust, ürümchi.
Xitay shirketlirige höddige bériwétilgen kömürkan. 2012-Yili 1-awghust, ürümchi.
AFP

Yéqinda öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen radiyomiz ziyaritini qobul qilghan muhajirettiki bir uyghur xanimning bildürüshiche, ürümchi lyudawan rayonigha qarashliq tikquduq kömür kéni 2010-yili buyruq bilen taqalghandin buyan, mezkur kandiki kömür kolashqa tayinip turmushini qamdawatqan 1500 etrapidiki uyghur ishchi ishsiz qalghan. Buning bilen ular kündilik turmushini qamdash üchün her xil tirikchilik yollirini izdeshke mejbur qalghan.

Halbuki, bu yil kirgendin buyan mezkur kan ishchilirining tik quduq olturaq rayoni "sheher qurulushini retke sélish" namida chéqilishqa bashlighandin kéyin, uyghurlar 90 pirsentni igileydighan tikquduq mehellisidiki uyghurlarning turalghuliri chéqiwétilgen. Buning bilen ular bashqa jaylargha tarqaqlashturulush qismitige duch kelgen. Nöwette tikquduq kömür kénida ishligen sabiq kan ishchilirining tirikchilik ehwali qiyinliship, yashash shara'iti pütünley késilgenliki melum.

Bu yil kirgendin buyan, uyghur diyarida hökümet da'irilirining buyruqi bilen taqalghan kichik we ottura tiptiki kömür kanlar yenimu köpeygen. Tengritagh torining ötken heptidiki xewiride tilgha élinishiche, 2017-yili uyghur aptonom rayoni boyiche yiligha 11 milyon tonna etrapida kömür ishlepchiqiridighan kömür kanlardin 113 jaydiki kan buyruq bilen taqalghan.

Xitay da'irilirining uyghur diyaridiki kichik we ottura tiptiki kömür kanlarni "muhitni bulghash we bixeterlik esliheliri toluq bolmasliq" dégen bahanilerde taqishi yaki xitay ölkiliridiki kömür shirketlirige ötküzüwétishi 2010-yilila bashlan'ghan bolup, ürümchi lyudawan rayonigha qarashliq tikquduq kömür kéni eng deslep buyruq bilen taqalghan yerlik kömür kanlardin hésablinidiken.

Dunya uyghur qurultiyining mu'awin re'isi perhat muhemmet ependi uzundin buyan uyghur weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan siyasiy analizchilarning biri. Perhat ependi ziyaritimizni qobul qilip, öz qarishini otturigha qoydi

Uning qarishiche, xitay da'irilirining uyghur diyaridiki kömür kanlarni her xil bahanilerde taqiwétishi emeliyette uyghurlargha mensup bolghan bayliqlarni igiliwélish herikitila bolup qalmastin, belki yene uyghurlarni tirikchilik imkaniyitidin mehrum qilish, uyghurlar zich olturaqlashqan rayonlarning muhitini özgertish, rayondiki uyghur nopusini azaytish we shu arqiliq xitay hökümitige kélidighan tehditni azaytishni meqset qilidiken.

Igiligen ehwallar we matériyallardin melum bolushiche, uyghur diyarida 2010-yilila eslidiki bir qisim yerlik kömür kanlirini taqash herikiti bashlan'ghan. 2009-Yilidiki "5-iyul ürümchi weqesi" din kéyin, xitay merkizi hökümiti 2010- yili 5- ayda "shinjang xizmet yighini" achqan hemde uyghur diyaridiki wilayet nahiyelerni xitayning 19 ölke shehirige "nuqtiliq yardem" béridighan rayon dégen namida bölüp bergen. Shundin kéyin uyghur diyarida buyruq bilen taqalghan we xitay shirketlirige ötküzüp bérilgen kömür kanliridin ili diyaridiki pilichixang kömür kéni, ürümchi tik quduq kéni, bortala kömür kéni qumulning taranchi kömür kéni we chöchek kömür kéni qatarliq kanlarni körsitish mumkin.

Xitay xewerliridin melum bolushiche, 2010- yildin buyan uyghur diyaridiki yilliq kömür ishlepchiqirishi 10 milyon tonnidin ashidighan kichik we ottura tiptiki yerlik kömür kanlardin texminen 300 din artuq kömür kan buyruq bilen taqalghan. Emma yerlik kömür kanliri taqalghandin kéyin uyghur qatarliq yerlik kan ishchilirining kéyinki teqdirining qandaq bolghanliqi heqqide hazirghiche éniq melumatlarni igilesh imkaniyitimiz bolmidi.

Toluq bet