Chetellerde oqughanlar we ularning ata-Aniliri «terbiyilep özgertish sinipliri» gha mejburiy teshkillenmekte

Muxbirimiz gülchéhre
2017-05-09
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Aptonom rayonluq yashlar ittipaq komitéti ündidarda élan qilghan «terbiyilep özgertish sinipliri» toghrisidiki chüshendürüshi. 2017-Yili 30-Aprél.
Aptonom rayonluq yashlar ittipaq komitéti ündidarda élan qilghan «terbiyilep özgertish sinipliri» toghrisidiki chüshendürüshi. 2017-Yili 30-Aprél.
Social Media

Turpan dairilirining chetelge oqushqa chiqqan yaki sayahetke barghanlarni tizimlawatqanliqi hemde ularni bir jaygha toplap «Üch xil öginish» Ke teshkillewatqanliqi yéqinqi éniqlashlirimizda melum bolghan idi.

Bu heqte chetelge oqushqa chiqqan bir qisim uyghur oqughuchilardin kelgen yéngi inkaslargha qarighanda, xitay hökümitining chetelde oquwatqan uyghur oqughuchilarni qayturup kélish xizmiti jiddiy élip bériliwatqan bir peytte, qaytip kelgenlerni we qaytip kelmigen oqughuchilarning ata-Aniliri hemde uruq-Tughqanlirini, kentlerde échilghan atalmish «Terbiyilep özgertish sinipliri» Gha yighip, ikki hepte, hetta uningdin uzun waqit «üch xil öginish» ke mejburiy teshkillewatqanliqi bildürülmekte.

Xitay hökümitining radikalliqni tügitish namida, uyghur élida 2014-Yili bashlighan terbiyilep özgertish siyasiy herikiti hélihem jiddiy dawam qilmaqta, bu nuqta hetta xitayning merkizi téléwiziyesidimu éniq xewer qilinghan idi.

Merkizi téléwiziye istansisining 8-Apirildiki xewiride, aptonom rayonning «esebiylikni tügitish nizami» uyghur rayonida 4-Ayning 1-Künidin étibaren resmiy yolgha qoyulghandin buyan, jay-Jaylarda diniy esebiylikke qarshi turush we mezkur yéngi nizamni öginish dolquni kötürülgenlikini, bu xil öginishler arqiliq dairilerning «muqimliq» ni ishqa ashurushni meqset qilidighanliqini körsetken. Shundaqla xewerdin yene, bu xil terbiyilesh siniplirining üch xil küchlerge qarshi ipade bildürüsh, ikki yüzlimichilerni pash qilishqa oxshash mezmunlarni öz ichige alidighan küp xil mezmun we shekilde élip bériliwatqanliqi ashkarilandi.

Bu, bu yil kirgendin buyan xitay dairilirining «térrorluqqa qarshi turush» qanunidin kéyin yolgha qoyidighan yene bir jiddiy qanun mizani hésablinidu. Radikalliqqa qarshi turush nizami yolgha qoyulghandin buyan, uyghur élining her qaysi jaylirida bu qanunni öginish bilen teng ammining «siyasiy terbiye» ge teshkillinip «qanun-Tüzümini öginish», «qosh til öginish» we «muqimliq heqqidiki belgilime we nizamlarni öginish» élip barghandin sirt, qizil naxsha-Xorlarni éytiwatqanliqi qatarliqlar körsitilgen.

Shinjang téléwiziyesining munasiwetlik xewiride bolsa, bu xil öginishlerning aptonom rayonluq partkomning telipige asasen muqimliq xizmitige mesul orunlarning we asasiy qatlamgha chüshken kadirlarning weziyetni «bir yilda muqim qilish, ikki yilda turaqlashturush, üch yilda mukemmelleshtürüsh» tek wezipini ishqa ashurush üchün, jaylarda terbiyelep özgertish siniplirini jiddiy we sijil teshkillewatqanliqini körsetken.

Melum bolghandek, chetellerde oquwatqan uyghur oqughuchilarning xitay dairiliri teripidin gheyriy resmiy yosunda, mushu ayning axirghiche yurtigha qaytip tizimdin ötüsh heqqide her xil tehditlerni tapshuruwalghanliqi melum bolghan idi. Shundaqla bir qisim oqughuchilar, ata, anisi dairiler teripidin görüge élinghan we yaki tehditlerge uchrighanliqi seweblik qaytip ketkenliki hemde qaytqandin kéyin her xil qiyin-Qistaqlargha uchrawatqanliqini inkas qilmaqta idi. Chetellerde oquwatqan bir qisim oqughuchilarning radiyomizgha yetküzüshiche, chetelge oqushqa chiqqan bolupmu türkiye, misir qatarliq jaylardin amalsiz yurtqa qaytqan oqughuchilar xitay amanliq tarmaqliri teripidin beziliri tutqun qilinghan bolsa, yene bir qismi yurtida «terbiyilep özgertish sinipliri» gha mejburiy ekirip kétilgen. Misirdin bu heqte melumat bergen bir qiz oqughuchi hetta bu xil öginishlerge oqughuchilarning ata-Aniliri, uruq-Tughqanliriningmu mejburiy qatnashturuliwatqanliqini inkas qildi.

Biz xitay hökümitining chetelde oquwatqan uyghur oqughuchilarni qayturup kélish xizmiti jiddiy élip bériliwatqan bir peytte, qaytip kelgenlerni we qaytip kelmigen oqughuchilarning ata-Anilirining atalmish«terbiyilep özgertish sinipliri»gha teshkillewatqanliqi heqqide tepsiliy melumat élish üchün uyghur élining oxshimighan jaylirigha téléfon qilip körgen bolsaqmu, toluq melumat alalmiduq. Lop saqchixanining bir yardemchi saqchisi bu xil terbiyilep özgertish siniplirining saqchixanilarda emes, kentlerde échilghanliqini éytqan bolsimu, u jayda asasliq kimlerge, némiler toghriliq terbiye élip béridighanliqigha dair soallirimizgha jawab bérishni ret qilip, «her qandaq jayning mexpiyetliki bar, buni sizge dep bérelmeymen» dep téléfonni qoyuwetti.

Ijtimaiy alaqe wasitiliridimu dairilerning nöwette chetelge chiqqan we chetelde oquwatqan oqughuchilarning ata, aniliri, uruq-Tughqanliri qatarliqlarni mejburiy «terbiyilesh» üchün yighiwatqanliqi heqqide uchurlar tarqalmaqta we chetellerdiki uyghurlar arisidimu zor inkaslar qozghimaqta. Shu sewebtin bolsa kérek, uyghur aptonom rayonluq yashlar ittipaq komitéti, soxu, ündidar supilirida «terbiyilep özgertish sinipi zadi qandaq jay?» dégen témida mexsus teshwiqat maqalisi élan qilip tarqitishqa bashlighan.

Uningda, bu xil atalmish terbiyilep özgertish siniplirigha teshkillengenler «diniy esebiylik, zorawan térrorluq idiyisidin yuqumlanghan, shunglashqa ular balnistta yétip dawalinishi kérek» dep körsetken. Uningda körsitilishiche, dairiler idiye jehette késelge giriptar ammini waqtida dawalash üchün, her qaysi wilayet, nahiye, sheher, rayonlarda tesis qilghan terbiyilep özgertish sinipliri ammigha nisbeten bir qétimliq heqsiz «balnistta yétip dawalinish» pursiti imish.

Türkiyede oquwatqan bir oqughuchi öziningmu dairiler teripidin yéqinda derhal qaytip kélish heqqide ata‏-Anisining wasitisi bilen uqturush tapshurup alghanliqi, emma oqushining tügimigenliki seweblik qaytmighanliqi üchün, kent dairilirining uning yaghliq chigidighan anisini terbiyilep özgertishke mejburiy élip ketkenlikini inkas qildi. Bu oqughuchi bizni, anisining 15 kün atalmish terbiyilinishtin chiqip özige ewetken awazliq uchuri bilen temin etti. Bixeterlik yüzisidin bu oqughuchi we uning anisining nam-Sheripi qatarliq uchurlarni yoshurushimizgha toghra kélidu, gerche, bu ana özining atalmish terbiyilep özgertish jeryanida qandaq riyazet chekkenliri üstide tepsiliy toxtilishqa amalsiz bolsimu, uning bayanliridin atalmish «terbiyilep özgertish» siniplirining, ammigha zulum sélishning yene bir yoli boluwatqanliqi shundaqla uyghur ata, anilargha intayin zor rohiy bésim élip kéliwatqanliqi melum boldi.

Dunya uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi bu heqte bügün ziyaritimizni qobul qilip, mezkur teshkilatimu xitay dairilirining jaylarda kücheytip élip bériwatqan terbiyilep özgertish sinipliri namidiki siyaset, tüzümliridin xewerdar ikenlikini bildürdi we buning insan heqlirige xilap, puqralarning pasport élish, sayahet qilish heq-Hoquqlirighimu éghir dexli-Terz yetküzüwatqan, qanunsiz tutqun sheklini alghan bir heriket ikenlikini pash qildi shundaqla «xitayning buningdiki meqsiti, uyghurlarning tashqi dunya bilen bolghan alaqisini pütünley üzüp tashlash» dep körsetti.

Toluq bet