Xotendiki mekteplerde uyghur tilining cheklengenliki heqqidiki bir qisim tepsilatlar ashkarilandi

Muxbirimiz qutlan
2017-08-02
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Xoten wilayetlik maarip idarisi bu yil 6-Ayning 28-Küni chiqarghan bashlanghuch-Ottura mekteplerde uyghur tilini cheklesh heqqidiki höjjet.
Xoten wilayetlik maarip idarisi bu yil 6-Ayning 28-Küni chiqarghan bashlanghuch-Ottura mekteplerde uyghur tilini cheklesh heqqidiki höjjet.
Social Media

Aldinqi hepte xoten wilayetlik maarip idarisi tarqatqan «xoten wilayitining qosh tilliq oqutushtiki 5 türlük belgilimisi» namliq bir höjjet ashkara bolghan idi.

Radioyimizning bu heqte yenimu ilgiriligen halda ehwal igilishi dawamida xoten wilayitining xoten nahiyisi, chira nahiyisi we qaraqash nahiyisidiki maarip idariliri mezkur höjjetke munasiwetlik bir qisim tepsilatlarni ashkara qildi.

Chira nahiyilik maarip idarisi kadirlar bölümide xizmet qilidighan bir neper xitay mesul xadim ziyaritimiz jeryanida bundin kéyin xotendiki bashlanghuch we ottura mekteplerde pütün derslerning birdek «dölet tili», yeni xitay tilida ötülidighanliqini, maarip sistémisidiki herqandaq kolléktip sorunda choqum xitayche sözlesh lazimliqini bildürdi.

Chira nahiyilik maarip idarisining «qosh tilliq maarip» qa yétekchilik qilish ishxanisidiki bir neper uyghur mesul xadimmu ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi.

«Bu höjjettin xewirim bar. Bu yil 6-Ayning axiri chiqirilip, tarqitildi. Bizning nahiyilik maarip idarisi bu höjjetning rohini qandaq emeliyleshtürüshni hazir jiddiy muzakire qiliwatidu. Aldimizdiki mewsumdin bashlap mekteplerde dersler pütünley ‹dölet tili› (xenzu tili) da ötülidu. Uyghurche ishlitilmeydu. Dersliklermu biwasite ichki ölkilerdiki mekteplerning dersliklirige almashturulidu. Oqutquchi-Oqughuchilar mektep we maarip saheside birdek xenzu tilida sözlishi telep qilinidu. Chünki xoten wilayitide 10 yildin buyan dölet tili ‹qosh tilliq maarip› ching tutulghan bolsimu, lékin hazirghiche dölet tili omumlashmidi. Shunga wilayetlik maarip idarisi xotendiki emeliy ehwalni oyliship, bu höjjetni chiqarghan.»

Xoten nahiyilik maarip idarisining bir neper xitay mesul xadimi ziyaritimiz jeryanida mezkur höjjetning xoten nahiyiside alliqachan ijra qilinishqa bashlighanliqini ashkarilidi. U bizning «bu höjjette bundin kéyin xotenning maarip sistémisida uyghur tili cheklinidu, dégen madda barmu-Yoq?» dégen soalimizgha «shundaq, bu madda bar» dep jawab berdi.

U yene munularni bayan qildi: «hazir hemme yerde ‹dölet tili› ni ishlitish we ‹dölet tili› da sözlesh teshebbus qilinmaqta.»

U bizning «mezkur höjjetning rohigha asaslanghanda, bolupmu höjjettiki 5-Maddigha qarighanda, bundin kéyin maarip sistémisida uyghur tilini qollinishning birdek cheklinidighanliqi éniq yéziliptu. Bu emeliyette ‹qosh tilliq maarip› ning prinsipigha, döletning asasiy qanunigha we ‹milliy téritoriyelik aptonomiye qanuni› gha xilap emesmu?» dégen soalimizgha jawab bérishtin özini qachurup mundaq dédi: «bu höjjetni xoten wilayetlik maarip idarisi chiqirip tarqatqan. Biz nahiye derijilik maarip idarisi bolghanliqimiz üchün peqetla bizdin yuqiri derijilik orun chiqarghan höjjetning rohini ijra qilimiz. Bizning bu höjjet toghriliq chüshenche bérish hoquqimiz yoq. Uni izahlash hoquqi wilayetlik maarip idariside. Siz wilayetlik maarip idarisidin téximu tepsiliy melumatlargha érisheleysiz.» 

Qaraqash nahiyilik maarip idarisining bir neper xitay mesul xadimi radiomiz ziyaritini qobul qilip, mezkur höjjetning maddilirini qurmu-Qur oqup berdi.

«Mezkur höjjetning konkrét mezmunini mundaq besh maddigha yighinchaqlashqa bolidu:

Birinchi, qanun boyiche döletning ortaq tilini pütün küch bilen omumlashturush we öz millitining tilida oqutush bilen birleshtürüshtin ibaret qosh tilliq maaripning tüp prinsipida ching turush؛

Ikkinchi, 2017-Yili küzlük oqush mewsümidin bashlap, 3 yilliq heqsiz yeslilerde pütünley döletning ortaq til-Yéziqida oqutush élip bérish, bashlanghuch we toluqsiz ottura mekteplerning birinchi yilliqidin bashlap pütünley döletning ortaq tilida oqutush élip bérish, 2020-Yiligha barghanda maarip saheside döletning ortaq til-Yéziqining qaplash derijisini toluq emelge ashurush؛

Üchinchi, xenzu tili oqutquchilirini ilgirikidek uyghur tilida ders ötüp terbiyileshtek xata usulni qetiy emeldin qaldurush؛

Tötinchi, maarip sistémisi we mektep qorusi teweside peqetla uyghurche til-Yéziqtiki wiwiska we tam gézitlirini chiqirishni qetiy cheklesh؛

Beshinchi, bundin kéyin maarip sistémisidiki kolléktip paaliyetlerde, ammiwi yighilishlarda we bashqurush xizmitide uyghur til-Yéziqini qetiy cheklesh.»

Qaraqash nahiyilik maarip idarisidiki bu xitay mesul xadim, bu yil 9-Aydin bashlap barliq mekteplerning birdek xitay tilida oqutush élip baridighanliqini, kolléktip sorunlarda uyghur tilida sözleshke bolmaydighanliqini shundaqla maarip sistémisidiki lozunka we tam gézitlirining xitay til-Yéziqida bolidighanliqini ilgiri sürdi.

U axirida yene munularni tekitlidi: «men höjjetke asasen konkrét maddilarni oqup öttüm. Ésimde qélishiche, bu höjjet bu yil 6-Ayning 28-Küni chiqirilip, 6-Ayning 30-Küni herqaysi nahiyilik maarip idarilirige tarqitildi. Bu höjjetni izahlash yaki bu heqte chüshenche bérish hoquqi peqetla wilayetlik maarip idariside. Men buningdin artuq chüshenche bérelmeymen. Konkrét ehwallarni wilayetlik maarip idarisidin sorang.»

Toluq bet