Уйғурларға қаритилған исим қойуш чәклимиси күчлүк наразилиқ пәйда қилди

Мухбиримиз ирадә
2017-04-26
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Хотән қарақаш наһийәсиниң тохула йеза тохула кәнт партийә йачейкиси чиқарған «чәкләнгән исимлар тизимлики».
Хотән қарақаш наһийәсиниң тохула йеза тохула кәнт партийә йачейкиси чиқарған «чәкләнгән исимлар тизимлики».
Social Media

Уйғур район даирилири йеқинда бир уқтуруш чиқирип, йеңи туғулған балиларға муҗаһид, муһәммәд, бағдат, түркизат, сүрийә, мәдинә қатарлиқ 29 хил исимни қойушни чәклигән иди. Бу һәқтики хәвәр истансимиз тәрипидин тарқитилғандин кейин күчлүк инкас қозғиди.

Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати бу һәқтә мәхсус байанат елан қилип, хитай һөкүмитиниң һәрикитини әйиблиди. Мәзкур тәшкилатниң хитай ишлири директори софи ричардсон сәйшәнбә күни елан қилинған байанаттики сөзидә исим қойушниң һәрбир ата-Анини һайаҗанға салидиған, хусусий бир ишлиқини әскәртип, буни хитай һөкүмитиниң «дини радикаллиққа қарши туруш дегән намда дини әркинлик һоқуқини чәкләш һәрикитиниң әң йеңи бир мисали» дәп көрсәтти. У бүгүн радиомиз зийаритини қобул қилип мундақ деди: «мәнчә бу хитай һөкүмитиниң уйғурларниң өзи қилишқа тамамән һоқуқлуқ болған бир ишниму контрол қилиш вә чәкләш үчүн алған тәдбирлириниң бири. Хитай һөкүмити бу арқилиқ уйғур елидики ислам дининиң тәсирини йоқатмақчи болуватиду. Бирақ бу мәнчә интайин әхмиқанә вә қаршилиқ пәйда қилидиған бир һәрикәт. Бу мәйли хитай қанунлирида болсун мәйли хәлқара қанунларда болсун һечқандақ бир асасқа игә әмәс. Бу тәдбир уйғурларни хитай һөкүмитигә садиқ қилиш әмәс әксичә, пәқәт уйғурларниң өзлири йашаватқан җәмийәткә йатлишишини, у җәмийәтни инкар қилишини йәниму күчәйтиветиду, халас» деди.

Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат һәсән әпәндиму бу һәқтә тохтилип, уйғурлар тарихтин бери қойуп, уйғур мәдәнийитиниң бир парчисиға айлинип кәткән исимларниму чәкләш арқилиқ өзлириниң уйғурларни хитайлаштуруш арзусини намайан қилип бәргәнликини ейтти.

Америкидики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси һенрий шаҗески«уйғур мәдәнийитиниң бир парчисиға айланған бу исимларни чәкләш билән уйғур елидә муқимлиқ йаритиш арисида қандақ бир мунасивәт барлиқи кишини ойландуриду», деди. У сөзидә «мәнчә бу хитай һөкүмитиниң уйғурларниң хусусий һайатиға қанчилик дәриҗидә арилишивалғанлиқиниң күчлүк намайәндиси. Һазир уйғурларниң һайатиниң һечқандақ бир қисми хитай һөкүмитиниң сийасәтлиридин халий әмәс. Хитай һөкүмити чәклигән бу исимлар уйғурлар узун йиллардин бери қоллинип кәлгән, уйғур мәдәнийитиниң бир қисмиға айланған исимлардур. Мени ойландурғини, хитай һөкүмити бу исимларни чәкләш билән уйғур елидә муқимлиқ йаритиш арисида қандақ бир бағлиниш қуруп чиққанду. Хитай немишқа буниң әксичә исимларни чәклисәк уйғур елидә бихәтәрликни қоғдийалаймиз, дәп қарайду әмәлийәттә бундақ сийасәтләр наразилиқни йәниму күчәйтиштин башқа ишқа йаримайду».

Хитай даирилири тәрипидин елан қилинған бәлгилимидә, әгәр йуқиридики тизимликтә орун алған чәкләнгән исимлар қойулған балилар болса бу балиларниң нопусқа елинмайдиғанлиқи вә уларниң маарип - Сәһийә хизмәтлиригиму еришәлмәйдиғанлиқи әскәртилгән иди.

Софи ричардсон ханим хитай һөкүмити әгәр буни иҗра қилған тәқдирдә, өз қанунлириниң образиға еғир тәсир йәткүзидиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «әслидә бир киши әгәр балилириға чәкләнгән исим қойғанлиқи үчүн балисини нопусқа алдуралмиса, мәктәпкә тизимлиталмиса униң әслидә хитай қанунлириға асасән һөкүмәтни хусусий һоқуқлириға таҗавуз қилиш билән әрз қилишқа һоқуқлуқ. Бирақ бу йәрдә хитайдики сотлар өзлири бекиткән қанунларға әмәл қиламду? дегән мәсилә бар. Чүнки хитайдики әдлийә мустәқиллиқиниң әһвали һәммимизгә айан. Хитай һөкүмити мушундақ бир уқтурушни елан қилиш арқилиқ аллиқачан хитай қануниниң образиға зийан берип болди. Хитай һөкүмитиниң әқлини ишлитип, йуқиридики уқтуруштики мәзмунларни әмәлийләштүрмәсликини үмид қилимән. Қалғинини алдимиздики күнләрдә көримиз»

Хитай һөкүмитиниң уйғур балилириға қойушқа болмайдиған исимлар тизимлики дәйдиған уқтурушни тарқитиши хәлқара мәтбуатлардиму күчлүк инкас қозғиған иди. Бу хәвәр «нйуйорк вақти», «малийә вақти», «муһапизәтчи», «мустәқиллиқ» гезитлиридә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қиливатқан бесимини ашуруп, балилириға қандақ исим қойуш -Қоймаслиқниму бәлгиләп бериватқанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Елхәт
Толуқ бәт