Enqere sheher parlaméntida uyghur mesilisi kün tertipke keldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-09-18
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Enqere sheherlik parlamént ezasi mahir özel ependi nutuq sözlimekte. 2017-Yili 15-séntebir, türkiye.
Enqere sheherlik parlamént ezasi mahir özel ependi nutuq sözlimekte. 2017-Yili 15-séntebir, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

9-Ayning 15-küni türkiyening paytexti enqere sheherlik parlaméntning omumiy yighinida söz qilghan sheherlik parlamént ezasi mahir özel ependi uyghur, kerkük we rohin'ga musulmanlirining mesililirini küntertipke élip keldi. U, qilghan sözide xitay hökümitining uyghurlargha élip bériwatqan assimilyatsiye, bésim siyasitini qattiq eyiblidi we xitay hökümitini türk xelqi namidin eyibleydighanliqini ipadilidi. Biz uning nutqini téléwiziyedin anglighandin kéyin özige téléfon qilip, ziyaret qilduq.

Parlamént ezasi mahir özel ependi enqere sheherlik parlaméntta 3 qétim "sherqiy türkistan mesilisi"ni küntertipke élip kelgenliki we xitay hökümitining uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini eyibligenlikini bayan qilip mundaq dédi: "men 4-5-aylardimu parlaméntta sherqiy türkistan mesilisi heqqide toxtaldim. Uyghur qérindashlirimizning mesililirini küntertipke élip keldim. Bu qétimmu iraq kerküktiki, musuldiki, süriye haleptiki türkmen qérindashlirimiz, shundaqla sherqiy türkistan mesilisini küntertipke élip keldim. Buning paydiliq bolidighanliqigha ishinimen".

Mahir özel ependi bügünki künde iraqning kerkük we musul wilayitidiki türkmenler bilen uyghur diyaridiki uyghur musulmanlirining mesilisining türk dunyasining eng chong mesilisi ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "iraqning musul we kerküktiki türkmenlerning mesilisi we sherqiy türkistandiki uyghurlargha élip bériliwatqan zulum we bésim siyasiti türk dunyasining eng éghir mesililiridur. Bu weziyet pütün türk xelqini qattiq renjitmekte. Bu mesililerni bizning dawamliq halda küntertipke élip kélishimiz. Dunya jama'etchilikige tonutushimiz bizning wezipimiz hésablinidu. Bügün sherqiy türkistan xelqi tartiwatqan zulumni, derd-elemni qelbimizde hés qiliwatimiz".

Bir qisim démokratik döletlerde sheherlik hökümetlerning xizmetlirini sheherlik parlaménttiki her qaysi siyasiy partiyelerning wekilliri tekshürüp tenqidiy pikirlirini bérip, sheherlik hökümetlerning qilishqa tégishlik xizmetlirinimu otturigha qoyidu.

Türkiyening paytexti enqerening kochilirigha we bezi orunlirigha türkiy milletlerning tarixta ötken meshhur shexslirining isimliri, tarixiy sheherlirining isimliri bérilgen bolup, uyghurlardin téxiche héchkimning ismi qobul qilinmighan. Mahir özel ependi eger uyghurlar bundaq tekliplerni sunsa, sheherlik parlaméntta muzakire qilip, emeliyleshtüridighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "sherqiy türkistan dewasi üchün töhpe qoshqan kishilerning isimlirini elwette enqerening baghche, kochilirigha qoysaq bolidu. Bu heqte uyghurlar bezi isimlarni turghuzup manga berse men parlaméntqa sunsam bolidu".

Qimmetlik radi'o anglighuchilar, türkiyediki "xewer we tetqiqat merkizi" mudiri xemit göktürk ependi enqere sheherlik parlaméntining ezasi mahir özel ependining uzundin béri uyghur mesilisige köngül bölüp, sheherlik parlaméntta küntertipke élip kéliwatqanliqi shuningdek uyghur köchmenlerge yardem qilidighanliqini tekitligenlikini bayan qildi.

Xemit göktürk ependi türkiyediki nurghun sheherlerde sheherlik parlamént teripidin kocha we baghchilargha tonulghan uyghur shexslirining, qedimiy uyghur sheherlirining isimlirining qoyulghanliqini, buning uyghurlarni tonutush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Xemit göktürk ependi enqere sheherlik parlaméntining ezasi mahir özel ependining uyghurlar toghrisida bezi pilanliriningmu barliqini bayan qildi.

2009-Yili 5-iyul küni ürümchide meydan'gha kelgen "ürümchi weqesi" din kéyin türkiye parlaméntida uyghur mesilisi dawamliq halda kün tertipke kélishke bashlighan idi. 2016-Yili 7-ayning 15-küni türkiyede yüz bergen herbiy siyasiy özgirishke urunush weqesidin kéyin uyghur mesilisi kün tertiptin chüshüp qélishqa bashlighan bolsimu, emma 2017-yili 5-ayning bashlirida 21 uyghurning qolgha élinishi bilen türk axbaratlirida mezkur uyghurlarni xitaygha qayturup bérish xewpining mewjutluqi bayan qilin'ghan xewerler élan qilin'ghan idi. Bu xewer tarqalghandin kéyin türkiye parlaméntidiki üchinchi chong siyasiy partiye bolghan milletchi heriket partiyesining re'isi dewlet baghcheli 5-ayning 9-küni türkiye parlaméntida qilghan sözide türkiye dölitining "xitayning zulum qilishigha tashlap béridighan birmu uyghur qérindishi yoqluqi"ni bayan qilip mundaq dégen idi: "21 sherqiy türkistanliq qérindishimizni chégradin qoghlap chiqiriwétish xewpi barliqi toghrisida xewer chiqti. Milyonlighan süriyelikni béqiwatqan türkiye 21 qérindishimizni baqalmamduq? bizning xitay zulumigha qayturup béridighan birmu qérindishimiz yoq bundin kéyinmu bolmaydu".

Toluq bet