Xitayning gérmaniyede qurghan «shinjangliq oqughuchilar uyushmisi» diqqet qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2017-03-23
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen xitaygha qarshi namayish. 2015-Yili iyul, myunxén.
Xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen xitaygha qarshi namayish. 2015-Yili iyul, myunxén.
RFA/Ekrem

Gérmaniyening bérlin shehiridiki xitay bash elchixanisi teripidin 20-Mart qurulghan «shinjangliq oqughuchilar uyushmisi» we xitay elchixanisining «shinjangliq oqughuchilar oqush mukapat puli» namida, öz xirajiti bilen uyghur diyaridin gérmaniyege kélip oquwatqan oqughuchilargha pul tarqitishi, chetellerdiki uyghur paaliyetchiliri we ziyaliylirining jiddiy diqqitini qozghidi.

Xitay xewerler torining 21-Mart künidiki xewiride, xitayning bérlin shehiridiki bash elchixanisining 20-Mart küni 2017-Yilliq «shinjangliq oqughuchilargha oqush mukapati tarqitish murasimi» ötküzüsh bilen birlikte, uyghur diyaridin kélip, gérmaniyede öz xirajiti bilen oquwatqan oqughuchilar asasida «shinjangliq oqughuchilar uyushmisi» qurghanliqi xewer qilindi. Mezkur xewerde yene, gérmaniyediki xitay elchixanisining 2011-Yildin buyan «shinjangliq munewwer oqughuchilar oqush mukapati» namida hazirgha qeder gérmaniyediki uyghur qatarliq oqughuchilardin 68 nepirige oqush yardem puli bergenliki tilgha élinghan.

Gérmaniyediki dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, amérika washington shehiridiki uyghur kishilik hoquq programmisining tetqiqatchisi zubeyre xanimlar radiyomiz ziyaritini qobul qilip, chetellerdiki xitay elchixanilirining teshebbusi bilen, yéqinqi yillardin buyan qurulushqa bashlighan atalmish «shinjang oqughuchilar uyushmisi», «shinjang yurtdashlar uyushmisi» we chetellerde «shinjangliq oqughuchilargha oqush mukapat puli tarqitish» qatarliqlar heqqidiki xewerlerning diqqet qozghaydighanliqini bildürdi

Dolqun eysa ependi sözide, xitay hökümitining yéqinqi yillardin buyan oqush, xizmet we bashqa sewebler bilen chetellerge, bolupmu gherb démokratik döletlirige chiqqan uyghurlargha qaratqan teshwiqatni kücheytip, ularning gherb démokratik döletliridiki uyghur teshkilatliri we uyghur jamaiti bilen bilen bolghan alaqisini chekleshke urunuwatqanliqi, hetta atalmish «oqush mukapati», «shinjanggha sayahet» qatarliq iqtisadiy jehettin menpeet bérish usullirini qollinip, gherb döletliride oquwatqan oqughuchilarni we alliqachan gherb démokratik döletlirining puqraliqigha ötüp bolghan uyghurlarni xitay hökümitining teshwiqatini qilishqa, hetta xitay hökümitige jasusluq qilish ishlirigha dewet qiliwatqanliqini tekitlidi.

Zubeyre xanim özining ilgiri awstraliyediki chaghlirida, xitay elchixanisi awstraliyening milborni qatarliq sheherliride qurghan «shinjang yurtdashlar uyushmisi» qatarliq teshkilatlarning awstraliyediki uyghurlarni özige tartish üchün élip barghan paaliyetliri heqqidiki ehwallarni eslep, xitay elchixanilirining teshebbusi we biwasite qol tiqishi bilen qurulghan bundaq teshkilatlarning her xil sewebler bilen gherb döletliride yashawatqan uyghurlarni shu yerdiki uyghur jamaiti we uyghur teshkilatliridin yiraqlashturush, uyghur jamaiti arisida bölgünchilik sélish, hetta chetellerde paaliyet élip bériwatqan uyghur teshkilatliri we uyghurlar paaliyetchilirining ish-Heriketlirini nazaret qilish, ular heqqide uchur toplash qatarliq köp xil meqsetlerni nishan qilidighanliqini bildürdi.

Dunya uyghur qurultiyi bash katipi dolqun eysa ependi, dunya uyghur qurultiyining gérmaniyede qurulghan atalmish «shinjang oqughuchilar uyushmisi» ning paaliyetliri we ezalirigha diqqet qiliwatqanliqini bildürüp, xitay hökümitining bu xil heriket paaliyetlirini démokratik döletlerde yashawatqan uyghur jamaiti we uyghur teshkilatlirining özi turuwatqan döletler qanunigha asasen tekshürüshi we tégishlik tedbirlerni qollinishi lazimliqini tekitlidi.

Toluq bet