Nyuyorkta échilghan xitayning 19-Qurultiyigha ait yighinda uyghur mesilisi muhakime nuqtisi boldi

Muxbirimiz irade
2017-10-02
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Amérikidiki démokratchi xitay teshkilatlirining uyushturushi bilen échilghan muhakime yighinida teklip bilen qatnashqan élshat hesen ependining söz qilmaqta. 2017-Yili 30-Séntebir.
Amérikidiki démokratchi xitay teshkilatlirining uyushturushi bilen échilghan muhakime yighinida teklip bilen qatnashqan élshat hesen ependining söz qilmaqta. 2017-Yili 30-Séntebir.
Social Media

30-Séntebir shenbe we 1-Öktebir yekshenbe künliri amérikaning nyuyork shehiride «19-Qurultay we xitayning kélechek weziyiti» témisida bir muhakime yighini échildi. Xitayning chetellerdiki muhim démokratik zatliri qatnashqan bu yighin kolombiye uniwérsitétining tetqiqat merkizide échilghan bolup, bu yighingha uyghurlargha wakaliten amérika uyghurliri birleshmisining reisi ilshat hesen ependi qatniship söz qildi. Yighinni merkizi nyuyorktiki «xu yawbang we jaw ziyangni xatirilesh fondi jemiyiti» uyushturghan bolup, jemiyet bashliqi li jingjing yighingha riyasetchilik qilghan. Yighingha amérikaning herqaysi shtatlirida yashaydighan xitay öktichi ziyaliyliri hem shundaqla xitaydin kelgen bir qanche neper xitay ziyaliylirimu qatnashqan. Yighin riyasetchisi li jingjing ependi bashlinish sözi qilip, hazirqi weziyetning 5 yil ilgiri, yeni 18-Qurultay échilishtin burun échilghan yighinda perez qilinghanning pütünley eksi ikenlikini bildürgen we xitay kompartiyesining chékidin ashqan derijide qattiq qol siyasetlirini yighinchaqlap ötken.

Ilshat hesen ependining éytishiche, yighindiki eng diqqet qozghighan we eng köp munazire qozghighan téma bolsa uyghurlarning siyasiy weziyiti bolghan bolup, ilshat hesen ependining uyghurlarning nöwette musteqilliq yolini tallashtin bashqa yoli yoqluqi heqqide sözligen doklati küchlük diqqet qozghighan.

Ilshat hesen ependining doklati ayaghlashqandin kéyin yighindiki xitay öktichi ziyaliyliridin qanunshunas doktor yé ning ependige söz nöwiti kelgen. U sözide aldi bilen xitay hökümitining hazir uyghur, tibet qatarliq az sanliq milletlerge yürgüzüwatqan siyasitining «irqiy qirghinchiliq» derijisige bérip yetkenlikini, bir milletning tilini, dinini chekleshning bir milletning milliy kimlikini yoqitish hésablinidighanliqini éytqan. U buning 1947-Yili b d t teripidin belgilengen xelqaraliq jinayetler qatarida barliqini eskertken.

Doktor yé ningning sözligen sözlirini öz ichige alghan mezkur yighin heqqidiki neq meydan widéo körünüshi «boshun» qatarliq tor betlerde élan qilinghan. Yé ning sözide xitay ziyaliylirining bir ziyaliy bolush süpiti bilen aldi bilen bundaq jinayetke qarshi turushi kéreklikini bildürgen hem «men bügün bir xitay bolush süpitim bilen az sanliq millet qérindashlirimizdin kechürüm soraymen. Biz xitaylarning gunahi bar. Kechürünglar» dep tazim qilghan.

Ilshat hesen ependi doktor yé ningdek bir xitay ziyaliysining bundaq inkas qayturushining özi bir ilgirilesh ikenlikini tekitlidi.

Yighin dawamida, 19-Qurultaydin kéyin xitay weziyitide qandaq bir özgirishlerning meydangha kélidighanliqi heqqide oxshimighan munaziriler bolup oxshimighan köz qarashlar otturigha chüshken. Emma nurghun közetküchiler bolsa shi jinping hakimiyitining 19-Qurultayda hakimiyitini téximu mustehkemlep qattiq qol siyasitini yenimu kücheytidighanliqi, uyghur élide sinaq qilghan bésim we qamal siyasitini pütün xitay miqyasida omumlashturudighanliqida ortaqlashqan. Yighin qatnashquchiliridin biri bolghan «béyjing bahari» zhurnili tehriri xu ping ependimu bügün radiyomizgha qilghan sözide, 19-Qurultaydin kéyinki uyghur éli weziyitide bir ijabiy tereqqiyat bolmaydighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: «méningche 19-Qurultaydin kéyinmu uyghur élidiki yuqiri bésimliq siyaset oxshash dawam qilidu. Hazirche ijabiy tereqqiyatni körüsh mumkin emes. Chünki merkizi hökümetning tibetni ashundaq qattiq qolluq bilen bashqurghan chén chüengoni yötkep kélishining özila shinjangni intayin yuqiri bésim bilen bashqurmaqchi bolghanliqini ipadileydu. Uning üstige merkizi hökümetning chén chüengoning bashqurushini yaqturmighanliqigha ait héchqandaq bir ipadimu yoq. Eksiche, uning bundaq qattiq qol siyasiti ichkiri xitay ölkiliridimu oxshashla küchiyiwatidu. Shunga men shinjangdiki bésim siyasiti téximu küchiyiduki, emma yumshimaydu, dep qaraymen.»

Melum bolushiche, nyuyorkta échilghan yighindiki doklatlar we munaziriler netijiside chetellerdiki öktichi démokratik heriketlerning küchiyishi kérekliki, xitay kompartiyesining zulumini ayaghlashturush üchün barliq öktichi guruppilarning ortaq heriket qilishi kérekliki heqqide pikir birliki hasil qilinghan.

Toluq bet