Bir uyghur anining afghanistandiki yérim esirlik hayat musapisi (2)

Muxbirimiz qutlan
2017-03-07
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Afghanistanda yérim esirdin artuqraq yashighan uyghur ana bibigül hemidi. 2016-Yili féwral, türkiye.
Afghanistanda yérim esirdin artuqraq yashighan uyghur ana bibigül hemidi. 2016-Yili féwral, türkiye.
RFA/Qutlan

Bibigül hemidi 1960-Yillarning bashlirida afghanistangha köchken nechche yüzligen uyghur musapirliri arisidiki addiy bir ailining qizi.

Uning atisi ashu qétimliq «köch» sepiride qar-Muzlar bilen qaplanghan pamir taghlirida qaza qilghan. Bowaq waqtida wetinidin ayrilghan bibigül shuningdin kéyin bu tinchsiz elde ana terbiyeside chong bolidu. U shu dewrde afghanistangha köchken barliq uyghur musapirlirigha oxshashla yiltizi yoq bu elde turmushning heniwa achchiq-Chüchüklirini tétiydu. 15 Yashqa kirgen yili anisi uni bir afghan kishige yatliq qilidu.

Bibigül hemidi shuningdin kéyinki yérim esirdin artuq musapiret hayatida afghanistandiki uyghur musapirlirining hayat kechmishlirige shahit bolidu.

1965- We 1967-Yili afghanistandiki uyghurlarning köp qismi ikki türkümde türkiyening qeyseri wilayitige köchüp ketkende, bibigülning ailisi bashqa az sandiki uyghur musapirliri bilen birge afghanistanda qep qalidu.

Aridin yérim esirdin artuq waqit ötken bügünki künde bibigül hemidi öz ailisi bilen bashqa az sandiki uyghur musapirlirining türkiyege köchüsh pursitini qoldin bérip, afghanistanda qep qalghanliqining bir xata tallash bolghanliqini tilgha alidu.

1970-Yillarning axirliri pamir we hindiqush taghliri baghridiki bu elni urush wehimisi qaplaydu. Sowét ittipaqi afghanistangha esker kirgüzidu. Amérika bashchiliqidiki gherb lagéri pakistan arqiliq afghanistandiki mujahidlarning sowét ittipaqigha qarshi partizanliq kürishige yardem qilidu.

Shundaq qilip, 19-Esirning axirqi charikide bashlanghan char rusiye impériyesi bilen büyük biritaniye impériyesi otturisidiki pamir égizlikini talishish «büyük oyuni» aridin bir esir ötkende sowét rusiyesi bilen amérika otturisidiki afghanistanni sehne qilghan «soghuq urush» qa almishidu.

Soghuq urush dawam qiliwatqan ashu yillarda, afghanistandiki sani intayin az bolghan uyghur musapirliri bu yat eldiki siyasiy guruhlarning xalighanche paydilinish nishanigha aylinidu.

Turmushning qattiq bésimi we perzentlirini normal insan qatarida béqip chong qilish mesuliyiti yash bibigülni hessilep bedel töleshke mejbur qilidu. Uning késellik bilen uzun mezgil orun tutup yétip qalghan yoldishi qaza qilghandin kéyin, bibigül baliliri bilen yalghuz qalidu.

1990-Yillarning axirliri talibanlar afghanistanda bir mehel hakimiyet béshigha chiqqanda, birqanche perzentning anisi bolghan bibigül téximu qiyin künlerni béshidin ötküzidu. 2003-Yili amérika armiyesi afghanistangha kirgendin kéyin bibigülning baliliri bir-Birlep chetellerge kétishke mejbur bolidu.

Özining hayat kechmishliridin eslime teqdim qilghan bibigül ashu tinchsiz yillarda oghullirining mejburiy eskerlikke tutulushidin, qizlirining téxi kichik turupla mejburiy halda xotunluqqa élip kétilishidin yürekzade bolup kün ötküzgenlikini tilgha alidu.

2015-Yili bibigül hemidi axiri yalghuz béshini élip chetellerge kétishni qarar qilidu. U ziyaritimiz jeryanida, özining afghanistanda yérim esirdin köprek yashighan bolsimu, lékin bu yerdiki bashqa barliq uyghur musapirlirigha oxshashla héchqachan «weten méhri» ni hés qilalmighanliqini ilgiri süridu.

U türkiyening qeyseri shehiridiki turalghusida öz eslimisini bayan qilghinida, wetensizlikning bir xelq üchün eng éghir qismet ikenlikini, afghanistandiki uzaq mezgillik musapirliq hayatining ulargha «öz topidin ayrilip yashashning muqerrer halda yoqilishqa élip baridighanliqi» dek bir heqiqetni ögetkenlikini alahide tekitleydu.

Toluq bet