Uyghur élida réstorangha kirmekchi bolsingiz, «kimlikingizni éliwélishni untumang»

Muxbirimiz gülchéhre
2017-03-06
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Toy baghiqigha kimlikni untulup qalmasliq üchün yézilghan eskertish.
Toy baghiqigha kimlikni untulup qalmasliq üchün yézilghan eskertish.
Social Media

Uyghur éli weziyitige dair xewerlerdin nöwette, xitayning muqimliqqa mesul kattiwashlirining uyghur élining her qaysi jaylirida, her sahede muqimliq tedbirlirini qattiq ijra qiliwatqanliqi melum. Dairiler uyghur éli miqyasida jemiyetning herqaysi sahe, her qatlamlirida «qattiq zerbe bérish jéngini chongqurlashturush» namidiki muqimliq yéngi tedbirliride «muqimliqni qoghdashni hemmini bésip chüshidighan keskin wezipe dep bilish, yochuq, qarighu rayon, kontrolsiz nuqta bolmasliqni ishqa ashurush, qattiq mudapie körüsh, her waqit teyyar halette turush kérek» dégendek telep boyiche yenimu jiddiy tedbirlerni almaqta.

Bu heqtiki inkas we igileshlirimizdin, uyghurlar zich olturaqlashqan bezi jaylarda hetta réstoranlarda tamaq yémekchi bolghan istémalchilarningmu kimlik körsitishi telep qiliniwatqanliqi ashkarilandi.

Gumidiki pichaqliq hujumdin kéyinla uyghur éli weziyitining yenimu jiddiyleshkenliki her tereptin ashkarilanmaqta. 27-Féwral dairilerning uyghur élining ürümchi, qeshqer, xoten qatarliq jaylirida xitay qoralliq qisimliri arqa-Arqidin «heywe bilen chöchütüsh, qoralliq küch körsitish» témisidiki térrorluqqa qarshi turup, muqimliqni qoghdash qesemyad yighinlirini uyushturghan idi dairiler buning bilen teng barliq bixeterlik apparatlirini jiddiy halette turushqa, barliq idare, organlarni 24 saetlik muqimliq weziyitini qoghdashqa orunlashturup konkrét orunlashturushlar élip barghan. Yéqindin buyan bu heqte radiomizgha kéliwatqan bir qisim uchurlardin, uyghur élining her qaysi chong sheher, nahiyiliride qoralliq eskerler charlash élip barghanda bronéwiklarni qollanmaqta. Barliq ish béjirish orunliri, ammiwi sorunlargha kirip-Chiqqanda birdek kimlik tekshürüsh yolgha qoyuluwatqanliqi melum.

Bezi heddidin ashqan tedbirlerning yerlik xelqning normal hayatigha rohiy bésim shekillendürgendin bashqa yene, kündilik turmushi, xizmet, oqushliri we ijtimaiy alaqe hemde paaliyetlirigimu qulaysizliqlar élip kelgenlikini shikayet qilmaqta. Bu heqte yéqinda bir muhajir, özining yéqinda türkiyedin tughqanlirini yoqlash üchün yurtqa barghanda, melum réstorangha kimliki yoq kirelmigenlikini, sewebi dairilerning yéqinda alghan muqimliq tedbirlirining biri süpitide, barliq uyghur ashxana we réstoranlarningmu kimliksiz xéridar qobul qilmasliqini uqturghan bolghachqa, hetta xéridarlarning pasportiningmu inawetke élinmay, peqet kimlik telep qilinghanliqini inkas qilghan idi. Yéqinqi künlerde buning yene bir süretlik delili ijtimaiy taratqularda taraldi. Bu bir toy baghaqchisining tartilghan süriti bolup, baghaqqa (kimlikingizni éliwélishni untumang) dep alahide eskertish qoshup qoyulghan. Chetellerde yashawatqan uyghurlar we közetküchilerde ghelitilik, bimenilik hés qildurghan bu muqimliq charisining qandaq, qaysi jaylarda yürgüzülüwatqanliqini igilesh üchün, uyghur élining bir qisim jayliridin uchur igilep körduq.

Deslep uyghur élidiki sayahet nuqtiliridin, buyluqtiki bir uyghur réstorandin ehwal igilep körduq, réstoranning közetchisi, réstorangha kirgen xéridarlardin kimlik telep qilinidighanliqini bildürdi we pasport bolsimu boliwéridighanliqinimu eskertip qoydi.

Aqsu shehiridiki bir uyghur réstoranining közetküchiliridin biri ziyaritimizni qobul qilip, yéqindin buyan saqchilarning charlashni kücheytkenlikini, réstorangha kirip-Chiqqanlarnimu tizimlap qoyuwatqanliqini éytti.

Xotenning lop nahiyisidiki bir kichik uyghur ashxana xojayini, bu ashxanigha kirgenlerning kimlikini tekshürüsh uqturushini alghanliqini, dairilerningmu ashxanigha kélip tekshürüp turidighanliqini, burundin kiriwatqan xéridarlarni kimliking yoqken dep tamaq bérishni ret qilalmaydighanliqi, amma yuqirining bésimi bolghachqa arida xijilchiliqta qéliwatqanliqini éytti.

Qeshqerning yéngisher nahiyisidiki bir uyghur réstoranining xizmetchisimu oxshashla bu réstorandimu xéridarlarning kimlikini tekshürüp andin mulazimet qiliwatqanliqini, bu xil tedbirning yürgüzülüshini munasiwetlik orunlar nazaret qilip turuwatqanliqini, bu jiddiy weziyette sodiningmu burunqidin astilap qalghanliqini, sirtta bolsa saqchi aptomobilliri we bronéwiklarning charlap ötüp turuwatqanliqini,weziyetning alahide jiddiy boluwatqanliqini bildürdi.

Biz ashxana we réstoranlarning kimlik tekshürüshni mulazimetning aldinqi sherti qilishidiki seweb we bu heqtiki uqturushning mezmuni heqqide qeshqer yéngisher nahiyilik hökümettin tepsiliy melumat élishqa tirishqan bolsaqmu, téléfonni alghan xadim bu heqte jawab bérishni ret qildi.

Qeshqer shehiridiki bir saqchi punkitidin réstoranlarda kimlik tekshürüshning qachandin bashlap yolgha qoyuluwatqanliqini soriduq, soalimizgha jawab bergen ayal saqchi, buning, yéngi tedbirning biri ikenlikini eskertti.

Xitay dairilirining uyghur élidiki yéngi muqimliq tedbirliride, aldini élish tedbirlirini kücheytip, qoghdash küchlirining seplinishi, nöwetchilik, muhapizet qilish qatarliq bixeterlik, tizginlesh teleplirini kücheytkenliki, bolupmu réstoranlargha oxshash adem zich jaylar we nuqtiliq sorunlarda alahide muqimliqni qoghdash weziyitini shekillendürüp,«térrorluqqa qarshi turup, muqimliqni qoghdash xelq urushini yaxshi qilish kérek» shoari bilen jemiyette aldini élish, kontrol qilish torini keng yéyiwatqanliqi melum bolmaqta.

Toluq bet