Pa'aliyetchiler: "xalmurat ghopurning qismiti uyghurlarning teqdiridin bir bésharettur!"

Muxbirimiz eziz
2018-01-10
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Xalmurat ghopur béyjingdiki merkiziy xelq téléwiziye istansisining ziyaritide. 2016-Yili awghust.
Xalmurat ghopur béyjingdiki merkiziy xelq téléwiziye istansisining ziyaritide. 2016-Yili awghust.
CCTV

Yéqinda uyghur diyarida közge körün'gen uyghur rehbiriy kadirlarning biri shuningdek shöhret qazan'ghan tébbiy ilim tetqiqatchisi xalmurat ghopurning namelum "siyasiy seweb" ler tüpeylidin tekshürüshke élip kétilgenliki melum boldi. Muhajirettiki bir qisim pa'aliyetchiler bu heqte pikir qilip, buning noqul bir shexske qaritilghan heriket emeslikini, belki uyghur milliti nöwette duch kéliwatqan omumiy qismetning béshariti ikenlikini algha sürdi.

1990-Yillarning axirliridin bashlap "doktor xalmurat ghopur" dégen isim uyghur diyaridiki chong-kichik hemmeylen'ge tonushluq bir namgha aylandi. Bolupmu uning 1993-yili rusiyediki sant-pétrburg tébbiy uniwérsitétidin doktorluq unwani élip ürümchige qaytip kélishi uyghur diyaridin chet'ellerge chiqip aliy bilim yurtlirida oqush hemde yurtigha qaytip kélip öz xelqige xizmet qilishning eng yarqin ülgisi süpitide radi'o, téléwiziye we gézit-zhurnallarda köplep tonushturuldi.

Aridin uzun ötmey doktor xalmurat ghopur rehbiriy kadirliq ornigha qoyulup, deslep aptonom rayonluq uyghur tébabet doxturxanisining mudiri, kéyinche "shinjang tébbiy uniwérsitéti" ning mudiri boldi. 2017-Yilining béshida bolsa sh u a r yémeklik we dora mehsulatlirini tekshürüsh-nazaret qilish idarisining bashliqi bolup yötkilip, nazir derijilik rehbiriy kadir boldi. Emma aridin uzun ötmey uning namelum "siyasiy seweb" bilen tekshürülüwatqanliqi melum boldi. 

"shinjang tébbiy uniwérsitéti" ning kadirlar bölümidiki xitay kadirlardin biri bu heqtiki so'allargha jawab bérip, xalmurat ghopurning partiye intizamigha xilapliq qilghanliqi éniqlansa uning jezmen birterep qilinidighanliqini, emma bu heqtiki tekshürüshning xulasisi melum bolghuche bu ishlarning sirttin mexpiy tutulidighanliqini bildürdi.

U sözining axirida partiye ezasi bolghanlar ichide héchkimning alahide boluwélishigha yol qoyulmaydighanliqini, rehbiriy wezipisi qanchilik yuqiri bolushidin qet'iynezer partiye intizamigha xilapliq qilghan herqandaq kishining tégishlik jazagha uchraydighanliqini tekitlidi. 

Xalmurat ghopurning namelum jayda "siyasiy tekshürüsh" ke élip kétilgenliki uyghur diyarining ichi we sirtidimu belgilik tesir qozghidi. Yéqinda uyghur diyaridin amérikigha kelgen ataqliq sha'ir, rézhissor tahir hamut eyni waqitta xalmurat ghopur ürümchige qaytip kelgendiki ehwallarni esligech, bu weqening uyghur diyaridiki yashlargha bir zor ilham bolghanliqini tilgha aldi. 

Xalmurat ghopur eyni waqitta xizmet qilghan aptonom rayonluq uyghur tébabet doxturxanisining sabiq doxturi, hazir amérikining washin'gton shehiridiki washin'gton doxturxanisida xizmet qiliwatqan jür'et obul ependi öz waqtida xalmurat bilen birnechche yil bille xizmet qilghan. U eyni waqittiki ehwallarni eslep, xalmurat ghopur aptonom rayonluq uyghur tébabiti doxturxanisigha yéngidin xizmetke chüshken waqitlarda buning hökümet axbaratida zor bir teshwiqat témisi bolghanliqini bildürdi. 

Tahir hamut özining 2017-yili yazda, yeni ürümchidiki waqitlirida bir dostidin xalmurat ghopurni xitay da'irilirining élip ketkenliki heqqide uchur alghanliqini tilgha alidu. Bashqa uyghurlargha oxshash yillardin buyan hem hökümetke hem uyghur xelqige ijabiy tesir bérip kéliwatqan bundaq bir yuqiri salahiyetlik uyghur kadirni saqchilarning élip ketkenliki tahirnimu eyni waqitta bekla heyran qaldurghan. Buning sewebliri heqqide bolsa oxshash bolmighan gep-sözler tarqalghan. 

Siyasiy sahe bilen héchqandaq baghlinishi bolmighan tébbiy sahediki hemmige tonushluq bir shexsning birdinla "siyasiy seweb" bilen tekshürülüshke élip kétilishi heqqide doxtur jür'et obul bashqiche qarashta. Uning pikriche, xalmurat ghopurning yéngi xizmetke kirgen waqitliri bolsun yaki hazirqi rehbiriy kadirliq salahiyiti bolsun birdek xitay hökümitining uyghur rayonidiki siyaset éhtiyaji bilen zich munasiwetlik. Xalmurat ghopurning bu qétim "mollaq étishi" ni bolsa "lazimi qalmighan ayaqni tashliwetken" likke oxshitish mumkin iken.

Bu jehette tahir hamutning qarishi jur'etningkige oxshap kétidu. U xalmurat ghopurdek uyghur kadirlargha bérilgen herqandaq emel-mensepning mustemlike tüzümi astida héchqachan kapaletke ige emeslikini, bu qétim xalmurat duch kelgen qismetning mahiyette xitay hökümiti ötken ellik yil mabeynide yérim-yalingach shekilde ijra qiliwatqan milliy zulumning niqabini yirtip tashlighanliqqa barawer ikenlikini qeyt qildi.

Jür'et özining körgen-bilgenlirige asasen xalmurat ghopurning rehbiriy orun'gha östürülgendin kéyin "ottura yol" sheklini qollinip, imkaniyiti yar bergen da'iride uyghurlar üchün azdur-köptur bir ish qilish ümidide bolghanliqini algha süridu. Emma uning qarishiche, xalmurat ghopurning shunche éhtiyatchanliq bilen ish körüpmu hujum obékti bolushtin xali bolalmasliqi tégi-tektidin alghanda xitay hökümitining héchqandaq uyghurgha ishenmeydighanliqini, shuningdek uyghurlarning nöwette omumyüzlük halda "düshmen" dep qariliwatqanliqini körsitidiken.

Melum bolushiche, xalmurat ghopur heqqidiki "siyasiy tekshürüsh" ning axirqi netijisi namelum bolsimu, hazir bu toghriliq oxshash bolmighan gep-sözler otturigha chiqmaqta iken. Uyghur diyaridiki weziyet bilen tonushluq kishiler bu heqte toxtilip, "siyasiy jehettin xatalashqan uyghur rehbiriy kadirlarning ehwali omumen éghir aqiwetler bilen xulasilinip kelgen," déyishmekte.

Toluq bet