Uyghurlarning xeterlik weziyiti ziyaliylarni oz millitining teqdiri heqqide oylandurmaqta (3)

Muxbirimiz gülchéhre
2017-10-09
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Doktor erkin sidiq ependi kaliforniye shtati san diego xelqaraliq yighin merkizi aldida. 2011-Yili 21-Awghust.
Doktor erkin sidiq ependi kaliforniye shtati san diego xelqaraliq yighin merkizi aldida. 2011-Yili 21-Awghust.
RFA

Nöwette uyghur xelqi duch kéliwatqan intayin xeterlik weziyet öz millitining teqdiri üstide qayghuruwatqan uyghur ziyaliylirini oylandurmaqta. Bügün amérikidiki optika inzhénéri, doktor erkin sidiq ependi bilen gollandiyediki uyghur paaliyetchilerdin abdughéni sabit ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, uyghur ziyaliylirining nöwettiki mesuliyiti we burchi heqqide pikir bayan qildi.

Xitay hökümitining uyghurlarning kimlikige qaratqan cheklimiliri, uyghur élidiki basturush siyasetliridin bashqa yene chetellerdiki uyghur ziyaliylargha qeder qiliwatqan ziyankeshlik we tehditliri shuningdek uyghurlar wetini bilen cheteldiki uyghurlarning alaqisini üzüp tashlishi qatarliq zulumlar ilgiri «siyasiyliqtin xali» yol tutup kéliwatqan bir qisim uyghur ziyaliylirini qayta oylandurmaqta.

Ijtimaiy taratqularda bu heqte pikir bayan qilghan uyghur ziyaliylar, «uyghur milliti dewrimizde milliy mesuliyet tuyghusigha, jesur we réal pozitsiyege ige ziyaliylargha éhtiyajliq,» dep chaqiriq qilmaqta. Bu heqte pikir bayan qilghan amérikidiki optika inzhénéri, doktor erkin sidiq ependi, «bu yerdiki mesile ziyaliylarning siyasiygha qatnishish-Qatnashmasliq mesilisi emes. Insan nuqtisidin éytqanda, her qandaq bir insanning zulumgha qarshi chiqishi eng eqelliy bir uqum bolghanliqidek, chetellerdiki uyghur ziyaliylar üchünmu öz milliti uchrawatqan zulumgha qarshi chiqishning özi insanliq tuyghusigha munasiwetlik eqelliy inkas,» dédi.

Erkin sidiq ependi yene hazirqi ehwalda chetellerdiki nurghunlighan uyghur ziyaliylarning ziyaliyliqqa xas burchini ada qilishi yéterlik emes, dédi. Uning qarishiche, zulumigha qarshi küreshte ziyaliylar choqum bashlamchi bolushi kérek iken.

Bügünki söhbetke qatnashqan gollandiyediki paaliyetchi ziyaliylardin abdughéni sabit ependi mundaq dédi: «weten ichidiki uyghur xelqi özining derdini anglitalmaydighan bundaq bir weziyette, uyghur xelqi uchrawatqan diniy we milliy we medeniyet jehetlerdiki derijidin tashqiri bésimlarni dunyagha toghra anglitish -- Cheteldiki ziyaliylarning bash tartip bolmaydighan burchi we tupraqqa bolghan heqqini ada qilishtur.»

Uning qarishiche, ziyaliylarning milletning güllinishi üchün muhim rol oynaydighanliqi ixtilap telep qilmaydighan heqiqet bolsimu, emma milletchilik éngi shekillenmigende, milletning siyasiy teqdiri üchün bedel tölesh bolmaydu. Pidakarliq yétilmigende bilim peqetla shexsning menpeeti üchünla xizmet qilish bilen cheklinip qalidu. Uyghurlar uchrawatqan nurghun réal mesililer ziyaliylardin küch chiqirishni, réal pozitsiye bilen pilanliq halda xitayning esli mahiyitini we ajizliqlirini özi turuwatqan ellerge yetküzüshni telep qilidu.

Abdughéni ependi axirida uyghur ziyaliylardiki oyghinishtin ümidlik ikenlikini tekitlep: «milletke tolup-Tashqan ishench we ümid béreleydighan ziyaliylar bolidiken, u halda milliy mewjutluqtin ensireshning hajiti yoq,» dep körsetti.

Toluq bet