Долқун әйса: «мисирда ғайиб болған уйғурлар мәсилисидә улар һәққидики учурлар һалқилиқ рол ойнайду»

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-09-27
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Мисир һөкүмитиниң уйғурларни мәҗбурий йосунда хитайға өткүзүп бериватқанлиқи һәққидики сийасий һәҗвий рәсим. (rassd.com Дин сүрәткә елинған)
Мисир һөкүмитиниң уйғурларни мәҗбурий йосунда хитайға өткүзүп бериватқанлиқи һәққидики сийасий һәҗвий рәсим. (rassd.com Дин сүрәткә елинған)
Photo: RFA

Мисирдики уйғур оқуғучиларниң инкаслири вә биз игилигән учурлардин мәлум болушичә, хитай даирилири мисирдики уйғур оқуғучиларни қайтуруп кетиш үчүн бу йилниң бешидин башлапла, уларниң аилисигә бесим ишләткәндин сирт бу йил 5-Айниң ахирғичә қайтип келиш һәққидә уқтуруш тарқитип уларни қайтишқа мәҗбур қилған. Мисирда оқуватқан, йашаватқан илгири тәхминән 7-8 Миң әтрапида уйғурниң бу хил тәһдитләрниң тәсиригә учриғанлиқи мәлум. Бу йил киргәндин башлап 7-Айғичә көп қисим уйғурлар амалсиз вәтинигә қайтқан болса, мисир сақчи даирилириниң бу йил ийулда башлиған уйғур оқуғучиларни нишан қилған тутқун һәрикитидә 200 гә йеқин уйғурниң қолға елинип тура түрмисигә қамалғанлиқи, йәнә бир қисминиң хитайға қайтурулғанлиқи, аз бир қисимлириниң түрлүк амаллар арқилиқ түркийәгә қечип кәлгәнлики мәлум иди.

Истансимиз игилигән учурлардин йәнә мисирдин қайтип барған уйғурларниң болса айропиландин чүшкән һаман қайта тәрбийиләш мәркәзлиридә тутуп турулуватқанлиқи, һәтта мисирдин қайтқан 12 йашлиқ әмирулла мәмәтниң нәзәрбәнд астиға елинип, сийасий тәрбийә еливатқанлиқидин башқа уни мисирдин елип қайтқан дадисиниң йәттә йил кесилгини, бәш тағисиниңму қамақта икәнликидәк әһваллар ашкариланған иди.

Хитай һөкүмитиниң мисир даирилири билән һәмкарлишип мисирда йашаватқан бигунаһ уйғурларни тутқун қилиши, һәтта мисир түрмисидә хитай хадимлири тәрипидин сорақ қилинғанлиқи, бир қисим уйғурларни мәҗбурий қайтуруп кетиши хәлқарадики кишилик һоқуқ органлириниң күчлүк тәнқидигә, уйғур тәшкилатлириниң наразилиқиға учриған. Йеқинда бу вәқәгә қарита америка ташқи ишлар министирлиқиму байанат елан қилип, мисирда тутқун қилинған оқуғучиларниң әһвалиға диққәт қиливатқанлиқини билдүрди. Көзәткүчиләр болса, хитайниң бу һәрикитигә әгәр җиддий инкас қайтурулмиған тәқдирдә, униң өз қолини башқа дөләтләрдики уйғурларғиму узитиши мумкинликини билдүрүватқан бир пәйттә тутқунға учриған уйғур оқуғучиларниң бир қисми һазирму тура түрмисидә, бәзилириниң йеқинда қойуп берилгәнлики һәққидики хәвәрләр билән тәң йәнә бәзилириниң болса из-Дерәксиз ғайиб болғанлиқлири һәққидики учурларму мәлум болмақта.

Һазирму мисирда туруватқан уйғурлардин бири өзини ашкарилимаслиқ шәрти билән, мисир сақчилири тәрипидин тутқун қилинғандин кейин из-Дерики болмайватқан бир қанчә уйғур оқуғучини билидиғанлиқи һәққидә мәлумат бәрди:йеқинқи күнләрдә бу хилдики учурлар йәнә мисирдин қечип түркийәгә кәлгән бәзи оқуғучилардинму келишкә башлиди.

Гәрчә уйғур тәшкилатлири вә хәлқарадики һәр дәриҗилик кишилик һоқуқ органлири, мәтбуатлар мисир һөкүмитиниң уйғур оқуғучиларни хитайға қайтуруп бәрмәслики һәққидә паалийәтләрни давамлаштуруватқан болсиму, мисир түрмилиригә қамалған уйғур оқуғучилар йәнила һәр вақит хитайға қайтурулуш хәвпи астида турмақта. 

Болупму йеқинқи күнләрдә мисир һөкүмити тура түрмисидики бир қисим уйғурларни қойуп бәргән болсиму, лекин мәзкур түрмидә давамлиқ қамилип йатқан 100 дин артуқ уйғурдин 16 нәпириниң из-Дерикиниң болмайватқанлиқи һәққидики хәвәрләр тарқалғандин кейин уларниң тәқдири, хитайға қайтурулуш хәвпи астида туруватқан уйғурларниң әһвалидин әндишә қиливатқан вә хәлқара миқйасида бу һәқтә һәрикәт қиливатқан уйғур җамаәтчиликни техиму әндишигә салмақта.

Бу мунасивәт билән дунйа уйғур қурултийи 26‏-Сентәбир байанат елан қилип, мисир даирилирини мисирда ғайиб болған уйғурларниң ақивитини дәрһал ашкарилашқа чақирди. Дунйа уйғур қурултийи байанатида, «хитайға қайтуруп берилгән уйғурларниму тилға елип, хитай һөкүмити қайтурулған уйғурларниң һәқ-Һоқуқлириға хәлқара кишилик һоқуқ қанун-Түзүмлири бойичә капаләткә игә қилиши керәк. Барлиқ җәрйанларниң очуқ-Ашкара болушиға, уларниң адил муамилә көрүшигә вә бихәтәрликигә капаләтлик қилиши керәк» дегән. Буниң алдида бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдә ечилған 36-Нөвәтлик кишилик һоқуқ йиғиниға қатнашқан дунйа уйғур қурултийи баш катипи долқун әйса әпәнди, хитайға қайтуруп берилгән 20 дәк уйғурниң ақивитидин һазирғичә һечқандақ хәвәр йоқлуқини әскәртип туруп, дунйа дөләтлирини нөвәттә мисирда давамлиқ қайтурулуш хәвпи астида туруватқан балиларни қутқузувелишқа чақирған иди. 

Бүгүн зийаритимизни қобул қилған долқун әйса әпәнди, мисирдики тура түрмисидин ғайиб болған 16 уйғурдин башқа йәнә бәзи оқуғучиларниң тутқундин кейинла ғайиб болғанлиқи һәққидики толуқсиз учурларға игә болғандин кейинму йеқинқи күнләрдә бирләшкән дөләтләр тәшкилатниң мәҗбурий ғайиб қиливетилгәнләр комитети билән мәзкур мәсилә һәққидә учришишла елип барғанлиқи, әмма бу органларни бу уйғурлар һәққидә мунасивәтлик материйаллар билән тәминләштә тәпсилий мәлумат вә ишәнчлик учурлар кәмчил болуштәк қийинчилиқларниң мәвҗутлуқини тәкитлиди. У, мисирдики уйғурларниң хитайға қайтурулмаслиқи вә уларниң қойуп берилиши үчүн хәлқаралиқ тәшкилатларни җиддий бир һәрикәткә кәлтүрүш үчүн уйғур җамаәтчиликини, уйғур тәшкилатлири йаки кишилик һоқуқ органлири вә мәтбуатларни учур һәм мәлуматлар билән тәмин етишни сориди.

Пикирләр (0)
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Елхәт
Толуқ бәт