Ghulja sheherlik maarip idarisi barliq derslerning xitay tilida ötülüwatqanliqini étirap qildi

Muxbirimiz méhriban
2017-09-14
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Xitay muawin bash ministiri lyu yendong(otturidiki ayal) qosh til yeslisini közdin kechürmekte. 2015-Yili 27-Séntebir, xoten.
Xitay muawin bash ministiri lyu yendong(otturidiki ayal) qosh til yeslisini közdin kechürmekte. 2015-Yili 27-Séntebir, xoten.
XINHUA

Uyghur aptonom rayonluq maarip nazariti 7-Ayda chiqarghan höjjitide bu yilliq yéngi oqush mewsumida dölet boyiche ortaq ishlitilidighan xitayche dersliklerning ötilidighanliqini élan qilghan idi. Bu qarar chetellerdiki uyghur jamaiti arisida küchlük inkas qozghidi. Ilgiri radiyomiz ziyaritini qobul qilghan bir qisim oqutquchilar bilen ata-Anilarmu uyghur tilining maariptin siqip chiqirilishigha bolghan endishisini bildürgen idi. Ghulja sheherlik maarip idarisidin téléfonimizni alghan bir neper xitay xadim nöwette ghuljadiki barliq mekteplerde atalmish «döletning ortaq tili» da ders ötüsh bashlanghanliqini delillidi.

14-Séntebir yéngi oqush mewsumi bashlanghinigha ikki hepte bolghanda ili diyaridiki bir qisim oqutquchilargha we ghulja sheherlik maarip idarisige téléfon qilip, bu yilliq yéngi oqush mewsumida bir tutash tarqitilghan xitay tilidiki derslikler heqqide ehwal igiliduq.

Öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilghan bir péshqedem oqutquchi, 10-Séntebirdiki oqutquchilar bayrimining özi kütüwalghan eng köngülsiz bir bayram bolghanliqini bildürdi. U, uyghur tilining maarip sistémisidin siqip chiqirilishi özige oxshash nurghun oqutquchilarni qayghugha salghanliqini ilgiri sürdi.

U mundaq dédi: «shundaq, bu yilliq oqutquchilar bayrimida nahiyilik maarip idaridikisiler we yéziliq hökümettin birqanche kishi ‹péshqedem oqutquchilarni yoqliduq› dégen namda sowghatlarni kötürüp yoqlap keldi. Emma méning könglüm bek yérim. Hazir mekteplerde uyghur tili emeldin qaldurulup, uning ornigha xenzu tilidiki derslikler ötiliwatidu. Tejribilik uyghur oqutquchilar her xil bahanilarda öylirige qayturuldi. Ularning ornigha ichkiri ölkilerdin yardem namida kelgen türküm-Türküm xenzu oqutquchilar orunlashturuldi.»

Xitay tili sewiye imtihanidin ötelmidi dégen bahanide xizmitidin toxtitilghan bir neper yéza oqutquchisimu, naraziliqini ipadilep özige oxshash 40 yashtin ashqan bir türküm oqutquchilarning birqanche yildin buyan türküm-Türkümlep öylirige qayturulghanliqini bildürdi.

Nöwette uyghur diyarida atalmish «dölet tili maaripini omumlashturush» namida yolgha qoyuluwatqan xitayche oqutush heqqide munasiwetlik dairilerning inkasini igilesh üchün ghulja sheherlik maarip idarisige téléfon qilduq.

Özini maarip idarisidiki kadirlar bölümining xizmetchisi dep tonushturghan bir neper xitay kadir yéngi oqush mewsumidin bashlap ghuljadiki mekteplerde xitay tilidiki dersliklerning ötülüwatqanliqini inkar qilmidi.

«Bu ghulja sheherlik maarip idarisi. Shundaq, bu mewsumda aptonom rayonluq maarip nazaritining uqturushigha asasen dölet bir tutash tarqatqan ‹dölet ortaq tili› da tüzülgen derslikler ötülüwatidu. Aptonom rayonluq maarip nazaritining bu heqte mexsus qizil bashliq höjjitimu bar. Bizge uqturush ili qazaq aptonom oblastliq maarip idarisi teripidin chüshürüldi. Bu oqush mewsumida heqiqetenmu ghuljadiki barliq mekteplerde dersler ‹dölet tili›da ötiliwatidu. Men maarip idarisining kadirlar bölümining mesuli. Oqutquchilarning maashi qatarliq ishlarni bashqurimen. Siz téximu tepsiliy ehwallarni biley désingiz, maarip idarisining oqutush bashqarmisi, ‹qosh tilliq maarip ishxanisi›, oqutush tetqiqat merkizi qatarliq bölümlerge téléfon qilsingiz bolidu.»

Uningdin atalmish «dölet tili» uqumi heqqide éniqlima bérishni telep qilghinimizda, u «dölet tili dégen atalghu emeliyette mangimu yéngi bilinidu. Méningche, hazir tekitliniwatqan ‹dölet ortaq tili maaripi› dégini belkim dölitimizde ortaq qolliniliwatqan hemme adem chüshinidighan ‹putungxua›, yeni ortaq tilni körsetse kérek,» dep jawab berdi.

Bu xitay kadirdin «ghuljadiki mekteplerde uyghur tilida ötülidighan dersler pütünley toxtidimu» dep sorighinimizda, u bundaq inchike mesililerge jawab bérish epsizlikini bildürüsh bilen bille ghuljadiki mekteplerde ana til dersi namidiki uyghur tili dersini ötüsh yenila dawamlishiwatqanliqini bildürdi.

«Siz sorighan bu nazuk mesililerni we néme sorimaqchi ikenlikingizni men bildim, emma men tepsiliy jawab bérelmeymen. Bu mewsumdin bashlap barliq derslerni xitay tilida ötüsh heqqidiki höjjet bizge ili qazaq aptonom oblastliq maarip idarisidin chüshürüldi. Bu höjjet uyghur aptonom rayonluq maarip nazariti chiqarghan höjjet iken. Emma bilishimche hazir mekteplerde ana tili oqutushi namidiki uyghur tili dersi yenila uyghur oqutquchilar teripidin ötiliwatidu.»

Bu yil 7-Ayning otturiliri ashkarilanghan uyghur aptonom rayonluq maarip nazariti chiqarghan höjjette 9-Ayda bashlinidighan yéngi oqush mewsumida uyghur diyaridiki barliq mekteplerge xitay boyiche ortaq ishlitilidighan xitayche derslikler tarqitilidighanliqi, bashlanghuch mektepning 1-Yilliqi, toluqsiz ottura mekteplerning 1-Yilliqidiki oqughuchilargha pütünley xitay tilidiki derslik kitab tarqitilghanliqi melum bolghan idi. Eyni chaghda bu höjjet chetellerdiki uyghur jamaiti arisida küchlük naraziliq inkasi qozghap tenqidke uchrighan idi. Uyghur élidin radiyomiz ziyaritini qobul qilghan oqutquchilar we ata-Anilarmu uyghur tilining maariptin siqip chiqirilishigha bolghan naraziliqi we endishisini bildürgen idi.

Toluq bet