Türkiyening qahramanmarash wilayitide «sherqiy türkistanni chüshinish» namliq doklat bérish paaliyiti ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-11-24
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Ipargül türkiyening qahramanmarash wilayitidiki oqughuchilargha «sherqiy türkistanni chüshinish» témisida doklat bermekte. 2017-Yil 23-Noyabir. Qahramanmarash, türkiye.
Ipargül türkiyening qahramanmarash wilayitidiki oqughuchilargha «sherqiy türkistanni chüshinish» témisida doklat bermekte. 2017-Yil 23-Noyabir. Qahramanmarash, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Xitayning uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitining künsayin küchiyishi türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwetning yéqinlishishigha egiship, türkiyediki türk we sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri türk xelqige uyghurlarning ötmüshi we bügünki weziyitini tonushturushqa alahide ehmiyet bermekte.

23-Noyabir küni türkiyening qahramanmarash qizlar toluq ottura mektipide «sherqiy türkistanni chüshinish» namliq doklat bérish paaliyiti ötküzüldi. Ikki saet dawamlashqan paaliyette sherqiy türkistan maarip we hemkarliq teshkilati ayallar komitétining ezasi, qahramanmarash sütchü imam uniwérsitétida oquwatqan uyghur oqughuchi ipargül doklat berdi.

Mezkur doklat bérish yighinigha baghcheliewler qizlar toluq ottura mektipining oqutquchi-Oqughuchiliridin bolup 150 etrapida kishi qatnashti. Yighin sehnisi ay-Yultuzluq kök bayraq bilen bézelgen bolup, ipargül doklatini mundaq sözler bilen bashlidi: «sherqiy türkistan rus we xitay kompartiyisining hemkarlishishi bilen 1949-Yili qizil réjim astigha élinghan. Sherqiy türkistan 70 yildin buyan xitayning ishghali astida. Sherqiy türkistanning yer kölimi 1 milyon 800 ming kwadrat kilométir kenglikte. Tilimiz uyghur tili, hazir ereb élipbesi asasidiki kona yéziqni ishlitimiz. Xitay hökümiti 2003-Yilidin tartip ana tilimizda maaripni cheklidi. Diniy erkinlik pütünley cheklendi. Xitay hökümiti sherqiy türkistanni üsti ochuq türmige aylanduruwetti. Bügün nurghun bigunah uyghur türmide, xitay dölitimu saqchi dölitige aylandi. Biz türkiyediki uyghurlar 6 aydin buyan uruq-Tuqqanlirimiz bilen alaqe ornitalmaywatimiz.»

Ipargül doklatida tarixta bügünki uyghur diyarida qurulghan döletler toghrisida melumat bérip mundaq dédi: «sherqiy türkistan zéminida tarixta honlar, köktürkler uyghurlar höküm sürgen. Bu yerde yene idiqut uyghur döliti, qaraxaniylar döliti qatarliq döletler qurulghan. Uyghurlar uzun tarixtin béri erkinlik kürishi élip barmaqta. 1933-Yili sherqiy türkistanda islam jumhuriyiti qurulghan. 1944-Yili sherqiy türkistan jumhuriyiti qurulghan. 1949-Yili kommunist xitaylar bésiwalghan. Tarixtin béri sherqiy türkistan xelqi erkinlik körüshi élip barmaqta. Xitay hökümiti özining aptonomiye qanunida uyghurlargha bergen heq we huquqlirighimu hörmet qilmastin, uyghurlarni yoq qilish siyasitini élip barmaqta. Bolupmu kéyinki 15 yilda xitay uyghurlargha eqilge sighmaydighan zulum siyasiti élip barmaqta.»

24-Noyabir küni yene qahramanmarash wilayitidiki shéhit abdullah toluqsiz ottura mektipide sherqiy türkistan maarip we hemkarliq teshkilatining orunlashturushi bilen «sherqiy türkistanni chüshinish» mawzuluq doklat bérish paaliyiti ötküzüldi. Paaliyette yene qahramanmarash sütchü imam uniwérsitéti dini bilimler fakultétida oquwatqan uyghur oqughuchi ipargül doklat berdi. U yene nuqtiliq halda uyghurlarning tarixi toghrisida qisqiche melumat bergendin kéyin uyghurlarning bügünki weziyiti toghrisida toxtaldi. 

Sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetulla oghuzxan ependi bu yilqi paaliyetlerni türk xelq ammisigha sherqiy türkistanni tonushturush meqsiti bilen uyushturuwatqanliqini, ikki kündin béri türkiyening sherqiy-Jenup rayonidiki qahramanmarash wilayitide bu paaliyetni ötküzgenlikini bayan qildi. U yene aldimizdiki künlerdimu arqa-Arqidin bu xil paaliyetlerni ötküzidighanliqini bayan qildi. 

Türkiyening qahramanmarash wilayitide ötküzülgen bu paaliyetni uyushturghan elbistan medeniyet we maarip fondining reisi erdal ependi ikki toluq ottura mektepte ötküzülgen bu paaliyetning nahayiti paydiliq bolghanliqini bayan qilip, mundaq dédi: «biz hem toluq ottura mektepte hem toluqsiz ottura mektepte paaliyet ötküzduq, oqutquchi we oqughuchilar bekla xursen boldi. Dawamliq sherqiy türkistan toghrisida bashqa mekteplerdimu paaliyet élip bérishimizni telep qiliwatidu. Bu xil paaliyetler bek paydiliq bolidu.»

Erdal ependi elbistan fondining ötken yili istanbuldiki uyghur qiz oqughuchilargha bir mashina yardem buyumi ewetkenlikini bayan qilip, mundaq dédi: «ötken yili öy ijarige alghan uyghur qiz oqughuchilargha bir mashina öy jabduqliri ewettuq. Öyliride néme kem bolsa, kiralghu, tonglatqugha oxshash nersilerdin bir mashina ewettuq. Her ay un-Yagh we oqush mukapat pulliri bériwatimiz. Hazir yardemge éhtiyaji bar, köp sanda uyghur oqughuchi bar.»

Qahramanmarash wilayitide uyghurlarning merhum lidéri eysa yüsüp aliptékinning nami bérilgen chong kocha we baghchilar bar. Uyghur mesilisi köprek bilinidighan wilayetlerdin biri hésablinidu.

Toluq bet