Айаллар кесәлликлири дохтури: туғут чәкләш оператсийиси уйғур айаллирини мәҗруһ қилмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-08-29
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Хитайниң 3U йуқири техника гуруһиниң башлиқи җу җең шйаң өз ширкити ишләп чиқарған һәрикәтчан бала чүшүрүш, һамилидарлиқниң алдини елиш вә туғут машинисини тонуштурмақта. 2007-Йили 13-Өктәбир.
Хитайниң 3U йуқири техника гуруһиниң башлиқи җу җең шйаң өз ширкити ишләп чиқарған һәрикәтчан бала чүшүрүш, һамилидарлиқниң алдини елиш вә туғут машинисини тонуштурмақта. 2007-Йили 13-Өктәбир.
AFP Photo

«Пиланлиқ туғут оператсийиси» йаки «туғут чәкләш оператсийиси» хитай һөкүмитиниң пиланлиқ туғут сийаситигә мас һалда, уйғур елидики туғут йешидики айалларға омумйүзлүк қоллиниливатқан һамилидарлиқтин сақлиниш тәдбири болмақта. Бу оператсийә, аддий һалдики һамилидарлиқтин сақлиниш тәдбири әмәс, әмәлийәттә у, өмүрлүк туғмаслиқ оператсийисидур. Шундақла бу, уйғурларда, мутәхәссис һәмдә көзәткүчиләрдә әндишә пәйда қиливатқан мәсилиниң биридур.

Ундақта, туғут йешидики сағлам айалларни бу хил тәдбир билән өмүрлүк туғуш иқтидаридин қалдурушниң, айалларни йәнә немиләрдин мәһрум қалдуридиғанлиқини биләмсиз?

Мухбиримиз гүлчеһрәниң бу һәқтики соаллириға җаваб бәргән, 25 йиллиқ давалаш тәҗрибисигә игә, һазир түркийәдә йашаватқан дохтур гүлгинә ханим «туғут чәкләш оператсийиси әмәлийәттә айалларни мәҗруһ қилиш» дәп көрсәтти.

Хитай һөкүмитиниң йеқинқи йилларда уйғур елида пиланлиқ туғут сийаситини уйғурларға қарита қайтидин күчәйтип йолға қойуш билән тәң, уйғурларниң туғуш нисбитини мувапиқ нисбәткә чүшүрүш вә тәңшәш үчүн, пиланлиқ туғут чарә-Тәдбирлириниму һәр хил техника вә усуллар арқилиқ илгирилитиватқанлиқи мәлум. Хитайниң уйғур районида нопусни муқимлиқ мәсилиси, дәп қарап, уйғурларға қаттиқ пиланлиқ туғут сийасити йүргүзүш, уйғур нопусини қаттиқ контрол қилиш билән әйибләватқан мәзгилдә йәнә, йеқинда хитай даирилириниң уйғурларниң пиландин артуқ пәрзәнт көрүшини қәтий чәкләш үчүн, болупму хотәндә айалларға туғмаслиқ оператсийисини мәҗбурий елип бериватқанлиқи һәққидә инкаслар дәлилләнди. Хитайниң пиланлиқ туғут тәдбири намида кәңри қоллиниватқан туғут чәкләш оператсийәси, әмәлийәттә айалларниң тухум тошуш нәйчисини боғушни көрситиду. Инкаслардин бу хилдики туғут чәкләш оператсийәниң бир қисим уйғур айалларда әгәшмә кесәлләрни, һәтта психикилиқ тосалғуларни пәйда қиливатқанлиқи, еғир болғанда һайатиға хәвп йәткүзгәнлики һәққидиму инкаслар бар. Әмәлийәттә бу йеңи тәдбир әмәс, уйғур аптоном районлуқ пиланлиқ туғут ишханиси «аз туғуп, тез бейиш» мукапатлаш тәшвиқатини 2007-Йилидин башлиған болуп, уч пәрзәнтликтин төвәнләр, уруқ нәйчиси оператсийәсигә охшаш узун үнүмлүк туғут чәкләш тәдбирини қолланғанларни мукапатлап кәлгән. 2012-Йилда «узун үнүмлүк туғут чәкләш мукапати» ни йолға қойуп 70 наһийә йеза парткоми «аз туғуп, тез бейиш» түрини әмәлийләштүргәнләрни вә узун үнүмлүк туғут чәкләш тәдбирини қолланғанларни мукапатлашни бекиткән.

Омумән қилип ейтқанда, даириләр муддәтлик һамилидарлиқтин сақлиниш васитилириниң орниға уйғур айаллириға нисбәтән мәңгүлүк туғуш иқтидаридин мәһрум қалдуридиған уруқ нәйчиси оператсийәсигә охшаш тәдбирлирини йиллардин буйан қоллинип кәлгән.

Түркийәгә көчүп чиққиниға бир қанчә йил болған айаллар кесәлликлири дохтури гүлгинә ханим зийаритимизни қобул қилип, хитайниң уйғурларға рәһимсизләрчә қаттиқ қоллуқ билән йүргүзүватқан пиланлиқ туғут сийаситидә уйғур айалларниң роһий вә җисманий җәһәттә әң еғир зәрбигә учраватқанлиқини вә буниң дәл уйғурларни чәтәлләргә қечишқа мәҗбур қиливатқан муһим амилниң бири икәнликини билдүрди шундақла өзиниң үрүмчи шәһәрлик хәлқ дохтурханиси айаллар бөлүмидә дохтурлуқ қилиш җәрйанидиму, дохтурханиниң уйғур айаллириға мәҗбурий, һәтта уларниң өзигиму билдүрмәй, уларниң вә аилисиниң разилиқисиз туғут чәкләш оператсийәлирини елип баридиғанлиқини ашкарилиди.

Гүлгинә ханим, уйғур дийарида адәттики һамилидарлиқтин сақлиниш тәдбири сүпитидә уйғур айаллириға қоллинип келиватқан, тухумдан нәйчисини боғуштин ибарәт туғуттин мәңгүлүк чәкләш оператсийәсиниң, әмәлийәттә еғир дәриҗидики айаллар кесилини давалаштики әң ахирқи таллаш икәнлики, сағлам айалларға қоллиниш чәклинидиғанлиқи, бундақ болушиниң мәзкур оператсийә түриниң оператсийидин кейинки айалларға елип келидиған әкс тәсирлири билән мунасивәтлик икәнлики қатарлиқларни чүшәндүрүп өтти.

Гүлгинә ханимниң чүшәндүрүшигә қариғанда, тухумдан нәйчисини боғуш оператсийиси, тухумдан раки, балийатқу раки вә йаки һамилидар болған тәқдирдә һайати еғир тәһдиткә учрайду дәп қариған бимарларға бир қәдәр мас келиду, нормал әһвалда бу оператсийәни қилдурған айалларда, һәйз мәзгили узирип кетиш, миқдари көпийип қелиш, тохтап қелиш, муддәттин бурун кламатра дәври аламәтлири көрүлүши мумкин, бир қисим айалларда болса, қорсақ ағриқини кәлтүрүп чиқириши мумкин, шу сәвәблик гормон қалаймиқанлишиштин йәнә айалларниң матка раки вә әмчәк ракиға гириптар болуш еһтимали, бундақ оператсийә қилмиғанларға қариғанда 30% йуқири болуп, пүтүн бәдәндики әзаларниң нормал хизмитигиму бәлгилик йаман тәсир елип келиду.

Дохтурниң дейишичә йәнә, бу оператсийәниң айалларда психикилиқ тосалғу пәйда қилишиму әндишилик бир тәрипи болуп, шундақла оператсийидин кейин келип чиқидиған бир қисим әгәшмә кесәлликләр сәвәбидин әр-Айаллиқ турмушму тәсиргә учриши мумкин, мәсилән, оператсийидин кейин айалларда көрүлидиған йаллуғлиниш, қанаш, ағриш, сәпра болуш дуч келидиған мәсилә һесаблиниду. Булар оператсийә қилдурған айалғила әмәс, бир аилигә, һәтта җәмийәткиму зәнҗирсиман тәсирләрни көрситиши мумкин. Бу хил оператсийәниң мәғлуп болуш нисбитиниму нәзәрдин сақит қилишқа болмайду, мувапиқ кәлмәйдиған айалларға бу хил оператсийини қилиш, һәтта һайати тәһдит пәйда қилидиған болуп, гүлгинә дохтурниң сөзи бойичә ейтқанда, бу хил сәлбий тәсирләрни бир йағқа қайрип қойуп, сақ-Саламәт, туғут йешидики бир айалға пәқәт туғут чәкләш йүзисидинла тухумдан нәйчисини боғуш оператсийәси қилғанлиқ - У айални мәҗруһ қилғанға баравәр. Ечинишлиқи нурғун уйғур айаллири өзлириниң туғут каривитида һошсиз йатқинида, өзи билмәй туруп бу хил әслигә кәлтүргүсиз зийанкәшликкә учраватқинидур.

Гүлгинә ханим бу һәқтә, һәтта һазирму түркийәдә өзигә көрүнүш вә давалиниш үчүн кәлгән уйғур айаллириниң қайта һамилидарлиқ еһтималлиқи һәққидә мәслиһәт сорайдиғанлиқи, әпсус, бу айалларниң көп сандикилириниң уйғур елидики чағлардила мәңгүлүк туғут чәкләш оператсийәлирини қилғанлиқини өзлириму толуқ чүшинип кәтмәйдиғанлиқи, һәтта бәзилириниң пәрқ әтмигәнлики қатарлиқларни әпсуслуқ ичидә тилға алди һәмдә тебабәт илминиң тәрәққийатиға әгишип, һазирқи заман һамилидарлиқтин сақлиниш техникилири тәрәққийати, әр-Айалларни техиму ишәнчлик вә бихәтәр васитиләр билән тәмин етиватқан бүгүнки күндә, уйғурларниң болса әксичә, хитай пиланлиқ туғут сийаситиниң мәҗбурлиши астида әҗәллик хәтәр йетидиған оператсийәләргә мәҗбурлиниватқанлиқи ечинишлиқ бир реаллиқ болсиму, хитай һөкүмитиниң дәл уйғур әр вә айаллардики һамилидарлиқтин сақлиниш билимлири вә туғут чәкләшниң көрситидиған тәсири һәққидә зөрүр болған бәлгилик чүшәнчигә игә әмәсликидин пайдилиниватқанлиқиниму нәзәрдин сақит қилмаслиқ керәк.

Дохтур гүлгинә ханим ахирида йәнә, хитайниң мәҗбурий йүргүзүватқан туғут чәкләш тәдбирлириниң елип келидиған зийанкәшликлирини әң төвән чәккә чүшүрүш үчүн, уйғур айаллириниң һеч болмиғанда өзиниң физиологийилик алаһидилики, саламәтлик әһвалини йахши чүшиниши, өзини сөйүшни вә қоғдашни өгиниши зөрүр икәнликини әскәртиду.

Пикирләр (0)
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Елхәт
Толуқ бәт