Erkinlik sariyi: «hazir atikem rozi délosini sürüshte qilidighan muhim peyt»

Muxbirimiz irade
2017-10-13
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élinghan 7 oqughuchisining biri atikem rozi.
Uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élinghan 7 oqughuchisining biri atikem rozi.
Social Media

Bu yil emdila 25 yashqa kirgen atikem rozi esli béyjingdiki milletler uniwérsitétining oqughuchisi bolup, u 2014-Yili 11-Ayda «bölgünchilik» bilen eyiblinip qolgha élinghan. Shu yili 12-Ayning 8-Küni échilghan sotta qamaq jazasigha buyrulghan idi.

Atikem rozi uyghur ziyaliysi ilham toxtining qolgha élinghan 7 oqughuchisining biri bolup, shu qétimliq sotta atikem rozidin bashqa yene, perhat xalmurat, shöhret niyaz, mutellip imin, abduqéyum ablimit, ekber imin we lo yüwéy qatarliq oqughuchilarghimu jaza höküm élan qilinghan.

Eyni waqitta ilham toxtining adwokati lyu shawyün yuqiriqi oqughuchilarning birige 8 yilliq, ikkisige 7 yilliq, yene birige 3 yilliq muddetlik qamaq jazasi bérilgenlikini twittér arqiliq ashkarilighan idi. Halbuki, qalghan ücheylenning konkrét jaza mudditi éniq bildürülmigen bolup, sot mehkimisi jaza höküm qilinghan 7 neper oqughuchining qaysisigha qanche yildin jaza keskenliki heqqide éniq uchur bérishni ret qilghan idi.

Atikem rozi türmide yétiwatqinigha 3 yil bolay dégen bolsimu, emma uning zadi qanche yilliq qamaq jazasigha höküm qilinghanliqi heqqide éniq melumat yoq. Uning türmidiki ehwali hazirghiche éniq emes. 

Bügün amérikidiki xelqaraliq kishilik hoquq organliridin «erkinlik sariyi» ayliq xulase doklatining bu ayliq «esleshke tégishlik mehbuslar» sehipisini atikem rozigha béghishlighan bolup, «erkinlik sariyi» tetqiqatchisi sarah kuk xanim buning sewebi heqqide toxtilip mundaq dédi: «biz bu sehipini téxi yéngi yolgha qoyduq. Bu sehipide biz asasliq xelqarada bek keng tonulmighan yaki mundaqche éytqanda xelqaraliq organlarning tizimlikide dawamliq tilgha élinmaydighan, emma ulargha oxshashla özining intérnéttiki paaliyetliri sewebidin qamaqqa élinghan kishilerni tonushturushni meqset qilduq. Bu nöwetlik sehipimizde biz kimni tallisaq bolar dep mushundaq délolarni tekshüriwatqinimda atikem rozining hékayisi diqqitimni tartti. Men uning resimige qaridim. U shundaq chirayliq bir uyghur qizi iken, uning hékayisi méni bek tesirlendürdi. U bir uyghur yash, xuddi chetellerdiki herqandaq bir intérnét qollanghuchisigha oxshash peqet tinchliq bilen özining béshigha kelgen tengsizliklerni, ilham toxti uchrighan muamilini we oghul dosti mutellip iminning tutqun qilinghanliqi yazghan biri idi. Hazir bu 7 oqughuchining ichidiki 3 yilliq qamaqqa höküm qilinghan bir nepiri qoyup bérilidighangha az qaldi. Shunga biz bu atikem rozi arqiliq bu 7 oqughuchining mesilisini küntertipke élip kélidighan intayin muhim peytken, dep bu ayliq sehipimizni atikem rozigha béghishliduq.» 

Atikem rozi béyjing milletler uniwérsitétining 3-Yilliqida oquwatqanda az dégende ikki qétim pasportqa iltimas qilghan bolsimu, biraq béyjing sheherlik saqchi idarisi uning iltimasini ret qilghan. Shuning bilen u «sina» mikro blogigha pikir yézip, milliy kemsitishke uchrighanliqini pash qilip, xitaydiki tor jamaiti arisida xéli zor tesir qozghighan idi. 

Uning yene bir diqqet qozghighan ishliridin biri, u xitay dairiliri teripidin tutqun qilinghandin kéyin iz-Dériki bolmighan oghul dosti mutellip iminni sürüshte qilip torda we chetel axbaratlirida köp qétim murajiet élan qilghan. Mutellip iminmu ilham toxtining qolgha élinghan 7 oqughuchisining biri bolup, u béyjingdiki milletler uniwérsitétini püttürgendin kéyin türkiyede magistirliq oquwatqanda yazliq tetilde uyghur élige qaytqan. U tetilni tügitip türkiyege qaytishida 15-Iyul küni béyjing ayrodromida tutqun qilinghan we shu péti ghayib bolghan idi. Kéyin umu 2014-Yili 8-Dékabirdiki sotta qiz dosti atikem bilen birge sotlinip, qamaq jazasigha höküm qilinghan idi. 

Amérika uyghur birleshmisining reisi élshat hesen ependi bu yashlarning aqiwitini sürüshte qilishning intayin muhimliqini eskertti. 

Sarah kuk xanim sözide, «atikem rozi mesilisi dunyada xitay hökümitining tinchliqperwer uyghurlarghimu oxshash zulum qiliwatqanliqini körsitip bérishte yaxshi bir örnek», dédi. 

«Bu heqiqetenmu tesirlik bir hékaye. Chünki u heqiqetenmu bihude türmide yétiwatidu. Bu atikem rozi we uning oghul dosti mutellip imin we bashqilarning hékayisini tekitleydighan intayin muhim bir waqit. Erkinlik sariyining ayliq xulase doklatining xelqarada we hetta xitay ichide nurghun oqurmenliri bar, men xitaydiki oqurmenler uning hékayisini oqughandin kéyin, eslide xitay hökümitining uyghurlarni zorawan dep éytqanlirining pütünley toghra emeslikini, tinchliqperwer uyghurlarningmu mushundaq aqiwetlerge duchar boluwatqanliqini tonup yétishige paydiliq bolidu dep qaraymen. Menche bu bek muhim.» 

«Erkinlik sariyi» atikem rozigha béghishlighan bu sehipiside atikem rozi bashliq bu 7 neper oqughuchining mesilisini küntertipte tutup turushning ularning bixeterlikini qoghdash hem xitay hökümitidin ularning aqiwitini sürüshte qilip, ularning erkinlikige kapaletlik qilishta muhim rol oynaydighanliqini eskertken.

Toluq bet