Türkiye, puqraliqqa élish qanunigha tüzitish kirgüzdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-01-12
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
IHH Weqpi malayshiya we tayland arqiliq türkiyening qeyseri shehirige kélip olturaqlashqan uyghurlarning balilirigha héytliq kiyim-Kéchek we pul tarqitip berdi. 2015-Yili iyul, türkiye.
IHH Weqpi malayshiya we tayland arqiliq türkiyening qeyseri shehirige kélip olturaqlashqan uyghurlarning balilirigha héytliq kiyim-Kéchek we pul tarqitip berdi. 2015-Yili iyul, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiye «hökümet géziti»ning 1-Ayning 12-Künidiki sanida élan qilinghan xewerde körsitilishiche, türkiyening puqraliqqa qobul qilish qanunigha tüzitish kirgüzülgen.

Bu xewerde déyilishiche türkiyege meblegh salghan, muqim mülük sétiwalghan, igilik tiklep xizmetchi ishletken, türkiyediki bankilargha pul qoyghan we döletning qerz pay chékini sétiwalghan chetelliklerni türkiye puqraliqigha qobul qilidiken. Qanchilik meblegh salghanlarni puqraliqqa qobul qilidu? bu shertlerge toshidighan uyghurlar barmu? bu qanundin uyghurlar qandaq paydilinalaydu? türkiye puqraliqigha érishimiz dep yürgen uyghurlar némilerge diqqet qilishi kérek? dégenge oxshash soallargha jawab tépish üchün istanbulda tijaret bilen shughulliniwatqan, iqtisadshunas abduréshit abdulxemit ependi we uzun yillardin béri uyghurlarning türkiye wetendashliqigha ötüsh ishlirigha yardem qilip kéliwatqan sherqiy türkistan wexpining sabiq reisi hamit köktürk ependiler bilen söhbet élip barduq.

Abduréshit abdulxemit ependi hökümet gézitidiki yéngi belgilimilerni oqughanliqini, buningdin uyghurlarmu paydilansa bolidighanliqini bayan qildi.

Abduréshit abdulxemit ependi hökümet gézitidiki yéngi belgilimilerni oqughanliqini bayan qilip mundaq dédi: «yéngi belgilimide, birinchidin, kem dégende 2 milyon amérika dolliri qimmitide turaqliq iqtisad ministirliq teripidin ispatlanghan bolushi؛ ikkinchi, kem dégende bir milyon amérika dolliri qimmitidiki muqim mülükning igidarchiliq xétige üch yil satmasliq izahatining yézilishi kérek we bu, munasiwetlik idare-Jemiyet teripidin ispatlanghan bölishi kérek؛ üchinchi, kem dégende 100 ademge ish bergen bölishi؛ tötinchi, kem dégende üch milyon dollarni türkiyediki bankilargha qoyghanliqining ispatlanghan bölishi؛ beshinchi, kem dégende 3 milyon amérika dolliri qimmitidiki dölet qerzi chékini üch yil tutup turghanliqi munasiwetlik idare-Jemiyetler teripidin ispatlanghan bolushi kérek, ene shu shertler orunlansa, türkiye grazhdanliqighan qobul qilinidiken.»

2009-Yilidin kéyin uyghur diyaridin türkiyege kélip, mal-Mülük sétiwéliwatqan, türkiyede ashxana we shirketlerni échip igilik tiklewatqan uyghurlarning sani künsayin köpeymekte. Bu uyghurlarning köpi türkiyede turush ruxsiti, yeni iqamet bilen turmaqta. Undaqta yéngi belgilimilerdiki shertlerge toshidighan uyghurlar barmu? bu soalimizgha jawab bergen abduréshit abdulxemit ependi, bu shertlerge toshidighan uyghurlarning sanining köp emeslikini bayan qildi.

Sherqiy türkistan wexpining sabiq reisi hamit köktürk ependi burun uyghurlarning qandash millet dep qarilip, hökümetning qarari bilen grazhdanliqqa qobul qilinghanliqini, hazir türkiyege köchüp kéliwatqan kishilerning köpiyishige egiship, uyghurlarning grajdanliq ishining qiyinlishiwatqanliqini, emma türkiyening uyghurlargha grajdanliq bérish siyasitining özgermeydighanliqini bayan qildi.

Abduréshit abdulxemit ependi türkiye puqraliqigha ötüshni xalaydighan uyghurlar diqqet qilishqa tégishlik ishlar toghrisida toxtaldi.

Türkiye 5-Iyul ürümchi weqesidin kéyin 2010-Yili 3000 etrapida uyghurni wetendashliqqa qobul qilghan idi. Uningdin kéyin uyghurlargha wetendashliq, yeni grazhdanliq bérilmidi. Biz igiligen melumatlargha asaslanghan hazir türkiyede wetendashliqqa ötüshni kütüwatqan 10 ming etrapida uyghur bar iken.

Toluq bet