Đây không phải là lần đầu tiên VinGroup bị lên án, nhưng chưa bao giờ họ bị giới trẻ chỉ trích rộng rãi như vậy.

Đây là một trong các bài đăng nổi bật nhất, “T ghét Vingroup, có bao nhiêu chuyện thì bới hết ở bình luận đi ae” (Tôi ghét VinGroup, có bao nhiêu chuyện thì đăng hết ở bình luận đi anh em). Ở dưới là hơn 500 bình luận chỉ trích.

• “Nhà cửa thiết kế dở hơi, xây cẩu thả, ép tiến độ nhà thầu rồi trừ tiền sạch, làm thầu cho Vin xong là lỗ sặc máu”.
• “Tới giờ vẫn không hiểu Vingroup là ai mà dám cả gan gửi thông báo thu hồi nhà đất của khu bọn tao. Đuổi bọn tao đi với số tiền đền bù bằng 1 phần 10 để xây dự án cho bọn nó. Trong khi dân ở đây mua nhà đất sổ đỏ đàng hoàng, sống đã mấy chục năm ở đây tận mấy đời”.
• “2024, gia đình 4 người ở Mỹ tử vong khi lái VF8. Nguyên nhân nghi ngờ xe Vinfast có vấn đề”.
• “Ai đã duyệt dự án này ở đèo Hải Vân? Lôi tên tuổi, nhà cửa, họ hàng ra. Phải hỏi ông ta đã nhận bao nhiêu. Vì sao lại khốn nạn với thành phố này như vậy”.

Bắt đầu với việc chỉ trích xây dựng dự án ở đèo Hải Vân, VinGroup đã trở thành một tội đồ đối với không ít người trẻ, ít ra trên mạng xã hội là vậy.

Đây là một điều trái ngược với những gì thường thấy trên truyền thông đại chúng, nơi gần như không có bất cứ một sự phê bình nào về VinGroup. Nhưng trên mạng xã hội, giới trẻ như đã tìm được một diễn đàn để họ cất tiếng nói.

Người trẻ có đủ sức ảnh hưởng?

Dựa theo một báo cáo của DecionLab, 73% những người thuộc thế hệ GenZ tại Việt Nam cho rằng môi trường là vấn đề quan trọng.

Dự án Làng Vân của công ty VinPearl thuộc VinGroup đang gây xôn xao dư luận là một minh chứng cho xu hướng này.

Nhiều người cho rằng VinPearl đang đánh đổi cảnh quan thiên nhiên để làm dự án thương mại. Các ý kiến phần lớn lại tập trung trên mạng xã hội Threads, một nền tảng thuộc sở hữu của Tập đoàn Meta từ Mỹ.

Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2025, theo dữ liệu quảng cáo của Meta, Threads có thể tiếp cận khoảng 4.65 triệu người dùng, tương đương 5.4% số người dùng Internet trong nước.

Đây là còn không gian được nhiều người trẻ sử dụng để tạo ra các diễn đàn tự do trao đổi và trao đổi một cách công khai.

Khác với những diễn biến của những cuộc thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội, làn sóng phản ứng của người trẻ trước dự án Làng Vân không thể tìm thấy ở những nội dung đăng tải của báo chí nhà nước.

Thay vào đó, quan sát nhiều tờ báo như VnExpress, Tuổi Trẻ, Dân Trí, Thanh Niên, thì dự án Làng Vân được đưa tin và nổi lên như một thành tựu của Tập đoàn Vingroup. Lễ khởi công của dự án diễn ra hoành tráng cùng với sự tham gia, tán dương của các quan chức chính quyền.

Tại sao lại là Threads?

Một quản trị viên của một nhóm chuyên phân tích các sản phẩm tài chính và dự án bất động sản trên Facebook đã giải thích như sau:

“Nhóm trên Facebook của mình có khoảng 150,000 thành viên. Mình để ý một hiện tượng rất lạ. Bất cứ bài nào tiêu cực về VinGroup sẽ bị report rồi bị xóa. Mặc dù chỉ là một clip về xe VinFast bị hư hay một tấm ảnh về tường nứt ở một căn VinHomes, nó sẽ sớm muộn biến mất.

Theo tìm hiểu của mình, một đơn vị nào đó đã báo cáo bản quyền. Họ giả danh các nhà báo, các tờ báo, để báo cáo vi phạm. Nền tảng Facebook cũng không hỗ trợ người bị báo cáo”.

Đây là một ví dụ khác. Trên diễn đàn “OFBB - Mạng xã hội giao thông”, một bài đăng về dự án Làng Vân đã bị xóa. Facebook đã gửi thông báo đến chủ nhân như sau: “Chúng tôi đã gỡ nội dung sau đây mà bạn đăng lên Facebook do nhận được thông báo của một bên thứ ba cho biết rằng nội dung đó xâm phạm bản quyền”.

Trong khi đó trên nền tảng Threads (dịch là chuỗi bài đăng) cuộc thảo luận về dự án Vinhomes Làng Vân vẫn diễn ra sôi nổi.

Giao diện của mạng xã hội này cho phép tập hợp tất cả các bài đăng cùng chủ đề vào một chuỗi, người dùng có thể dễ dàng xem toàn bộ các bài đăng về một chủ đề cụ thể mà không phải tìm kiếm như ở các mạng xã hội khác.

Điều này khiến việc tham gia thảo luận và tìm kiếm thông tin trở nên dễ dàng và tập trung hơn.

Từ một dự án được tạo ra để cạnh tranh với X (trước đây là Twitter), mạng xã hội Threads của Meta đang trở thành nơi các bạn trẻ phản ánh những bức xúc trong xã hội.

Một bạn trẻ đăng trên Threads như sau: “Vụ đèo Hải Vân chứng minh cho ta thấy Gen Z không hề sống thờ ơ như báo đài tuyên truyền. Ngược lại, họ còn rất quan tâm đến những vấn đề nhức nhối của xã hội, của đất nước, nhưng họ lại không có đủ sức ảnh hưởng, không đủ tiếng nói để làm thay đổi các vấn đề trên”.

Sau đây là vài phản hồi khác:

• “Khác quan điểm là đu càng, “Địa Trung Hải” ,“Venice” ở Phú Quốc nhìn như nồi cám heo, cứ chê Vin là ba que”.
• “Chửi Vin = phản động, Vin là cái của đảng và nhà nước vậy”.
• “Lừa đảo tiền của dân, thằng SunGroup và thằng VinGroup luôn. Gia đình tôi là nạn nhân”.

Lý do chính ít ai dám phê bình VinGroup trực diện là họ sợ bị quy chụp là bất đồng chính kiến hay phản động.

Đó cũng là một trong những cách phổ biến mà những nhóm thân chính phủ sử dụng để dập tắt tiếng nói phản biện.

Một bạn trẻ ở Phú Quốc đã chia sẻ với phóng viên RFA rằng “kể từ khi VinGroup tới Phú Quốc, họ lấy đất rừng để xây dự án. Mình lo sợ là sau này, Phú Quốc sẽ không còn thiên nhiên nữa”

Không phải ai cũng có cái nhìn tiêu cực về VinGroup

Tuy nhiên, không phải ai cũng có góc nhìn tiêu cực về VinGroup.

Một người trẻ Nha Trang có nhận xét khác:

“Kể từ khi Vingroup xây VinPearl ở Hòn Tre, họ đã kéo cả triệu du khách tới Nha Trang. Nếu họ biến mất thì hàng ngàn người địa phương sẽ thất nghiệp. Khi chỉ trích thì phải có một giải pháp nào đó.”

Người này cũng cho rằng xe VinFast vẫn là một lựa chọn hợp lý “bởi vì trong tầm giá 300-400 triệu, bạn không có quá nhiều lựa chọn”. Ngoài ra, chất lượng xe kèm với dịch vụ sửa chữa tốt khiến người này chấp nhận tự gọi bản thân là một “Vin Nô bất đắc dĩ“.

Đó không phải là một nhận xét cảm tính, mà còn cho thấy một thực tế rằng, VinGroup đã trở thành một phần không thể thiếu trong kinh tế Việt Nam.

Theo ước tính, VinPearl Nha Trang mỗi ngày đón 25,000 đến 35,000 du khách, tương đương 9 tới 12 triệu du khách. Trong khi đó, tỉnh Khánh Hòa trong năm 2025 đã đón 16 triệu du khách và VinPearl là một địa điểm thu hút hàng đầu.

Bất chấp các lời chỉ trích, các dự án nhà ở của VinGroup vẫn bán chạy. Vài dự án trong khu vực Sài Gòn vẫn đang xây dựng là Vinhomes Grand Park ở Quận 9, Vinhomes Paradise ở Cần Giờ, và Vinhomes Bình Chánh. Trong khi mức giá bình quân của một căn hộ tại Sài Gòn đã lên 112 triệu đồng/m2, một căn 50m2 có giá khoảng 5.6 tỷ đồng, nhiều người tìm đến VinHomes như một lựa chọn an toàn, vì không còn cách nào khác.

Một người ở Sài Gòn đang tìm mua căn hộ chia sẻ góc nhìn như sau: “Mình cũng không thích gì những gì VinGroup làm. Nhưng trong tầm giá 2-3 tỷ, gần như không có dự án nào tốt bằng Vinhomes. Mình đang tham khảo Vinhomes Quận 9, căn 2 phòng ngủ với giá 3 tỷ, và thấy nó tốt nhất. Ở đây có công việc, hồ bơi, siêu thị, và các tiện ích khác. Chưa kể, có xe buýt miễn phí để đi từ đây vô Quận 1.

Mình có một người bạn chi tiêu rất tiết kiệm. Bạn ấy không quan tâm chính trị hay kinh tế, chỉ tập trung vào chuyên môn, cho nên bạn chọn đi Xanh SM, vì nó rẻ và ít hôi xe. Ngoài kia cũng có hàng triệu người như cổ. Vingroup độc quyền, thao túng hay phá hoại hệ sinh thái? Họ không cần biết. Miễn là Xanh SM có cuốc xe giá rẻ.”

Tuy nhiên, nhiều người tỏ ra nghi ngại về tính chuyên nghiệp của bản báo cáo trên.

Phóng viên của RFA đã đọc báo cáo và điểm ra một vài vấn đề chính.

Đây là phiên bản tóm tắt của báo cáo “Đánh giá tác động môi trường dự án khu phức hợp du lịch và đô thị nghỉ dưỡng Làng Vân”, được đệ trình lên cơ quan chức năng ở Đà Nẵng vào tháng 11 năm 2024.

• Chủ dự án: Công ty cổ phần VinPearl.
• Đơn vị tư vấn: Công ty cổ phần ĐTPT Thành Tâm.

Thông tin chung:

• Dự án được UBND thành phố Đà Nẵng cấp quyết định chủ trương đầu tư số 5805/QĐ-UBND ngày 27/8/2016.
• Tên dự án: Khu phức hợp du lịch và đô thị nghỉ dưỡng Làng Vân.
• Quy mô diện tích: 5.122.018,88 m2 (512,20 ha).
• Quy mô dân số: 19,000 người.
• Quy hoạch đã có từ 06/11/2008 do UBND thành phố ban hành quyết định số 8175/QĐ-UBND.
• Ngày 19/10/2011, UBND thành phố Đà Nẵng và Công ty Vinpearl đã ký thỏa thuận nguyên tắc về đầu tư xây dựng dự án.

Những vấn đề với đơn vị tư vấn

• Đơn vị tư vấn là Công ty cổ phần đầu tư phát triển Thành Tâm, được thành lập vào ngày 13/9/2024.
• Tháng 11/2024, chỉ 2 tháng sau khi thành lập, công ty này đứng tên cùng với Vinpearl để đệ trình báo cáo đánh giá tác động môi trường.
• Theo thông tin công khai, địa chỉ công ty là số 31A, ngách 94/87, Phố Thượng Thanh, Phường Việt Hưng, TP Hà Nội, Việt Nam. Theo Google Map, địa chỉ này không dẫn đến một công ty có quy mô lớn, thay vào đó là một ngôi nhà dân bình thường.
• Danh sách thành viên chủ chốt tham gia chỉ có 4 người, gồm: Nguyễn Thị Nhiên, Nguyễn Thị Bích, Trần Thị Thúy Huyền và Nguyễn Ngọc Hân.
• Liệu một công ty 4 thành viên có đủ năng lực để đánh giá tác động môi trường của một dự án rộng 512ha trong vòng chưa đầy hai tháng?

Dự án là khu nghỉ dưỡng hay khu dân cư?

Dự án được quảng bá là khu “phức hợp du lịch và đô thị nghỉ dưởng”.

Nhưng dựa theo hạng mục công trình ở trang 32, dự án này thực chất là khu dân cư với các công trình bao gồm:

• 2,397 căn nhà ở liền kề.
• 2,136 căn nhà ở biệt thự.
• 2,100 căn nhà ở xã hội.

Ngoài ra, dự án còn xây dựng trường mầm non, trường tiểu học, trường trung học phổ thông, công viên, và trạm y tế. Đây là những công trình nhằm phục vụ khu dân cư sinh sống lâu dài.

Quỹ đất cho dự án bao gồm những loại nào?

Dự án không chỉ xây dựng dựa trên khu vực Làng Vân.

Trên thực tế phần lớn diện tích là đất rừng. Trong tổng diện tích là 512 ha gồm:

• Đất lâm nghiệp (đất rừng: 4,023,782,5m2, chiếm 78,56% diện tích.
• Đất du lịch: 37,525.6m2, chiếm 0.72% diện tích.

Bản báo cáo nói gì đến tác động môi trường?

• Trang 221 của báo cáo nêu “dự án có khả năng làm cho nguồn nước khu vực bị đục và ô nhiễm từ máy móc trong dự án. Đất đá lấn chiếm làm mất đi môi trường sinh sống và sẽ làm biến đổi môi trường sống cho các loài động vật sinh sống”.
• Tuy nhiên, báo cáo cho rằng mức độ ảnh hưởng sẽ thấp và ngắn hạn.
• Tác động trong dài hạn, nhất là khi khu dân cư với 19,000 cư dân sinh sống đi vào hoạt động, không được đề cập trong báo cáo.
• Xét tổng quát, báo cáo này cho rằng tác hại đến môi trường sẽ hạn chế và không có gì nguy hiểm.

Làng Vân là siêu dự án quy mô khoảng 512 ha với tổng mức đầu tư gần 44.000 tỷ đồng, do Vinpearl thuộc Vingroup khởi công tháng 6/2025. Dự án này được định hướng sẽ phát triển thành khu phức hợp du lịch và đô thị nghỉ dưỡng dưới chân đèo Hải Vân, TP. Đà Nẵng.

Thảo luận bắt đầu sôi nổi dần từ ngày 17/7/2026 sau khi một người dùng mạng xã hội Threads chia sẻ hình ảnh về Làng Vân trước và sau khi Vingroup triển khai thi công san lấp mặt bằng dự án. Đồng thời nêu lên trạng thái bức xúc với hành động phá huỷ cảnh quan thiên nhiên tại đó.

Theo sau đó, rất nhiều người dùng mạng xã hội đã liên tục đăng tải các dòng trạng thái thể hiện nỗi bức xúc và tiếc thương cho một cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ dưới chân đèo Hải Vân.

Việc xây dựng dự án Vinhomes Làng Vân được cho là sẽ đem đến nhiều tác động tiêu cực cho môi trường. Rừng sau khi bị chặt phá sẽ không thể đủ sức để ngăn chặn dòng nước chảy xiết và nguy cơ xói lở nếu xảy ra mưa bão và lũ lụt là rất lớn.

“Núi đất đỏ nền ngậm nước sạt lở trôi hết, tui lo,” chia sẻ từ một người dùng facebook về dự án.

“Mình thì sợ sạt lở trôi xuống biển hết thì toang,” một người dân chia sẻ với phóng viên RFA.

Ngày 19/7, trên trang facebook có tên “Chúng tôi là giáo viên” đã chia sẻ tình trạng đèo Hải Vân có đá từ taluy rơi xuống đường sắt Bắc - Nam gây gián đoạn cho hoạt động vận tải ở khu vực này.

(RFA)

Bên cạnh những chia sẻ tiêu cực về dự án Làng Vân, phóng viên RFA vẫn ghi nhận một số ý kiến tích cực về dự án này.

Theo đó, một số người dùng mạng xã hội cho rằng việc đầu tư xây dựng dự án khu nghỉ dưỡng Làng Vân của Vingroup là cần thiết cho phát triển kinh tế hạ tầng địa phương, tạo cơ hội công ăn việc làm cho người lao động và thu hút dòng vốn ngoại đầu tư vào.

Tuy vậy, những người thuộc nhóm ủng hộ dự án Làng Vân vẫn thừa nhận một số tác động tiêu cực của việc tàn phá cảnh quan môi trường tự nhiên.

Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án có nhiều điểm đáng ngờ

Báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý xem xét liệu một dự án có đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường trước khi triển khai hay không.

Vì vậy, một báo cáo ĐTM không chỉ cần chính xác về mặt kỹ thuật mà còn phải bảo đảm tính minh bạch, khách quan và có thể kiểm chứng.

Qua nghiên cứu Báo cáo ĐTM của dự án Làng Vân, có ba vấn đề đáng chú ý cần được làm rõ.

Đơn vị tư vấn có thời gian hoạt động rất ngắn.

Theo thông tin được công bố, đơn vị tư vấn lập báo cáo là Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Thành Tâm, được thành lập chỉ khoảng hai tháng (tức tháng 09/2024) trước thời điểm thực hiện nghiên cứu (11/2024).

Mặc dù pháp luật không cấm một doanh nghiệp mới thành lập thực hiện ĐTM, nhưng đối với một dự án quy mô lớn và có tác động lâu dài đến môi trường, điều này đặt ra câu hỏi về kinh nghiệm thực tiễn cũng như năng lực triển khai của đơn vị tư vấn.

Điều đặc biệt đáng lưu tâm hơn nữa đó là dựa trên thông tin về xác thực MST của doanh nghiệp, công ty Thành Tâm không đăng ký kinh doanh dưới hình thức là cung cấp dịch vụ tư vấn.

Thay vào đó là các hoạt động như trồng trọt chăn nuôi hỗn hợp và các hoạt động dịch vụ nông nghiệp khác.

Thiếu cơ chế kiểm chứng độc lập.

Báo cáo không thể hiện sự tham gia của bất kỳ tổ chức hay chuyên gia độc lập nào để thẩm định phương pháp nghiên cứu hoặc kiểm chứng kết quả đánh giá.

Điều này không có nghĩa các kết quả trong báo cáo là không chính xác. Tuy nhiên, khi toàn bộ quá trình khảo sát, phân tích và đưa ra kết luận đều do chính đơn vị tư vấn thực hiện mà không có một cơ chế phản biện độc lập, tính khách quan của báo cáo sẽ khó được kiểm chứng.

Đối với các dự án có tác động lớn đến cộng đồng, việc có một bên thứ ba tham gia đánh giá sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thiên lệch và nâng cao niềm tin của xã hội.

Nội dung tham vấn cộng đồng còn thiếu tính minh bạch.

Báo cáo cho biết đã tổ chức lấy ý kiến người dân sinh sống xung quanh khu vực dự án. Tuy nhiên, trong tài liệu công bố không tìm thấy biên bản họp chi tiết, nội dung các ý kiến phát biểu hay quá trình tiếp thu và giải trình đối với từng ý kiến của người dân.

Đáng chú ý, báo cáo ghi nhận rằng nhiều người dân bày tỏ lo ngại về các tác động môi trường và tiếng ồn. Tuy nhiên, ngay sau đó báo cáo kết luận: “Tuy nhiên, những tác động trên có thể kiểm soát được.”

Vấn đề đặt ra là kết luận này được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học nào? Báo cáo không giải thích rõ phương pháp đánh giá, dữ liệu hay căn cứ kỹ thuật làm cơ sở cho nhận định trên ngay tại phần tham vấn cộng đồng. Việc thiếu các thông tin này khiến người đọc khó kiểm chứng mức độ hợp lý của kết luận.

ĐTM không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là công cụ để bảo đảm quyền được biết và quyền tham gia của cộng đồng đối với những dự án có thể ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của họ.

Vì vậy, bên cạnh các số liệu kỹ thuật, sự minh bạch trong quá trình thực hiện, cơ chế kiểm chứng độc lập và việc công khai đầy đủ kết quả tham vấn cộng đồng là những yếu tố quan trọng quyết định giá trị và độ tin cậy của một báo cáo ĐTM.

Đối với dự án Làng Vân, những vấn đề nêu trên chưa đủ để khẳng định báo cáo có sai sót về chuyên môn. Tuy nhiên, đây là các dấu hỏi cần được chủ đầu tư và đơn vị tư vấn giải trình rõ ràng hơn nhằm củng cố niềm tin của người dân và bảo đảm rằng mọi kết luận về tác động môi trường đều được xây dựng trên cơ sở khoa học, khách quan và minh bạch.

Chính quyền đã cho phép thực hiện dự án như thế nào?

Theo thông tin được biết, UBND TP Đà Nẵng phê duyệt sơ đồ ranh giới sử dụng đất cho khu vực dự án từ năm 2008.

Đến năm 2011, thành phố và Vingroup ký thỏa thuận nguyên tắc để xúc tiến dự án.

Trong những năm tiếp theo, quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 được điều chỉnh hai lần, vào năm 2014 và 2016, trước khi UBND TP Đà Nẵng ban hành các quyết định chấp thuận Vinpearl là nhà đầu tư dự án, đồng thời giao và cho thuê đất với diện tích hơn 10.446 ha để triển khai dự án.

Đến ngày 20/11/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1432/QĐ-TTg, chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Sau lần điều chỉnh này, quy mô Làng Vân còn khoảng 512,2 ha (giảm khoảng 50% so với ban đầu) với dân số dự kiến khoảng 19.000 người và tổng vốn đầu tư 43.922 tỷ đồng

Để làm dự án này, TP. Đà Nẵng đã chuyển mục đích 29.73ha rừng sản xuất cho dự án. Theo hồ sơ được báo chí dẫn lại, khoảng 18,62 ha là rừng keo do hộ gia đình, cá nhân đầu tư; khoảng 11,11 ha còn lại gồm keo, sao đen, thông, dầu rái và một số cây khác được trồng bằng nguồn ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó, khu đất làm dự án vẫn còn lưu lại ba công trình quân sự có lịch sử 200 năm từ đời Nguyễn bao gồm: Đồn Chơn Sảng, Trạm Nam Chơn, Đài Định Hải trên Hòn Hành, còn gọi Mũi Isabelle.

Tuy vậy, trước khi có quyết định giao đất, chính quyền địa phương đã nhận trước tiền giải phóng mặt bằng của tập đoàn này.

Theo báo cáo tài chính của Vingroup, từ năm 2014, Vinpearl đã thỏa thuận với Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng liên quan đến việc triển khai dự án Làng Vân. Vào thời điểm này, phía Vinpearl cam kết chi trả 785 tỷ đồng tiền sử dụng đất của dự án.

Đây là cách làm thường thấy của Tập đoàn này ở một số các dự án trước. Theo đó, trong nhiều tài liệu công bố, Vingroup cho biết rằng “Chính phủ chịu trách nhiệm giải phóng mặt bằng” và doanh nghiệp “ứng trước” để đẩy nhanh tiến độ. Chỉ tính riêng giữa năm 2025, Vingroup đã ứng trước hơn 96.000 tỷ đồng cho mục đích giải phóng mặt bằng.

Cũng không ít trường hợp nhiều hộ dân ca thán vì giá trị đền bù không tương ứng với giá trị tài sản thực của họ. Lý do đến từ giá đất đền bù nằm trong khung giá của nhà nước nên thường thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung của thị trường.

Trở lại dự án Làng Vân, rất gần trước thời điểm dự án này khởi công, chính quyền vẫn chưa đi đến thống nhất được với người dân khu vực về phương án đền bù giải phóng mặt bằng cho dự án.

Theo tờ Dân Trí, từ tháng 4 - 6/2025, chính quyền huyện Liên Châu đã tổ chức 3 đợt đối thoại và cuối cùng phải dùng biện pháp cưỡng chế để thu hồi đất cho dự án đối với những hộ dân không đồng thuận. Khu đất triển khai dự án hiện là nơi sinh sống của 2.057 hộ dân.

Về việc này, ông Võ Nguyên Chương, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, từng nói rằng đây là dự án đầu tiên của thành phố nên phải cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc do nhiều hộ dân không đồng ý giao đất ngay từ đầu.

Số phận nào cho đại dự án này?

Ở Việt Nam, con đường trở thành tỷ phú thường phần đông đến từ bất động sản. Theo danh sách tỷ phú thế giới của Forbes năm 2026, Việt Nam có tám tỷ phú USD; trong đó ba người, tương đương 37,5%, thuộc nhóm Vingroup và có bất động sản trong các nguồn tạo nên tài sản của họ.

Đối với Vingroup, bất động sản không chỉ dừng lại ở mảng tạo ra doanh thu chủ yếu cho cả tập đoàn, đó còn là một kênh được sử dụng để huy động vốn thông qua việc thế chấp tài sản là bất động sản tại các tổ chức tín dụng trong nước.

Dẫn theo thống kê từ Luật Khoa tạp chí, trong gần 5 năm, từ năm 2020 đến giữa năm 2025, Vingroup đã thế chấp lượng tài sản có giá trị khoảng 414.400 tỷ đồng, gần tương đương 50% tổng tài sản hiện tại của tập đoàn (tính đến quý 1/2026).

Một trong những tài sản thế chấp là bất động sản ở những dự án đang xây dựng dở dang.

Dự án Làng Vân không nằm ngoài phạm vi trên. Dự án này tuy vừa mới có thông tin khởi công vào giữa năm ngoái, nhưng từ hơn 10 năm trước, trong các báo cáo tài chính của Vingroup từ năm 2014 đã cho thấy dự án có phát sinh chi phí xây dựng (thuộc danh mục chi phí xây dựng dở dang), và tăng dần qua các năm.

Tại công văn số 9555 vào ngày 3/6 gửi Công ty cổ phần Vinpearl, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng cho biết chủ đầu tư đã mang thế chấp một số quyền tài sản thuộc dự án Làng Vân tại ngân hàng Quân đội (MB).

Giao dịch này diễn ra vào ngày 2/4/2026, tức cách 10 tháng tính từ thời điểm dự án Làng Vân đi vào giai đoạn khởi công.

Cụ thể những tài sản thế chấp là gì, được ghi trong phụ lục của bản hợp đồng thỏa thuận giữa Vinpearl và ngân hàng MB. Tuy nhiên, do đây là thỏa thuận giữa các bên, thông tin công khai hiện chưa cho thấy những hạng mục hoặc phần nào của dự án đã được sử dụng làm tài sản bảo đảm.

Theo các báo cáo tài chính và hồ sơ giao dịch công khai trước đây của Vingroup, việc thế chấp tài sản tại các dự án bất động sản thường được thực hiện theo từng đợt, gắn với từng phần tài sản của dự án, thay vì thế chấp toàn bộ dự án trong một lần.

Đối với dự án Làng Vân, các thông tin công khai hiện mới ghi nhận giao dịch thế chấp quyền tài sản ngày 2/4/2026; chưa có thông tin chính thức về các giao dịch bảo đảm khác có thể phát sinh trong thời gian triển khai dự án.

Đây là sàn TMĐT theo mô hình ‘dropshipping’, một mô hình kinh doanh trực tuyến, trong đó người bán không cần lưu kho sản phẩm mà chuyển đơn hàng cho nhà cung cấp để trực tiếp giao hàng cho khách, còn người bán kiếm lợi nhuận từ phần chênh lệch giá.

Theo Báo Tuổi trẻ đưa tin ngày 16/5/2025, Muamau là sàn TMĐT được đánh giá là đem đến làn sóng mới trong lĩnh vực mua sắm trực tuyến với tiêu chí “đơn giản hoá mọi thứ.” Tờ báo cho biết, Muamau “hướng đến nhóm người tiêu dùng phổ thông, yêu thích giá rẻ, săn deal nhanh, không phải lo lắng về chi phí vận chuyển” và “đặt trọng tâm vào hỗ trợ người bán nhỏ lẻ, kinh doanh tự do”.

Bài báo trên cũng khẳng định Muamau không yêu cầu người bán phải đặt cọc.

Tuy nhiên, một người dùng trao đổi với phóng viên RFA lại chia sẻ rằng họ phải nạp tiền vào cọc hàng trước rồi sau đó bên app mới gửi hàng tới người mua.

“Em đã mất 70 triệu nhưng không thể rút ra được vì sàn nó sập rồi.” Người này nói.

Người tham gia phản ánh tình trạng không thể rút tiền, phát sinh các khoản nạp bổ sung để xử lý đơn hàng, và gặp khó khăn trong quá trình khiếu nại sau khi sàn TMĐT Muamau được cho là gặp vấn đề từ ngày 25/6/2026.

Chỉ trước đó một ngày, trên facebook vẫn xuất hiện rất nhiều những bài viết và video của các KOC kêu gọi người dùng tham gia sàn Muamau.

Điều đáng chú ý là trước khi xuất hiện làn sóng khiếu nại, Muamau từng được nhiều cơ quan báo chí chính thống đưa tin lăng xê, trong đó có cả một số kênh thuộc lực lượng Công an nhân dân.

Bên cạnh đó, ca sĩ Quang Hùng MasterD và Hoa hậu Khánh Vân cũng từng xuất hiện trong các hoạt động quảng bá của nền tảng, góp phần tạo dựng niềm tin đối với các nạn nhân.

Trao đổi với RFA, một nạn nhân cho biết đã vì tin tưởng báo chí chính thống mà quyết định tham gia sàn Muamau, người này nói:

“Bọn em chỉ là người lao động bình thường thôi, thông qua những cái kênh báo chí, số người nổi tiếng, đặc biệt các cái báo như VTV, Báo Công an, VnExpress họ quảng cáo cho cái sàn Muamau.

Mình thấy báo ấy rất uy tín, cơ quan ngôn luận uy tín thì bọn em nghĩ nó uy tín nên đầu tư theo cái đó."

Thế nhưng, khi sàn thương mại này sập, điều khiến nhiều người bức xúc không chỉ dừng lại ở số tiền được cho là đã mất, mà còn cả sự im lặng khó hiểu của các cơ quan báo chí nhà nước - nơi đã từng đưa ra rất nhiều bài viết quảng bá cho sàn Muamau này.

Thậm chí, trang VnExpress đã nhanh chóng tháo gỡ bài viết quảng bá giới thiệu Muamau vào ngày 16/5/2025 sau khi sàn này chính thức sập.

Một người dùng cho biết đã liên hệ với các báo từng đăng bài quảng bá cho Muamau để chất vấn nhưng không nhận được phản hồi.

“Trong khi nó đã sập từ ngày 25/6 nhưng chưa hề thấy một cơ quan nào lên tiếng để bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng. Trong khi sàn này lại được Bộ Công thương cấp phép hoạt động.” Người này nói.

Vào ngày 26/6, trên trang facebook "Phòng chống tội phạm trực tuyến" đã đăng video nói về vụ việc.

Tuy nhiên, video chỉ dừng lại ở việc thông báo sự việc chứ không hề có bất kỳ động thái nào mang tính chất trấn an người bị hại hay đưa ra hướng giải quyết tiếp theo là gì.

“Rất nhiều người làm đơn trình lên cơ quan chức năng và các cơ quan báo chí rồi nhưng họ vẫn im lặng." Một người dùng cảm thán với RFA.

Nhưng cũng có những vụ việc chỉ thực sự bộc lộ ý nghĩa khi được đặt trong một bối cảnh chính trị rộng lớn hơn.

Trường hợp Nguyễn Thành Nam dường như thuộc loại thứ hai.

Nếu chỉ nhìn đây như một tranh cãi quanh một cuốn sách, người ta sẽ khó lý giải vì sao phản ứng xã hội lại diễn ra với cường độ lớn, tốc độ nhanh và sức huy động mạnh đến như vậy.

Nhưng nếu coi đây là một lát cắt phản ánh những chuyển động sâu hơn trong đời sống chính trị sau Đại hội XIV, nhiều chi tiết vốn tưởng rời rạc lại bắt đầu kết nối với nhau.

Tại sao lại xảy ra vào lúc này?

Lịch sử các chế độ xã hội chủ nghĩa từng nhiều lần cho thấy, việc một cuốn sách bị phê phán không phải là điều hiếm gặp.

Điều đáng chú ý luôn nằm ở câu hỏi khác: vì sao cuốn sách ấy lại bị chọn đúng vào thời điểm ấy? Ai là người được lợi? Và mục tiêu cuối cùng có thực sự chỉ là cuốn sách hay không?

Chính ba câu hỏi ấy khiến vụ Nguyễn Thành Nam vượt ra khỏi phạm vi của một tranh luận văn học hay xuất bản thông thường để trở thành một hiện tượng chính trị đáng quan sát.

Điều đầu tiên cần khẳng định là đây là một trường hợp rất khó xếp vào bất kỳ “khuôn mẫu” quen thuộc nào của lịch sử xuất bản Việt Nam.

Trong nhiều thập niên qua, không ít tác phẩm từng gây tranh luận dữ dội. Có cuốn bị thu hồi, có cuốn bị đình chỉ phát hành, có cuốn phải sửa chữa hoặc chờ nhiều năm mới được tái bản.

Nhưng rất hiếm khi người ta chứng kiến một chiến dịch mà trọng tâm dường như không còn là nội dung cuốn sách, mà chuyển hẳn sang việc lên án cá nhân tác giả với quy mô rộng lớn như vậy.

Điều này càng trở nên đáng chú ý nếu nhìn vào chính nội dung và vị thế của người viết.

Theo những thông tin đã được công bố, cuốn sách không nhằm phủ nhận hay hạ thấp Hồ Chí Minh. Ngược lại, nó được giới thiệu như một nỗ lực kể lại cuộc đời Hồ Chí Minh theo cách gần gũi hơn với lớp trẻ. Có thể đồng ý hay không đồng ý với phương pháp thể hiện, có thể tranh luận về tính chính xác của từng chi tiết, nhưng rất khó xếp nó vào nhóm những tác phẩm công khai phủ nhận nền tảng chính trị của chế độ.

Tác giả của cuốn sách cũng không phải một người vô danh.

Nguyễn Thành Nam là một doanh nhân có tên tuổi, thuộc lớp những người đặt nền móng cho ngành công nghệ thông tin Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới. Ông không chỉ thành công trong kinh doanh mà còn nhiều lần tham gia các diễn đàn giáo dục, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một người có bề dày kinh nghiệm như vậy hẳn hiểu rõ sức nặng của từng phát biểu và từng dự án mình thực hiện.

Chính vì thế, việc ông trở thành tâm điểm của một chiến dịch công kích đã khiến không ít người đặt câu hỏi: phải chăng vấn đề không còn nằm ở cá nhân Nguyễn Thành Nam?

Một điểm khác biệt nữa cũng rất đáng lưu ý. Trong những tranh cãi trước đây, dù gay gắt đến đâu, cơ chế xử lý vẫn chủ yếu vận hành thông qua các thiết chế chính thức như hội đồng thẩm định, nhà xuất bản hay cơ quan quản lý văn hóa. Cuốn sách có thể bị đình chỉ, bị thu hồi hoặc bị yêu cầu chỉnh sửa. Đó là những biện pháp hành chính hay chuyên môn mà người ta có thể đồng tình hoặc phản đối, nhưng ít nhất vẫn diễn ra trong khuôn khổ của hệ thống quản lý nhà nước.

Lần này, bức tranh có vẻ khác.

Trên không gian mạng xuất hiện một làn sóng phê phán với cường độ lớn, trong đó nhiều ý kiến không còn tập trung vào việc phản biện nội dung cuốn sách mà chuyển sang quy kết động cơ, nhân thân và phẩm chất của tác giả. Điều đáng nói hơn là áp lực dư luận dường như trở thành công cụ chính tạo nên sức ép xã hội.

Chính sự chuyển dịch từ “phê bình tác phẩm” sang “đấu tố tác giả” đã khiến nhiều người liên tưởng đến những mô hình huy động quần chúng từng xuất hiện trong lịch sử các phong trào chính trị cực đoan ở một số quốc gia.

Tất nhiên, mọi sự so sánh lịch sử đều cần hết sức thận trọng. Mỗi thời kỳ đều có hoàn cảnh riêng và không thể đồng nhất những hiện tượng khác nhau. Tuy nhiên, điểm chung dễ nhận thấy là khi một cuộc tranh luận học thuật hay văn hóa không còn được giải quyết bằng lập luận, mà bằng sức ép của đám đông, thì bản chất của cuộc tranh luận ấy đã thay đổi. Từ chỗ là cuộc đối thoại về ý tưởng, nó có nguy cơ trở thành một phép thử về lòng trung thành chính trị. Đó là điều khiến nhiều trí thức quan tâm không phải vì riêng Nguyễn Thành Nam, mà vì tiền lệ mà vụ việc này có thể tạo ra cho tương lai.

Chính vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất hiện nay có lẽ không phải là Nguyễn Thành Nam đúng hay sai trong từng chi tiết của cuốn sách. Câu hỏi đáng suy nghĩ hơn là: điều gì đã khiến một cuốn sách vốn không nhằm phủ nhận Hồ Chí Minh lại trở thành tâm điểm của một chiến dịch xã hội lớn đến như vậy?

Nếu câu trả lời chỉ nằm trong bản thân cuốn sách, thì phản ứng ấy dường như quá mức cần thiết. Nhưng nếu câu trả lời nằm ở những chuyển động chính trị rộng lớn hơn, thì Nguyễn Thành Nam có thể chỉ là điểm khởi đầu của một câu chuyện khác, lớn hơn rất nhiều so với số phận của một tác giả hay một ấn phẩm.

Nếu không phải chuyện một cuốn sách, thì là chuyện gì?

Nếu nhìn vụ Nguyễn Thành Nam chỉ như một tranh cãi xuất bản thì rất nhiều chi tiết sẽ trở nên khó hiểu. Nhưng nếu đặt nó trong bối cảnh những chuyển động chính trị và tư tưởng diễn ra từ sau Đại hội XIV, người ta sẽ thấy xuất hiện một cách đọc khác.

Đó là giả thuyết cho rằng điều đáng chú ý không nằm ở bản thân cuốn sách, mà ở bầu không khí chính trị mà vụ việc phản ánh.

Trong hơn một năm qua, một số phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về cải cách, về hội nhập, về Sài Gòn như một “Hòn ngọc Viễn Đông”, hay việc nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đưa Việt Nam hòa vào dòng chảy phát triển của thế giới, đã được không ít người diễn giải như những tín hiệu của một cách tiếp cận thực dụng và cởi mở hơn.

Dù những phát biểu ấy sẽ được hiện thực hóa đến đâu vẫn còn là câu hỏi để ngỏ, bản thân sự xuất hiện của chúng cũng đủ tạo nên nhiều cách diễn giải khác nhau trong xã hội.

Trong mọi hệ thống chính trị, mỗi khi xuất hiện khả năng điều chỉnh đường lối, những lực lượng có lợi ích gắn với trật tự cũ thường có xu hướng phản ứng trước tiên.

Đó không phải là hiện tượng riêng của Việt Nam mà từng diễn ra ở nhiều quốc gia trong quá trình chuyển đổi. Có người nhìn thấy ở đó cơ hội cải cách; có người lại nhìn thấy nguy cơ mất ảnh hưởng, mất vị thế hoặc mất quyền lực. Chính từ góc nhìn ấy, một số nhà quan sát cho rằng vụ Nguyễn Thành Nam có thể được hiểu như một phản ứng phòng vệ của khuynh hướng muốn giữ nguyên trạng. Đây mới chỉ là một giả thuyết, nhưng nó giúp giải thích vì sao một cuốn sách vốn không mang mục tiêu phủ nhận Hồ Chí Minh lại có thể trở thành tâm điểm của một chiến dịch xã hội mạnh đến như vậy.

Nếu giả thuyết ấy có phần hợp lý, thì Nguyễn Thành Nam có lẽ không phải là mục tiêu cuối cùng. Điều được nhắm tới có thể rộng hơn nhiều: phát đi một thông điệp đủ mạnh để những người làm xuất bản, nghiên cứu, văn hóa hay truyền thông hiểu rằng có những ranh giới không nên bước qua, dù ranh giới ấy chưa hề được xác định rõ bằng pháp luật.

Khi một vụ việc tạo ra hiệu ứng răn đe lớn hơn rất nhiều so với bản thân sự kiện, giá trị chính trị của nó không còn nằm ở số phận của một cá nhân. Điều quan trọng hơn là tác động tâm lý mà nó để lại đối với cả một cộng đồng.

Chính vì thế, câu hỏi đáng quan tâm không còn là Nguyễn Thành Nam sẽ ra sao, mà là sau Nguyễn Thành Nam sẽ là ai. Nếu phạm vi xử lý dừng lại ở một cuốn sách, lịch sử có thể xem đây chỉ là một biến cố nhất thời. Nhưng nếu sau đó xuất hiện thêm những vụ việc tương tự, nếu phạm vi tiếp tục mở rộng sang các nhà xuất bản, giới nghiên cứu, văn nghệ sĩ hay những tiếng nói phản biện ôn hòa khác, thì vụ Nguyễn Thành Nam rất có thể sẽ được nhìn lại như điểm mở đầu của một xu hướng lớn hơn. Tiền lệ, một khi đã hình thành, thường có sức sống lâu hơn chính sự kiện tạo ra nó.

Ở chiều ngược lại, cũng không nên bỏ qua một khả năng khác. Việt Nam hôm nay đang đứng trước những sức ép phát triển rất khác so với một hay hai thập niên trước. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, mục tiêu tăng trưởng dài hạn và khát vọng trở thành nước phát triển đều đòi hỏi một không gian sáng tạo rộng hơn, một nền quản trị hiệu quả hơn và khả năng thu hút niềm tin của cả người dân lẫn cộng đồng quốc tế.

Trong bối cảnh ấy, việc để các tranh luận xã hội chuyển thành những chiến dịch quy kết và đấu tố kéo dài sẽ khó có lợi cho hình ảnh của Việt Nam, cũng như cho mục tiêu phát triển mà chính lãnh đạo đất nước nhiều lần nhấn mạnh.

Bởi vậy, ý nghĩa thực sự của vụ Nguyễn Thành Nam có lẽ sẽ không được quyết định bởi những gì đã xảy ra, mà bởi những gì sẽ xảy ra sau đó. Nếu các thiết chế pháp luật được đặt trở lại đúng vị trí của mình, nếu tranh luận được giải quyết bằng đối thoại thay vì áp lực đám đông, thì đây có thể chỉ là một cơn sóng ngắn. Ngược lại, nếu không gian tư tưởng tiếp tục bị thu hẹp và tâm lý sợ hãi lan rộng, vụ việc này sẽ mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.

Lịch sử nhiều quốc gia cho thấy, sự hưng thịnh của một dân tộc không phụ thuộc vào việc họ có bao nhiêu tiếng nói giống nhau, mà phụ thuộc vào khả năng để những tiếng nói khác nhau cùng tồn tại trong khuôn khổ pháp luật. Một xã hội tự tin không cần biến mỗi cuốn sách thành một trận chiến chính trị. Nó để cho lập luận trả lời lập luận, để sự thật được kiểm nghiệm bằng đối thoại và để pháp quyền, chứ không phải cảm xúc của đám đông, giữ vai trò phân xử cuối cùng.

Vì thế, câu hỏi lớn nhất mà vụ Nguyễn Thành Nam đặt ra không phải là số phận của một doanh nhân hay một tác giả. Câu hỏi ấy là Việt Nam sẽ lựa chọn con đường nào trong giai đoạn phát triển tiếp theo: tiếp tục mở rộng không gian cho tri thức và đổi mới, hay thu hẹp nó vì những nỗi lo ngắn hạn.

Chỉ thời gian mới có thể trả lời liệu Nguyễn Thành Nam sẽ được nhớ đến như một vụ việc cá biệt, hay như “con dê tế thần” đầu tiên của một chu kỳ mới. Và cũng chỉ thời gian mới trả lời liệu những gì đang diễn ra chỉ là một cơn sóng nhất thời, hay là phát súng lệnh báo hiệu một cuộc công phá rộng lớn hơn đối với không gian tư tưởng ở Việt Nam.

*Bài viết không thể hiện quan điểm của RFA.

Nghị định 109, quy định việc trao quyền đình chỉ và tước chứng chỉ hành nghề luật sư cho trưởng công an xã và chủ tịch UBND cấp xã, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 18/5/2026.

Được ban hành vào tháng 4/2026, Nghị định 109 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp đã vấp phải phản ứng từ giới luật sư do trao cho chính quyền cấp xã quá nhiều thẩm quyền đối với hoạt động hành nghề luật sư.

Lo ngại chính được giới luật sư đưa ra là nguy cơ lạm dụng quyền lực từ phía chính quyền cấp xã, có thể dẫn tới việc cản trở hoạt động hành nghề luật sư.

Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng đã đề nghị Chính phủ tạm dừng hiệu lực của quy định trên thông qua văn bản gửi ngày 7/5.

Trao đổi với RFA Tiếng Việt dưới điều kiện ẩn danh, một luật sư đang hành nghề tại Hà Nội cho biết Nghị định 109 là “một bước lùi đáng lo ngại trong tiến trình cải cách tư pháp”, bởi theo vị này nó sẽ khiến các luật sư phải “tự kiểm duyệt” khi tham gia vào các vụ án.

“Một nền công lý thiếu vắng luật sư là một nền công lý què quặt. Và điều đáng buồn là có những người dường như sẵn sàng để nền công lý ấy bị suy yếu ngay từ khi còn trong trứng nước.” Vị luật sư ở Hà Nội cảm thán.

Trước đó, vào ngày 13 tháng 4, chính quyền xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai, đã có một động thái cho là can thiệp trực tiếp vào hoạt động của giới luật sư, mặc dù Nghị định 109 lúc đó chưa có hiệu lực.

Cụ thể, chính quyền xã này đã gửi công văn tới Liên đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai, yêu cầu “chấn chỉnh” hoạt động của giới luật sư địa phương trong việc hỗ trợ người dân khiếu kiện liên quan đến đất đai.

Dù vấp phải nhiều ý kiến phản đối, Nghị định 109 không được sửa đổi và chính thức có hiệu lực từ ngày 18/5.

Thời nay, trong thế giới trưởng thành của người Việt, hình như “ông kẹ” đã tái sinh với một hình dạng khác, tập đoàn tư nhân mang danh nghĩa “tập đoàn kinh tế số một Việt Nam” – Vingroup.

Khi Vingroup công bố sự kiện khởi kiện và tố cáo 68 cá nhân trong và ngoài nước vì dám phát biểu “làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín và sản phẩm”, dư luận ngỡ ngàng. Không phải vì chuyện kiện tụng trên phạm vi thế giới thế giới, vì doanh nghiệp kiện báo chí, nhà báo, thậm chí cả chính phủ là chuyện thường tình.

Điều khiến công chúng tức cười nằm ở chỗ, cùng một sự việc, Vingroup lại có hai gương mặt đối lập, vừa văn minh, vừa man rợ. Một ông kẹ hai mặt, biết tung găng quyền Anh lịch lãm ở quốc tế, nhưng lại lén rút dao găm đâm sau lưng người trong nước.

Gương mặt lịch lãm - Văn minh trong đấu trường quốc tế

Trước hết, khách quan mà nhìn nhận, khi Vingroup quyết định khởi kiện các cá nhân sống ở nước ngoài, họ chọn con đường khởi kiện dân sự.

Đơn cử như vụ khởi kiện nhà báo Lê Trung Khoa, chủ bút tờ Thoibao.de tại Đức, vì các bài viết được cho là “bôi nhọ” tập đoàn. Hay vụ kiện bà Nguyễn Hiền tại Hoa Kỳ, với yêu cầu bồi thường và cải chính công khai.

Đây là một cách hành xử văn minh, hoàn toàn phù hợp với chuẩn mực pháp lý toàn cầu.

Một tập đoàn cho rằng danh dự và thương hiệu bị xâm phạm? Họ ra tòa, trình bày chứng cứ, yêu cầu tòa phân xử. Đối thủ có quyền phản biện, luật sư hai bên tranh luận, và thẩm phán ra phán quyết. Đó là cuộc chơi công bằng, nơi mọi bên đều được bảo vệ bởi hệ thống pháp luật độc lập. Kết quả có thể là thắng, thua, hòa…nhưng luật chơi được tuân thủ.

Ở góc độ này, Vingroup tỏ ra văn minh. Họ học được cách hành xử của những doanh nghiệp lớn toàn cầu, không cậy quyền, không dọa dẫm bằng công an, mà nhờ đến cơ chế tư pháp độc lập. Đó là hình ảnh của một võ sĩ thượng đài quốc tế, khoác áo vest, mang găng quyền Anh, cúi đầu chào đối thủ trước khi bắt đầu hiệp đấu.

Gương mặt tăm tối - Man rợ trong sân nhà

Thế nhưng, khi đối thủ cư trú trong biên giới lãnh thổ Việt Nam, câu chuyện lại khác. Cũng cùng một hành vi phát biểu, viết bài, đăng status chỉ trích sản phẩm hay chính sách của Vingroup, thì thay vì khởi kiện dân sự, họ lại chọn con đường tố cáo hình sự. Và ở đây, “võ sĩ” cởi găng, ném vest, vác dao găm 331 ra kề sát cổ nạn nhân để dọa dẫm.

Điều 331 Bộ luật Hình sự, điều luật mơ hồ về “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” đã trở thành công cụ quen thuộc để bịt miệng công chúng. Vingroup chỉ cần gõ cửa cơ quan công an, đơn tố cáo lập tức được thụ lý. Người dân không còn đứng trước tòa dân sự để cãi lý, mà bị lôi vào vòng xoáy điều tra hình sự, khám xét nhà, tạm giam, khởi tố, xét xử rồi lãnh án, ngồi tù.

Đây không còn là võ đài để so găng nữa, mà là cả hệ thống chính trị vào cuộc để hạch tội nạn nhân, Vingroup chỉ còn ngồi rung đời chờ bản án bỏ túi mà thôi. Thay vì bồi thường hay xin lỗi, cái giá phải trả của nạn nhân là nhiều năm tù giam với nụ cười hả hê của ông chủ Vingroup.

Sự đối lập rành rành này khiến người ta buộc phải hỏi: Tại sao cùng một hành vi, Vingroup chọn hai cách hành xử khác nhau? Ở ngoài thì văn minh, ở trong thì man rợ theo đúng kiểu “Khôn nhà, dại chợ”. Phải chăng chính vì ở Việt Nam, họ biết chắc mình có “lá bùa hộ mệnh” ưu ái từ chế độ?

Ông kẹ hai mặt

Nếu phải vẽ chân dung Vingroup, chắc hẳn không thể chỉ bằng một nét. Vì rõ ràng, Vingroup có đến hai khuôn mặt:

Mặt thứ nhất: Văn minh, tuân thủ luật chơi toàn cầu.

Mặt thứ hai: Man rợ, tận dụng quyền lực chính trị để biến tòa án thành công cụ trừng phạt nạn nhân.

Và trong mắt công chúng người Việt, Vingroup không khác gì ông kẹ trong bóng tối. Vì lẽ:

Chỉ cần lên mạng xã hội viết vài câu về sản phẩm VinFast, bạn có thể lọt vào danh sách đen.

Chỉ cần bày tỏ sự hoài nghi về dự án hay chính sách, công an có thể gõ cửa bất kỳ lúc nào.

Và chỉ cần Vingroup “hắt hơi”, báo chí chính thống đồng loạt “lạnh gáy” im bặt.

“Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”. Trước tòa án tây phương, Vingroup biết mình chỉ là một nguyên đơn bình thường, phải tuân thủ luật chơi và đối mặt với phản biện. Nhưng trong tòa án Việt Nam, họ trở thành “ông kẹ”, nơi luật chơi do chính họ và đồng bọn nắm giữ quyền lực chính trị đặt ra.

Những vụ việc điển hình

Ở Đức, ký giả Lê Trung Khoa đã nhận hồ sơ khởi kiện từ luật sư của Vingroup gởi đến với yêu cầu cải chính, xin lỗi và bồi thường. Quá trình pháp lý minh bạch, có luật sư đôi bên, có quyền kháng cáo.

Tương tự như vậy, ở Hoa Kỳ với bà Nguyễn Hiền chuẩn bị vào vai bị đơn với những yêu cầu cùng loại.

Trong nước: Nhiều Facebooker, nhà báo tự do, thậm chí khách hàng phản ánh trên mạng xã hội phàn nàn về sản phẩm VinFast đều bị công an triệu tập, điều tra theo tố cáo từ Vingroup. Một số người bị xử lý theo Điều 331, đối diện nguy cơ tù tội thay vì tranh tụng dân sự.

Sự chênh lệch ấy phơi bày một sự thật chua chát, rằng văn minh hay man rợ không phải do tâm thế quyết định, mà do địa giới lãnh thổ và khả năng lũng đoạn chế độ của doanh nghiệp.

Khán giả quốc tế xem kịch bản một, còn khán giả trong nước bị buộc phải đóng vai quần chúng trong kịch bản hai. Một bi hài kịch mà nạn nhân cuối cùng là quyền tự do ngôn luận và niềm tin xã hội.

Tóm lại, vụ việc Vingroup khởi kiện dân sự và tố cáo hình sự 68 cá nhân, tổ chức không chỉ là câu chuyện của một tập đoàn tư nhân. Nó là bức tranh phản chiếu của cả một chế độ, nơi quyền lực chính trị và quyền lực kinh tế se duyên để sinh ra một “ông kẹ” hai mặt.

Vingroup hôm nay có thể là ông kẹ hai mặt, ngoài quốc tế lịch lãm tung găng quyền Anh, nhưng trong nước thì man rợ đâm lén. Về lâu dài, cái gương mặt man rợ ấy sẽ khiến công chúng nhớ lâu hơn, như vết nhơ không thể gột rửa.

*Bài viết không thể hiện quan điểm của RFA.

Theo bà Vương Ngọc Thảo, con gái của ông Thả, sáng ngày 3 tháng 9 công an xã Vĩnh Hậu, huyện An Phú, tỉnh An Giang đã thông báo cho gia đình rằng ông Thả đã qua đời do ‘tự tử’ trong trại giam.

“Em của tôi sau đó lên công an xã xác minh thông tin, thì họ bảo về lo hậu sự đi”, bà Thảo nói.

Cùng ngày, công an xã đưa ông Vương Thanh Thuận, con trai của ông Thả, đến trại giam An Phước để nhận thi thể.

“Ban đầu họ nói cho gia đình đưa thi thể về, nhưng cuối cùng lại buộc phải chôn cất tại nghĩa trang của trại giam,” bà Thảo cho biết. Bà nói thêm rằng phía trại giam viện dẫn quy định chỉ giữ thi thể trong vòng 24 giờ để yêu cầu gia đình phải mai táng ngay, thay vì đưa về quê nhà.

Ngoài ra, theo bà Thảo, phía công an đã ép em trai bà ký cam kết không được đăng tải thông tin liên quan đến cái chết của cha mình lên mạng xã hội, nếu không sẽ “bị bắt bất cứ lúc nào.”

(Courtesy: chantroimoimedia.com)

Trong giấy thông báo của trại giam An Phước mà gia đình cung cấp cho RFA, phía trại giam không nêu nguyên nhân tử vong của ông Thả, mà chỉ ghi vỏn vẹn vài dòng:

“Vào sáng ngày 3 tháng 9, phạm nhân Vương Văn Thả có dấu hiệu mệt, khó thở, Trại đã đưa phạm nhân đến Bệnh viên Đa khoa Bình Phước tỉnh Đồng Nai để cấp cứu, đã tử vong.”

Ông Vương Văn Thả bị giam giữ tại trại giam An Phước từ tháng 10 năm 2018, sau khi bị Tòa án tỉnh An Giang tuyên phạt 12 năm tù với tội danh “tuyên truyền chống Nhà nước.”

Theo bà Vương Ngọc Thảo, kể từ khi chuyển đến trại giam An Phước, ông Thả chưa từng gọi điện về cho gia đình. Vì vậy, gia đình hoàn toàn không nắm được tình hình sức khỏe của ông.

Bà cũng cho biết phía trại giam chưa bao giờ thông báo bất kỳ vấn đề sức khỏe nào liên quan đến ông Thả.

Tuy nhiên, bà Thảo cho biết một người bạn tù của ông Thả, sau khi được trả tự do, đã liên lạc với gia đình và khẳng định ông Thả không hề gặp vấn đề gì về sức khỏe. Người này cũng thông tin cho gia đình biết ông Thả từng bị biệt giam dài ngày trong tù.

“Hiện giờ ở nhà, xóm trên xóm dưới đều có công an đông dữ lắm. Họ đe dọa, ép gia đình tôi ký biên bản không được đăng tải hình ảnh về đám tang và bàn thờ lên mạng” bà Thảo cho biết thêm.

(Gia đình cung cấp)

Ông Vương Văn Thả là tín đồ Phật giáo Hòa Hảo Thuần Túy, một tôn giáo bản địa ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long, không chịu sự kiểm soát của nhà nước.

Năm 2012, ông từng bị bắt và khởi tố với tội danh ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ’ và bị kết án 3 năm tù giam.

Đến năm 2017, ông bị bắt cùng con trai Vương Thanh Thuận, và hai người cháu sau khi chống cự cuộc bố ráp của công an kéo dài gần hai tháng. Trong thời gian này, ông thường xuyên đăng tải lên Facebook các chính kiến của mình về chế độ, đồng thời treo cờ Việt Nam Cộng Hòa tại nhà.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) đã cáo buộc chính quyền Việt Nam đàn áp tôn giáo khi bắt giữ ông Thả, cùng con trai và các cháu trai.

Ngày 8 tháng 9 năm 2025, cơ quan này công bố mức điều chỉnh này, lý giải rằng các biện pháp thuế quan của Mỹ đang bắt đầu ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam.

Hoa Kỳ và Việt Nam chưa chính thức công bố mức thuế quan, mặc dù Tổng thống Donald Trump đã đăng trên mạng xã hội (Truth Social) rằng sẽ áp mức thuế 20 % đối với hàng hóa Việt Nam và 40 % đối với hàng hóa được quá cảnh (trans-shipped) qua Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam chưa xác nhận những con số trên hoặc ký kết bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến điều đó.

Trong khi đó, chỉ một tháng trước, Chính phủ đã điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng năm 2025 lên 8,3–8,5 %, thay thế cho mức mục tiêu ít nhất 8 % được Quốc hội đặt ra đầu năm.

Dù mức điều chỉnh của Ngân hàng Thế giới chỉ là giảm 0,2 điểm phần trăm, nhưng chênh lệch với mục tiêu chính thức vẫn là rất đáng kể.

Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng mục tiêu 8 % hoặc cao hơn mà Chính phủ đưa ra mang tính chính trị nhiều hơn là khả thi, do vượt xa tốc độ tăng trưởng thực tế của nền kinh tế hiện tại.

Để phấn đấu đạt mục tiêu này, Chính phủ đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước tăng trưởng tín dụng, cắt giảm lãi suất cho vay, nhằm bơm vốn vào nền kinh tế

Tuy nhiên, những biện pháp này có thể khiến lạm phát tăng và khiến thị trường bất động sản có nguy cơ đầu cơ, làm giá nhà đất tăng không kiểm soát.

Đồng VND đã mất giá liên tục kể từ đầu năm so với đồng USD, tỉ giá hiện đã vượt mốc 27.000VND/USD ở thị trưởng tự do, so với mức 25.080 hồi cuối tháng 1. Trong khi đó giá vàng cũng vừa vượt mốc 134 triệu đồng/lượng.

Như chính đảng trưởng Tô Lâm tùng thú nhận, cơ chế quản lý truyền thống “chậm được đổi mới, thiếu những hình thức kinh doanh hiện đại, bắt kịp xu hướng của thế giới”. Các cải cách mới được tung hô như bước tiến “hợp thời”, “táo bạo”, “kỷ nguyên mới”, nhưng từ sâu thẳm, đó lại là nỗ lực ngụy trang cho bộ máy độc đảng chỉ muốn duy trì quyền lực.

Chính quyền “thân thiện”

Một trong số những cải cách được bố trí tuyên truyền rầm rộ gần đây là việc xây dựng mô hình “Chính quyền thân thiện” vừa được tỉnh Đồng Nai triển khai. Theo đó, 100% phường, xã phải treo khẩu hiệu “Chính quyền thân thiện” với quy tắc ứng xử “4 xin, 4 luôn và 5 không”. Cụ thể, cán bộ tiếp dân phải “xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép” và “luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ”.

Trên giấy tờ, đây là một bộ tiêu chuẩn nhằm nâng cao đạo đức công vụ và phong cách phục vụ nhân dân.

Tuy nhiên, điều buộc người dân phải ngẫm nghĩ là một chế độ từng đặt sự quản lý tuyệt đối lên hàng đầu, tự dưng bây giờ mới ra lệnh cán bộ phải “biết mỉm cười, xin lỗi”.

Bất kỳ ai đã trải qua những thập niên đen tối trong thời đại cộng sản đều hiểu: những khẩu hiệu “xin chào, xin lỗi” này không phải là dấu hiệu của cải cách thể chế thực thụ, mà chỉ là chiêu thức tô điểm hình ảnh cho bộ máy cầm quyền.

Việc thi đua “thân thiện” chỉ cho thấy lực lượng cầm quyền đã nhận ra rằng thái độ cửa quyền với dân trong quá khứ là sai lầm, ít nhất cũng ảnh hưởng đến sự tồn vong của chế độ. Đằng sau những nụ cười và lời xin phép là hệ thống quan liêu đá tảng chưa hề bị xóa bỏ. Để đi đến được một mối quan hệ thân thiện thât sự giữa cán bộ và dân, ắt sẽ mất nhiều năm tháng giám sát, cho đến những va chạm thực sự.

Xóa độc quyền vàng

Một cải cách được dư luận trong nước cũng được hết lời ca ngợi gần đây là việc chính phủ chính thức bãi bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng nhà nước. Theo Nghị định 232/2025 vừa ban hành, ngân hàng thương mại nào đủ điều kiện sẽ được cấp phép sản xuất vàng miếng, thay vì chỉ có SJC độc quyền như trước đây.

Việc dành độc quyền vàng cho một công ty nhà nước là một sự kiện chướng mắt bất hợp lý kéo dài đã lâu. Mọi thứ được gọi là “cải cách về vàng” tưởng chừng như là đột phá, nhưng trên thực tế, quyết định cuối cùng xuất phát từ một cuộc khủng hoảng vàng nghiêm trọng đã kéo dài trong bế tắc.

Báo chí nhà nước đã từng đưa tin vào năm 2024: “Thị trường vàng đã xảy ra hiện tượng chưa từng có: người dân xếp hàng ròng rã nhiều ngày để chờ mua vàng, các công ty vàng phải giới hạn số lượng bán”. Trong bối cảnh đó, xóa độc quyền chỉ là giải pháp cuối cùng để giải tỏa nhu cầu mua bán vàng miếng trong dân. Thực tế phũ phàng của “cải cách” là buộc nhà nước phải “mở cửa” cho tư nhân vào khi nguồn cung vàng cạn kiệt và giá leo thang đột biến.

Dù vậy, cải cách vàng miếng cũng hé lộ tham vọng cũ mòn, muốn giữ ưu thế ở các lĩnh vực trọng yếu khác. Không như vàng, các ngành điện, xăng dầu vẫn nằm trong tay doanh nghiệp nhà nước. Trái với việc “xóa độc quyền” ở ngành vàng, chính phủ lại đang xem xét cho phép Tập đoàn Điện lực (EVN) tăng giá bán điện cho dân để bù đắp lỗ lũy kế khoảng 38.680 tỷ đồng (gần 1,5 tỷ USD) năm 2024. Thế mạnh độc quyền phi lý của EVN vẫn được duy trì, nhưng đồng thời chính phủ phải chọn tăng giá điện để san sẻ khó khăn với EVN.

Nói cách khác, cải cách chỉ xảy ra ở phần yếu kém nhất của hệ thống (như vàng miếng đang thiếu hụt), còn những “xương sống” của chế độ như điện lực được bảo kệ tận cùng, vì đó là nguồn thu chính của ngân sách và “điều khiển tình hình chính trị”. Sự bất bình âm ỉ này lan rộng trong nước không phải vô căn cứ: một đại biểu Quốc hội từng chỉ trích rằng một số ngành lỗ nặng nhưng vẫn được Nhà nước bảo hộ độc quyền, trong khi doanh nghiệp tư nhân làm lãi nhiều nhưng chưa bao giờ được đối đãi với ưu thế đó.

Nhiều kinh tế gia cố vấn cho nhà nước đã không ít lần lên tiếng về các doanh nghiệp nhà nước luôn thất bại nhưng chưa bao giờ bị thay thế bằng các cải cách cần thiết. Như kinh tế gia Phạm Chi Lan đã từng được kể lại trên báo chí Nhà Nước “Việt Nam có lẽ là mô hình đặc biệt nhất. Đó là nước… không chịu phát triển!.”

Quy trách nhiệm cho tòa án điện tử

Bên cạnh vàng và thái độ cán bộ, mới đây chính quyền còn tuyên bố đẩy mạnh “chính phủ điện tử”. Tòa án Nhân dân Tối cao đề xuất mở rộng 8 thủ tục tư pháp gồm “nộp đơn kiện online”, giao nộp chứng cứ, nhận thông báo, thậm chí tổ chức phiên tòa trực tuyến.

Mới nghe cứ tưởng đây là bước tiến lớn: thủ tục kiện tụng sẽ tiết kiệm thời gian cho người dân. Báo chí bình luận rằng việc số hóa các thủ tục tòa án sẽ là bước tiến lớn” giúp minh bạch hóa hệ thống.

Tuy nhiên, một con súc sắc gieo ra thì sẽ có nhiều mặt.

Nhìn sâu, dịch vụ công trực tuyến cũng có thể chỉ là cách “chuyển sự tức giận” của dân vào các hệ thống máy móc. Đơn kiện được gửi qua Cổng dịch vụ công Quốc gia sẽ được ghi nhận dưới dạng dữ liệu, và tòa án có thể xử lý nó mà không một cán bộ nào phải đối mặt trực tiếp với công chúng. Trong tình huống xảy ra sự cố kỹ thuật, người dân còn được yêu cầu chờ vài ba ngày để khắc phục, và “không được tính vào thời hạn tố tụng”. Nhiều ý kiến lo ngại rằng kiện tụng online có nguy cơ trở thành “một biển số liệu điện tử”, nơi nỗi bức xúc của người dân sẽ bị hòa tan trong hệ thống kỹ thuật số vô tri, thay vì giải quyết thực chất.

Hãy nhìn vào thực tế. Người dân Thủ Thiêm hay vườn rau Lộc Hưng đã vác đơn đi kiện suốt nhiều năm trường, đối diện biết bao nhiêu là quan chức cấp cao của trong cả nước, có người đến chết cũng vẫn chưa được hồi đáp. Và đến nay thì những tiếng kêu oan vẫn trơ trơ với mưa gió. Nếu là nộp đơn vào hệ thống điện tử thì biết bao giờ thì người dân mới nhận được một câu trả lời thực sự xác đáng?

Cải cách màu

Những cải cách trên đây có thể gọi là “cải cách màu”, đầy màu sắc mà không hề có nội dung thật sự.

Dù chỉ mới đảo qua một vài ví dụ điển hình, nhưng “cải cách” của Tô Lâm đang cố ém nhẹm những dấu hiệu thất bại. Ví dụ, chủ trương sáp nhập, tinh giản bộ máy hành chính nhằm tiết kiệm biên chế cũng đang gặp rắc rối lớn. Nhiều tờ báo của nhà nước đã thẽ thọt nhận định rằng, dù mô hình chính quyền hai cấp “bước đầu đạt kết quả tích cực”, nhiều địa phương vẫn còn “điểm nghẽn” về cơ chế và hạ tầng trong quá trình vận hành. Nhiều tỉnh như Cà Mau, Cao Bằng đang đau đầu xử lý số cán bộ, công chức dư ra sau sáp nhập. Cao Bằng phát sinh hàng trăm cán bộ dôi dư trên quy định sau sáp nhập. Hậu quả là ngân sách phải chi nhiều khoản đền bù, hỗ trợ lương hưu, phụ cấp… để giữ “ổn định chính trị” cho các cán bộ rải rác này.

Trong khi đó, báo chí chính thống ít khi thừa nhận khó khăn, thường xuyên cho đăng tin “chủ trương đúng đắn” cần tiếp tục theo đuổi.

Rõ ràng, tất cả những đổi mới tạm nêu trên chưa phải là những cải cách căn bản mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, mà chỉ là các bước chạy đua để chế độ được nhìn nhận là thể chế “hợp thời”.

Nếu mọi thứ chỉ dừng ở khía cạnh làm dịu lòng dân, mở ra những “lối thoát ảo” cho một chế độ đảng trị đã lỗi thời, thì đây có lẽ chỉ là giai đoạn nước rút sống còn của thể chế ấy. Thực tế nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết. Các đạo luật 331, 117… vẫn còn đó sự khắc nghiệt, người lên tiếng cho dân chủ và nhân quyền vẫn bị đàn áp, bỏ tù.

Các cải cách thực sự cần là một cuộc chuyển biến sâu sắc trong cơ chế chính trị, chứ không phải là thay đổi cách chào, cười xin phép hay bán vàng rẻ hơn. Tóm lại, mọi nỗ lực “đổi mới” hiện nay - nếu vén bức màn và nhìn kỹ vào trong sâu thẳm của nó - thì thực sự đây chỉ là chủ yếu nhằm giúp nhà cầm quyền tồn tại, chứ chưa phải là hành trình đưa đất nước thực sự tiến lên cùng thế giới, hay là một kỷ nguyên mới mộng tưởng nào.

*Bài viết không thể hiện quan điểm của RFA.

Họ nhắc lại những lời lẽ đầy tình hữu nghị “vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”, nhưng lại tuyệt nhiên không đi kèm một lời giải thích rõ ràng: Tại sao một quốc gia luôn được Việt Nam ca ngợi là biểu tượng của sự “quật cường,” nền y tế Cu Ba luôn được Việt Nam vinh danh, giờ đây lại cần đến sự “giúp đỡ” từ người dân Việt Nam?

Sự né tránh này không phải là ngẫu nhiên.

Nó là một sự né tránh có chủ đích, một phép ẩn dụ cho những mâu thuẫn và cả những nỗi sợ hãi cố hữu trong bộ máy tuyên giáo của Việt Nam.

Một chiến dịch cấp quốc gia

Phát động cấp quốc gia Chương trình vận động ủng hộ nhân dân Cuba”, đó là tiêu đề bài báo trên tờ Quân đội Nhân dân. Tờ báo này cho biết Hà Nội đã huy động nhiều cơ quan trung ương tham gia vào chiến dịch tuyên truyền này. Trung ương Hội chữ thập đỏ, Mặt trận Tổ quốc phát động và thực hiện chiến dịch. Bộ Ngoại Giao làm việc với phía Cuba. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đoàn Thanh niên Cộng sản vận động học sinh sinh viên trong hệ thống giáo dục, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vận động trong khối doanh nghiệp.

Đương nhiên, chiến dịch này không thể thiếu các cơ quan truyền thông của nhà nước như Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân cùng nhiều tờ báo lớn nhỏ khác.

Báo Nhân Dân tuyên truyền rằng khi dịch Covid-19 bùng phát tại Việt Nam, chỉ hai ngày sau khi nhận được đề nghị qua kênh Bộ Quốc phòng Việt Nam, ngày 29/3/2020, “Bộ Chính trị Đảng Đảng Cộng sản Cuba đã quyết định tặng Việt Nam lô thuốc Interferon II đủ điều trị cho 1.000 bệnh nhân Covid-19 và “sẵn sàng cung cấp thêm nếu Việt Nam cần”.”

Cuba hỗ trợ Việt Nam điều trị cho 1000 bệnh nhân, trong khi đó, Hoa Kỳ đã viện trợ cho Việt Nam gần 40 triệu liều vắc xin phòng COVID-19. Ngoài ra, Hoa Kỳ còn hỗ trợ Việt Nam hơn 20 triệu USD, cùng các hỗ trợ kỹ thuật khác, bao gồm các hoạt động Phòng ngừa và Kiểm soát nhiễm khuẩn (IPC), tăng cường năng lực phòng thí nghiệm và huy động sự tham gia của cộng đồng, viện trợ trang thiết bị, vật tư cho lâm sàng và xét nghiệm, 77 tủ âm sâu bảo quản vắc-xin, máy giải trình tự DNA xác định các biến thể Covid-19, cung cấp 100 máy thở cho các bệnh viện điều trị COVID tại Việt Nam, và đào tạo cho hơn 30 tỉnh thành. Hoa Kỳ còn thực hiện chương trình hướng dẫn quốc gia về mở rộng tiêm chủng, xét nghiệm và điều trị COVID-19, điều tra thực địa, phân tích dữ liệu và giám sát để ngăn chặn các đợt bùng phát dịch. Cựu thù của Hà Nội còn hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa phục hồi sản xuất, kinh doanh và tiếp cận nguồn tài chính.

So sánh giữa hỗ trợ của Cuba thuốc để điều trị cho 1000 bệnh với những hỗ trợ to lớn và có hệ thống của Hoa Kỳ, không thể không đặt câu hỏi tại sao không có một chiến dịch tuyên truyền nào về viện trợ to lớn ấy của Hoa Kỳ. Trao đổi với RFA trong điều kiện ẩn danh, một nhà nghiên cứu ở Hà Nội chia sẻ góc nhìn của mình:

“Điều tôi quan tâm nhiều hơn không phải là họ không tuyên truyền về hỗ trợ to lớn của Hoa Kỳ. Họ hoan hỉ thông báo chương trình vận động ủng hộ “nhân dân Cuba” đang tiến gần đến mốc 350 tỉ đồng, đạt hơn 500% mục tiêu đề ra. Và để đạt được thành tích đó, họ không chỉ huy động cả hệ thống chính trị khổng lồ của mình. Họ còn tạo một chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội, thổi bùng một tâm lý xã hội trên mạng. Tôi không có bằng chứng về một sự chỉ huy thống nhất cho hoạt động trên mạng đó nhưng tôi thấy nếu nói đó là một loại thao túng tâm lý trên mạng cũng đúng.”

Thực vậy, truyền thông nhà nước bên cạnh việc mở tài khoản nhận ủng hộ Cuba, cũng phối hợp nhịp nhàng với hoạt động truyền thông trên mạng, một môi trường vốn có sức tác động tức thời tới tâm lý xã hội. Họ tuyên truyền về chương trình ủng hộ nhân dân Cuba đạt 310,9 tỉ đồng, “trend thu phí hoạt động nóng cõi mạng”, khen ngợi những cá nhân có sáng kiến thu được thêm tiền ủng hộ Cuba.

Tuyên truyền một chiều và sự thật về “thiên đường xã hội chủ nghĩa”

Báo Nhân Dân không nói vì sao phải ủng hộ Cuba. Họ chỉ nói về một “chương trình vận động” ủng hộ “nhân dân Cuba” với chủ đề “65 năm nghĩa tình Việt Nam-Cuba”, kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao hai nước (1960-2025).

Báo chí nhà nước tự hào vì Bí thư thứ nhất, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel Bermúdez bày tỏ sự biết ơn với “kỷ lục hào phóng” mà nhân dân Việt Nam dành cho Cuba. Nhưng họ không nói đến những đồ dùng xa xỉ mà ông đeo trên người giữa lúc người dân Cuba rơi vào cảnh đói khổ cùng quẫn: đồng hồ Rolex từ 14 ngàn đến 18 ngàn đô la mỗi cái, cà vạt lụa Hermes giá khoảng 250 đô la một chiếc. Người cháu của Chủ tịch Phidel Castro cũng khoe cuộc sống xa xỉ trên mạng xã hội giữa năm 2025, trong khi người dân Cuba lâm vào cảnh thiếu thốn lương thực, đất nước thiếu điện nghiêm trọng.

Cuộc sống xa xỉ của những người này vẫn chưa phải là câu hỏi cuối cùng về chiến dịch kêu gọi ủng hộ Cuba đói khổ của hệ thống chính trị Việt Nam. Trao đổi với RFA, Luật sư Đặng Đình Mạnh nói:

“Cuba không bão, không lũ lụt, không thiên tai gì cả. Cuba có mọi thứ mà thiên nhiên ưu đãi. Nhưng dân chúng lại đói khổ đến mức Việt Nam phải kêu gọi ủng hộ. Sự đói khổ ấy đến từ đâu? New York là vùng đất thiên nhiên vô cùng khắc nghiệt. Ai cũng biết mùa đông tới, nhiệt độ xuống âm sâu một thời gian dài, tuyết cao hàng mét ở nơi ấy, khắc nghiệt đến nỗi người mới đến tưởng như không sống nổi, nhưng đó lại là thành phố giàu có nhất thế giới. Vì sao? Vì thể chế mà thôi.”

Tờ báo Nhân Dân, Quân đội Nhân dân và nhiều cơ quan báo chí khác đồng loạt đăng tải lời kêu gọi của các tổ chức như Hội Chữ thập đỏ, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam. Thông điệp rất rõ ràng: Cuba đang gặp khó khăn, và với tư cách là người anh em, Việt Nam cần phải ra tay giúp đỡ.

Thế nhưng, “khó khăn” đó là gì? Nguyên nhân sâu xa từ đâu? Câu trả lời cho những câu hỏi cốt tử này hoàn toàn vắng bóng. Không một dòng nào đề cập đến thực trạng kinh tế - xã hội đã xuống đến tận đáy của Cuba. Luật sư Đặng Đình Mạnh chia sẻ:

“Trong chiến dịch tuyên truyền đó, không ai dám chỉ ra sự thật rằng Cuba đã và đang sụp đổ từ lâu chính vì mô hình kinh tế cộng sản, độc tài, tập trung, quan liêu, đóng cửa – một mô hình đã thất bại trên toàn thế giới. Không phải chỉ có Hoa Kỳ cấm vận họ mà chính họ đã đóng cửa với Hoa Kỳ và cả thế giới, chỉ còn chơi với vài “người bạn” giống họ.”

Lãnh đạo Cuba đang phải đối mặt với tình trạng thiếu thốn lương thực, thuốc men, mất điện triền miên, dẫn đến những cuộc biểu tình lớn của người dân.

Năm 2021, hàng ngàn người dân Cuba xuống đường biểu tình chống chính quyền vì đất nước thiếu thốn mọi thứ. Lãnh đạo Cuba khi đó đổ lỗi cuộc biểu tình này là do Mỹ kích động. Đó là thời điểm cả thế giới lao đao vì đại dịch Covid. Có thể giải thích rằng Cuba khi đó rơi vào khó khăn chung của nhiều quốc gia. Nhưng rồi năm 2024, không còn dịch Covid, dân Cuba biểu tình lần nữa, vì đói. Năm 2025, các cuộc biểu tình vẫn không dừng lại. Lần này, đến lượt sinh viên Cuba, những “người con cưng” của chế độ, được hưởng thụ nhiều ưu đãi, lại là những người dẫn đầu cuộc biểu tình. Họ phản đối tình trạng mất điện, thiếu nước, hệ thống giao thông lụn bại, chi phí thực phẩm tăng vọt, việc tăng giá dữ dội đối với dịch vụ internet khiến đất nước không ngóc đầu lên được. Các chi bộ địa phương của Liên đoàn Sinh viên Đại học Cuba (FEU) đã kêu gọi sinh viên thực hiện một loạt các biện pháp, bao gồm bãi khoá, các vị bộ trưởng phải giải trình và thậm chí họ yêu cầu chủ tịch của tổ chức FEU phải từ chức.

Câu hỏi cần đặt ra là khi nhân dân Cu Ba biểu tình chống chính quyền vì đói, vì chính quyền bất lực trước sự sụp đổ của kinh tế đất nước, Việt Nam đang ủng hộ ai, “chính quyền” hay “nhân dân” Cu Ba? Một nhà nghiên cứu ở Hà Nội chia sẻ với RFA:

“Tôi cũng có băn khoăn tương tự là số tiền mấy trăm tỉ mà dân Việt Nam quyên góp trong một chiến dịch tuyên truyền hoàn toàn cảm tính, bồng bột, trẻ con này sẽ được giao vào tay ai? Vào tay những lãnh đạo Cu Ba đang đeo đồng hồ Rolex 18 ngàn đô la một chiếc hay cho những bạn sinh viên đang đòi hỏi chính quyền phải thay đổi để đưa đất nước khỏi vũng lầy? Người ta không cần hỏi như vậy nếu như “chính quyền” và “nhân dân” là một. Nhưng ở đây có phải vậy đâu.”

Nỗi sợ hãi về quá khứ: Che giấu hình ảnh của chính mình năm xưa?

Tuyên giáo Việt Nam không chịu thừa nhận sự thất bại của mô hình mà cả hai nước từng theo đuổi. Họ không dám nói ra một sự thật về Cu Ba: trong khi Trung Quốc đã cải cách kinh tế và mở cửa với thế giới được gần 50 năm, và chính Việt Nam đã thực hiện “Đổi Mới” được gần 40 năm để thoát khỏi đói nghèo, thì Cuba vẫn kiên trì bám lấy một hệ tư tưởng đã phá sản.

Tại sao Tuyên giáo Việt Nam phải che giấu sự thật phũ phàng về Cuba? Câu trả lời nằm ở chính lịch sử không xa của Việt Nam.

Hình ảnh Cuba đói nghèo, lạc hậu ngày nay chính là tấm gương phản chiếu chân thực nhất của miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 và của cả nước Việt Nam thống nhất trong thời kỳ “bao cấp” đen tối (1975-1986).

Đó là mô hình kinh tế tập trung, kế hoạch hóa, nơi tem phiếu và sự thiếu thốn là nỗi ám ảnh thường trực của mọi gia đình. Nền kinh tế đó đã đẩy Việt Nam đến bờ vực của sự sụp đổ, với lạm phát phi mã và nạn đói quay trở lại.

Công cuộc Đổi Mới năm 1986, về bản chất, là một sự thừa nhận thất bại của mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa kiểu cũ. Một nhà nghiên cứu ở Hà Nội chia sẻ góc nhìn của mình với RFA trong điều kiện ẩn danh:

“Trớ trêu thay, con đường mà Việt Nam lựa chọn để thoát khỏi khủng hoảng – chấp nhận kinh tế nhiều thành phần, thừa nhận kinh tế tư nhân, mở cửa hội nhập với thế giới – lại chính là những gì mà nền kinh tế của miền Nam trước năm 1975 thực hiện. Đó là một nền kinh tế thị trường, dù còn non trẻ và bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, nhưng đã cho thấy sự năng động và tiềm năng phát triển vượt trội so với mô hình tập thể hóa ở miền Bắc. Việc thừa nhận sự sụp đổ của Cuba ngày nay cũng đồng nghĩa với việc phải thừa nhận rằng con đường mà những người cộng sản Việt Nam từng theo đuổi là sai lầm, và con đường mà họ từng gọi là “tư bản”, “ngụy quyền”, “phản động” lại chứa đựng những yếu tố hợp lý để phát triển đất nước.

Đây là một sự thật lịch sử mà bộ máy tuyên giáo luôn muốn né tránh. Kêu gọi ủng hộ Cuba mà không phân tích nguyên nhân là cách để họ vừa duy trì “tình đoàn kết anh em” về mặt ý thức hệ, vừa giấu đi quá khứ thất bại của chính mình.”

Theo Giáo sư Vũ Tường ở Đại học Oregon, Việt Nam đã đạt được những thành tích rất lớn về nông nghiệp sau 1986. Việt Nam thường tự hào là mình đi từ đói nghèo đến quốc gia xuất khẩu gạo với số lượng hàng đầu thế giới. Nhưng họ không dám thừa nhận một sự thực là thành tích ấy không phải do họ có sáng tạo gì mới mà đơn giản là vì trước đây họ siết chặt nền kinh tế thì sau 1986 họ mở cửa cho dân làm ăn.

Đó cũng là sự thật về Cu Ba mà truyền thông nhà nước không dám nói tới.

Mâu thuẫn trong kỷ nguyên mới: Tư duy Tô Lâm và lực cản nội tại

Có phải truyền thông nhà nước định đánh bóng, tô hồng lịch sử cộng sản đói nghèo của mình bằng cách tô hồng Cu Ba ngày nay? Nếu họ định làm vậy, chiến dịch tô hồng Cu Ba này vấp phải những mâu thuẫn không thể hoá giải với chính những “tư duy mới” của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Sự mâu thuẫn trở nên rõ nét nếu đối chiếu chiến dịch ủng hộ Cuba với những định hướng gần đây của giới lãnh đạo cao nhất. Tổng Bí thư Tô Lâm, trong các bài phát biểu và chỉ đạo của mình, liên tục nhấn mạnh đến một “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Ông khẳng định tầm quan trọng của kinh tế thị trường, của khoa học công nghệ, của việc mở rộng sự liên thông với nền kinh tế thế giới. Các nghị quyết của ĐCSVN cũng liên tục đề cập đến việc phải khơi dậy mọi tiềm năng, huy động mọi nguồn lực, đặc biệt là từ kinh tế tư nhân, để đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Rõ ràng, tư duy lãnh đạo hiện tại của Việt Nam đã hoàn toàn đi theo quỹ đạo của kinh tế thị trường và hội nhập toàn cầu.

Vậy làm sao có thể dung hòa giữa việc cổ vũ cho một kỷ nguyên phát triển dựa trên đổi mới, sáng tạo và thị trường, với việc ủng hộ một cách vô điều kiện cho một chế độ bảo thủ, lạc hậu, từ chối cải cách và đang đẩy người dân của mình vào cảnh cùng quẫn như Cuba?

Phải chăng hành động kêu gọi quyên góp cho Cuba cho thấy một sự mâu thuẫn sâu sắc ngay trong nội bộ hệ thống? Một nhà nghiên cứu ở Hà Nội trao đổi với RFA:

“Tôi có cảm giác chiến dịch tuyên truyền ủng hộ Cuba này không phải là một hành động ngoại giao hay nhân đạo. Nó là một thông điệp trấn an đối với phe bảo thủ trong hệ thống rằng dù có “Đổi Mới”, có mở cửa hội nhập sâu rộng đến đâu, họ vẫn không từ bỏ gốc gác ý thức hệ của mình. Tuy nhiên, hành động này đang tạo ra một hình ảnh mâu thuẫn và khó hiểu trong mắt người dân và cộng đồng quốc tế. Nó cho thấy tư tưởng cởi mở, thực dụng để đưa đất nước vào một “kỷ nguyên vươn mình” đang phải đối mặt với lực cản không nhỏ từ chính những tàn dư của tư duy cũ kỹ, giáo điều ngay trong lòng chế độ.”

Trong đó, đáng chú ý, ông Nguyễn Duy Ngọc, người đứng đầu Ủy ban Kiểm tra Trung ương, được đề nghị xét tặng Huân chương Lao động hạng Nhất. Ngoài ra, còn 8 cán bộ cấp cao khác cũng được đề nghị xét tặng huân chương.

Lý do cơ quan này đề nghị xét tặng huân chương cho lãnh đạo của mình là vì đã “lập nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc khi thực hiện nhiệm vụ chính trị” và “góp phần không nhỏ vào thành tựu chung của đất nước”.

Một hiện tượng đáng lưu tâm khác là hầu hết các bài báo đưa tin về sự kiện này đã bị gỡ bỏ không lâu sau khi đăng tải.

Ông Nguyễn Duy Ngọc được cho là một thân tín của Tổng Bí thư Tô Lâm. Ông này đã trải qua những thăng tiến ngoạn mục trong vòng một năm qua.

Từ một Thứ trưởng Bộ Công an, tháng 6 năm 2024, ông Ngọc được điều về làm Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, một vị trí quan trọng với chức năng làm trung tâm thông tin tổng hợp cho lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, đồng thời điều phối hoạt động của các cơ quan quan trọng nhất của Đảng Cộng sản.

Ngày 3 tháng 8 năm 2024, ông Tô Lâm trở thành Tổng Bí thư. Đúng một tuần sau, ông Ngọc được bầu làm Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng, một cơ quan quyền lực khác với chức năng sắp xếp nhân sự cấp cao trong Đảng.

Tại Hội nghị Trung ương diễn ra vào tháng 1 năm 2025, ông Nguyễn Duy Ngọc được bổ nhiệm vào hai vị trí quyền lực khác gồm Ủy viên Bộ Chính trị và Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương.

Ở tuổi 61, ông Nguyễn Duy Ngọc được dự đoán là sẽ còn tiếp tục thăng tiến ở Đại hội 14 sắp tới.

Bà Nguyễn Thị Quý, vợ ông Lượng, cho biết lần cuối cùng gia đình được thăm gặp ông là vào cuối tháng 5. Trong buổi gặp này, ông Lượng phàn nàn về việc trại giam không đáp ứng các yêu cầu mà ông cho là chính đáng, trong đó có quyền thực hành tôn giáo.

“Đang nói chuyện thì họ cắt điện thoại, không cho nói tiếp,” bà Quý kể. Theo quy định, mỗi lần thăm gặp kéo dài 60 phút, nhưng buổi gặp hôm đó chỉ diễn ra 40 phút trước khi bị gián đoạn.

Khi quản giáo yêu cầu kết thúc sớm, ông Lượng đã phản đối. “Chồng tôi để hai tay lên bàn rồi nói: ‘Có chết tôi cũng ngồi đây, nếu không cho tôi nói hết giờ thì tôi không quay lại buồng giam’,” bà Quý thuật lại.

“Chồng tôi phản đối, ông ấy để hai tay lên bàn rồi nói có chết tôi cũng ngồi đây, nếu không cho tôi nói hết giờ thì tôi không quay lại buồng giam”, ông Lượng phản đối việc giám thị trại giam cắt ngắn cuộc gặp theo lời bà Quý.

Theo lời bà, sau đó, nhiều cán bộ trại giam đã cưỡng chế đưa ông Lượng trở lại buồng giam ngay trước mặt hai cháu nội. “Năm người nắm cổ ông ấy kéo đi. Hai đứa cháu khóc và hỏi tôi: ‘Bà ơi, họ có đánh chết ông không?’” bà Quý xúc động kể.

“Năm thằng nắm cổ ông ấy rồi kéo đi, hai đứa cháu nội nó thấy thế nên nó khóc. Hai đứa nó hỏi tôi bà ơi mấy chú công an kéo ông đi rồi, họ có đánh chết ông không hả bà?” Bà Quý kể lại.

Kể từ đó, gia đình không nhận được bất kỳ thông tin nào từ ông Lượng, dù theo quy định, mỗi phạm nhân được gọi điện về nhà một lần mỗi tháng.

Phải đến ngày 21/7, khi tù nhân chính trị Phạm Thành mãn hạn tù và trở về, gia đình mới biết ông Lượng đang bị biệt giam.

Ông Phạm Thành cũng từng bị giam ở trại giam Nam Hà chung với ông Lượng nên biết ông Lượng bắt đầu bị biệt giam từ ngày 1 tháng 6. Thông tin này được ông Thành chuyển tới gia đình ngay sau khi trở về từ trại giam.

Theo bà Quý thì phía trại giam không hề thông báo cho gia đình việc ông Lượng bị kỷ luật.

Phải đến khi gia đình tới trại giam để đối chất, thì một cán bộ mới thừa nhận chuyện này, tuy nhiên, lại với thái độ cứng rắn: “Chú công an đấy rất côn đồ, bảo rằng không cần phải thông báo gì cả, đã kỷ luật là không cho thăm gặp. Nếu kỷ luật hai tháng mà cải tạo tốt thì được thăm gặp và gửi quà, còn không thì sẽ biệt giam 5 tháng, thậm chí 1 năm,” bà Quý thuật lại.

Ông Lê Đình Lượng, một cựu chiến binh, bị bắt vào tháng 7/2017, chính quyền cáo buộc ông là thành viên của đảng Việt Tân, một tổ chức bị nhà nước Việt Nam coi là khủng bố . Tại phiên tòa ngày 16/8/2018, ông bị tuyên án 20 năm tù giam với tội danh “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền”.

Ông được biết đến thông qua các hoạt động phản đối nhà máy thép Formosa khi để xảy ra thảm họa môi trường ở các tỉnh miền trung hồi năm 2016.

Nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế, trong đó có Ân xá Quốc tế và Theo dõi Nhân quyền, đã lên tiếng chỉ trích bản án này là “bất công” và “mang động cơ chính trị”, đồng thời kêu gọi trả tự do cho ông Lượng.

Nhiều năm qua, Tổng cục Đường bộ Việt Nam là cơ quan chịu trách nhiệm quản lý về sát hạch, cấp giấy phép lái xe trong phạm vi cả nước; Sở Giao thông vận tải chịu trách nhiệm quản lý tổ chức thi, cấp giấy phép lái xe trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Trước đây, Bộ Công an đã từng phụ trách lĩnh vực này, nhưng Chính phủ sau đó ban hành Nghị định số 36/CP năm 1995, do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký, chuyển việc đào tạo, sát hạch cấp giấy phép lái xe sang Bộ Giao thông vận tải.

Đã muốn từ lâu

Trong những năm qua, Bộ Công an đã nhiều lần nỗ lực giành lại miếng bánh này. Tháng 4 năm 2020, Chính phủ đề xuất giao Bộ Công an việc tổ chức sát hạch, cấp giấy phép lái xe từ Bộ Giao thông vận tải trong dự thảo Luật bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ. Không có gì ngạc nhiên khi dự thảo luật này do chính Bộ Công an viết.

Đề xuất trên sau đó đã nhận được nhiều ý kiến phản đối khi dự thảo luật được công bố. Chủ yếu, các ý kiến tỏ ra lo ngại về nguy cơ “vừa đánh trống vừa thổi kèn”, “dẫm chân lên nhau”, và những xáo trộn không cần thiết. Đề xuất vì thế vẫn nằm trong ngăn kéo quốc hội.

Tháng 7 năm 2023, trong tờ trình gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ rút lại đề xuất thay đổi cơ quan quản lý đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe.

Luật không bằng mệnh lệnh của Tổng Bí thư

Luật An toàn giao thông đường bộ mới cuối cùng đã được quốc hội thông qua vào tháng 6 năm 2024. Trong luật mới, Bộ giao thông vận tải vẫn được quy định chịu trách nhiệm tổ chức đào tạo, sát hạch, và cấp giấy phép lái xe.

Nhưng hai tháng sau một sự kiện chính trị xảy ra khiến mọi chuyện thay đổi. Bộ trưởng Công an Tô Lâm lên làm Tổng Bí thư vào tháng 8 năm 2024. Gần như ngay lập tức vị tân Tổng Bí thư bắt đầu nhắc đến nhu cầu tinh gọn bộ máy của đảng và nhà nước.

Mọi chuyện sau đó diễn ra một cách chóng vánh, chỉ trong vòng vỏn vẹn mấy tháng, chính phủ đã hoàn thiện kế hoạch tinh gọn bộ máy bằng việc ban hành văn bản số 141/KH-BCĐTKNQ18 vào tháng 12 năm 2024.

Kết quả là Bộ Giao thông vận tải bị sáp nhập vào Bộ Xây dựng, và phải bỏ mảng đào tạo, sát hạch, và cấp giấy phép lái xe.

Ngành Công an sau đó được đề xuất tiếp quản mảng này từ Bộ Giao thông vận tải, cứ thế, mong muốn giành lại chức năng cấp giấy phép lái xe đã thành công mỹ mãn, và danh chính ngôn thuận.

Câu hỏi đặt ra là hoạt động đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe có gì mà Bộ Công an lại thèm muốn như vậy?

------------------------

Nghị định 168 làm giàu cho cảnh sát giao thông?

Người dân: Mức phạt theo Nghị định 168 là “bóc lột”

Nghị Định 168, 176: Khi công an viết luật

Tinh giản ngành công an, không công khai quân số có minh bạch?

------------------------

Miếng bánh béo bở

"Đây là một cái lợi nhuận béo bở mà người ta nhắm đến để phục vụ cho lợi ích nhóm. Nếu như tất cả các công việc của các bộ, ban, ngành thuộc chính phủ mà gom về một đầu mối là Bộ công an thì tôi nghĩ rằng, ở Việt Nam chỉ cần tổ chức ba bộ thuộc chính phủ là đủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước rồi. Đó là Bộ quốc phòng, Bộ ngoại giao và Bộ công an", một nhà quan sát ở Sài Gòn nhận định với RFA dưới điều kiện ẩn danh vì lý do an toàn.

“Lợi nhuận béo bở” ở hoạt động cấp giấy phép lái xe mà nhà quan sát này đề cập tới nằm ở chi phí mà người dân phải bỏ ra để có được một tấm bằng.

Với nhiệm vụ mới tiếp nhận từ Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công an sẽ chịu trách nhiệm việc quản lý nhà nước về trật tự an toàn giao thông đường bộ, bao gồm việc tổ chức thi và cấp, đổi, thu hồi giấy phép lái xe; quản lý quá trình chấp hành pháp luật của người điều khiển phương tiện sau khi được cấp giấy phép lái xe cũng như quy định về trừ điểm giấy phép lái xe.

Đây là miếng bánh béo bở bởi thống kê được Uỷ ban An toàn Giao thông Quốc gia đưa ra vào cuối năm 2024 cho thấy, số lượng ô tô đăng ký tại Việt Nam là gần bảy triệu chiếc; số xe mô tô, xe gắn máy, xe máy điện gần 80 triệu chiếc. Số xe ô tô cá nhân tăng khoảng 10% một năm.

Một số người từng thi lấy bằng lái xe bốn bánh cho RFA biết, nếu không “chạy” thì rất dễ rớt vì bài thi lý thuyết gồm 500 câu hỏi rất lắt léo như đặt bẫy thí sinh; phần thi thực hành trên đường thì chỉ có “thầy trò biết với nhau”.

“Học, thi lý thuyết bình thường là 15 triệu nhưng “bao đậu” thì 20 triệu. Vô thi thì giám khảo có những dấu hiệu “xi nhan” trước để thí sinh chọn đáp án. Còn lái ra đường là lái cho có thôi. Mỗi xe gồm một giám khảo và bốn thí sinh. Mỗi đứa lái một chút thôi rồi gom tiền hối lộ cho giám khảo là đậu. Mỗi người 500 ngàn đủ hai triệu giấu trong bộ hồ sơ đưa cho ông thầy. Nó đã thành lệ ai cũng phải biết khi thi. Mà họ cũng ăn chia với nhau chứ ông thầy không ăn một mình đâu”. Bà Thủy, một người đã trải qua việc “chạy” để thi bằng lái xe, chia sẻ kinh nghiệm của mình với RFA.

Với số lượng phương tiện đăng ký mới ngày càng cao, kéo theo nhu cầu thi lấy bằng lái xe. Đây rõ ràng là lĩnh vực có mức độ hấp dẫn rất lớn.

Một người dân Sài Gòn nói với RFA rằng, với xe ô tô thì phải “chạy” cả giấy tờ lẫn bằng lái, còn xe gắn máy thì không ai chạy bằng lái vì thi rất dễ đậu, nhưng hầu hết đều chạy giấy tờ. Theo người dân này, quy trình bình thường thì làm giấy tờ, trước bạ, sang tên mất cả ngày trời còn bị làm khó dễ. Phải kẹp thêm tiền vô hồ sơ thì mới xong việc, ví dụ mức lệ phí trước bạ xe máy là 2% giá trị chiếc xe thì bỏ vô hồ sơ thêm 1% “tiền tươi” nữa.

“Tiêu cực thì ở đâu cũng có. Ai lãnh đạo, ai phụ trách thì tiêu cực vẫn diễn ra hàng ngày. Cái quan trọng là cái cơ sở nào giao quyền cho Bộ công an đảm nhận cả việc sát hạch và cấp bằng lái xe, tức là vừa đá bóng vừa thổi còi. Người dân sẽ không phục”, ông kết luận.

Lệ phí trước bạ xe là khoản tiền phải nộp vào ngân sách nhà nước khi đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng ô tô, xe máy. Người dân phải đến cơ quan công an để thực hiện tất cả các thủ tục đăng ký, cấp biển số xe ô tô, xe máy.

Không chỉ “giành ăn” với Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công an còn muốn “nhận thêm nhiều nhiệm vụ chuyển sang từ các bộ” khác, như quản lý nhà nước về an toàn, an ninh thông tin mạng từ Bộ Thông tin và Truyền thông; Chủ trì xây dựng, thu thập, cập nhật, khai thác, chia sẻ thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh; Chủ trì trong việc bảo đảm an ninh hàng không tại sân bay và trong máy bay; Quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy; Lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp phiếu lý lịch tư pháp.

Đáng chú ý, Tổng công ty Viễn thông Mobifone cũng được đề xuất chuyển về Bộ Công an quản lý. Đây vốn là mạng di động lớn thứ ba ở Việt Nam, với khoảng 21 triệu thuê bao ở thời điểm năm 2021.

Bình luận về hiện tượng Bộ Công an ráo riết tiếp quản các lĩnh vực béo bở từ những bộ, ngành bị tinh giản. Nhà báo Đoàn Bảo Châu gọi đây là hoạt động “tranh giành miếng ăn”.

“Bây giờ kéo về Bộ công an thì nó có thêm miếng bánh nữa. Đó là một trò chơi quyền lực mà ngành công an thâu tóm lại. Họ muốn có thêm quyền lực cho họ. Nó thể hiện một chế độ mà quyền lực rơi vào ngành công an quá nhiều. Ăn của dân rồi vun vén vào ngành công an. Đấy là điều dở cho xã hội”. Nhà báo Đoàn Bảo Châu nói thêm.

Vì sao Bộ công an cần tiền?

Tuy chức năng, nhiệm vụ của Bộ Công an theo quy định là bảo vệ an toàn, trật tự xã hội, nhưng trên thực tế, Bộ Công an từ lâu đã tham gia làm kinh tế.

Một bài báo trên tờ Công An Nhân Dân vào năm 2017 cho biết, Bộ Công an vào lúc đó đã có 10 doanh nghiệp với tổng số vốn nhà nước hơn 1.200 tỷ đồng.

Khi còn là bộ trưởng Bộ Công an, ông Tô Lâm đã chính thức kêu gọi toàn bộ lực lượng công an và người thân của họ sử dụng mạng di động do công ty của Bộ Công an quản lý là Gtel Mobile, đồng thời bày tỏ mong muốn các công ty viễn thông của Bộ Công an sẽ trở thành doanh nghiệp hàng đầu cả nước.

Bộ Công an hiện chỉ đứng sau Bộ Quốc phòng về ngân sách do nhà nước cấp. Theo Nghị quyết Dự toán Ngân sách năm 2024 của Quốc hội, ngành Công an được cấp 113 ngàn tỉ đồng cho năm tài khóa 2024. Hoạt động sử dụng ngân sách của Bộ Công an lại được liệt vào dạng thông tin mật. Khiến các nỗ lực yêu cầu minh bạch trong sử dụng ngân sách của cơ quan này trở nên bất khả thi.

Tuy đã được hưởng mức ngân sách không lồ, nhưng theo luật sư Đặng Đình Mạnh thì Bộ Công an vẫn phải “giành ăn” với các bộ khác, để theo kịp đà mở rộng của bộ này.

“Để nuôi một lực lượng công an ngày càng phình to do nhập cả lực lượng an ninh cơ sở, công an bán chuyên trách vào thì Bộ công an phải giành ăn với các bộ khác là điều dễ hiểu.”, Luật sư Đặng Đình Mạnh nói.

Quân số của lực lượng công an được coi là bí mật quốc gia.

Thiếu tướng Sùng Thìn Cò, ủy viên Ủy ban Quốc phòng và an ninh của Quốc hội từng tiết lộ “một tỉnh ít nhất có 3.000, tỉnh to thì 4.000 công an chính quy”.

Tháng 11 năm 2023, Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự cơ sở được Quốc hội thông qua, cùng với đó là sự gia tăng đáng kể về nhân sự của ngành Công an.

Theo dự kiến tổng kinh phí cần chi để bảo đảm hoạt động cho lực lượng này được tính toán là hơn 3.500 tỷ đồng mỗi năm; trung bình mỗi tỉnh/thành phố cần khoảng gần 56 tỷ đồng/năm.

1. Tại sao công bố thông tin vào lúc này?

Thông tin Bộ Công an tiếp nhận MobiFone và nhiệm vụ sát hạch, cấp giấy phép lái xe được báo chí Nhà nước công bố vài ngày sau khi thông tin này đã được lan truyền trên mạng xã hội.

• Ngày 10/1/2025, trên mạng xã hội Facebook, Hoàng Dũng, một thành viên của phong trào dân chủ Con Đường Việt Nam đang định cư ở Mỹ, đăng dòng trạng thái đầu tiên về vấn đề này trên danh khoản cá nhân cho biết, Bộ Công an đang tiếp nhận việc đào tạo, sát hạch và cấp giấy phép lái xe từ Bộ Giao thông Vận tải.
• Trên danh khoản Facebook, ông Hoàng Dũng tiếp tục đăng ba bài viết khác liên quan đến việc Bộ Công an đã thâu tóm MobiFone như thế nào với nhiều chi tiết mà báo chí Nhà nước không đề cập.
• Kế hoạch tin giản bộ máy được Tổng bí thư Tô Lâm phát động trong nửa cuối năm 2024 sau khi lên nhậm chức vào tháng 8 cùng năm được cho là một kế hoạch tham vọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan Đảng, Chính phủ và Nhà nước, tiết kiệm ngân sách Nhà nước. Theo Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Úc, ông Tô Lâm mong muốn kế hoạch thực hiện được hoàn tất vào trước ngày diễn ra Đại hội Đảng toàn quốc vào đầu năm 2026, tiến tới mục tiêu đã được Đảng đề ra là đưa Việt Nam thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030, phấn đấu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
• Theo kế hoạch tinh giản, Bộ Giao Thông Vận Tải đang quản lý hoạt động sát hạch và cấp giấy phép lái xe sẽ phải sáp nhập với Bộ Xây Dựng; Uỷ ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đang quản lý 19 tập đoàn, tổng công ty sẽ chuyển về Bộ Tài chính. MobiFone hiện do Uỷ ban quản lý.

2. MobiFone lớn đến mức độ nào?

• MobiFone có tên gọi ban đầu là Công ty thông tin di động (VMS) được thành lập vào ngày 16/4/1993. Đến ngày 1/12/2014, công ty được đổi tên thành Tổng công ty Viễn thông MobiFone do Bộ Thông tin và Truyền thông quản lý
• Vào tháng 11/2018, MobiFone được chuyển về nằm dưới sự quản lý của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
• MobiFone hiện nằm trong số ba doanh nghiệp viễn thông - công nghệ thông tin - nội dung số lớn nhất Việt Nam.
• Theo Sách trắng Công nghệ Thông tin và Truyền thông năm 2021, MobiFone có khoảng 24 triệu thuê bao, chiếm 18,54% thị phần thuê bao di động mặt đất, đứng thứ ba sau Viettel và VinaPhone. Sách trắng công nghệ Thông tin và Truyền thông 2023 cho thấy MobiFone có thị phần là 17,91%.

• Doanh thu của MobiFone năm 2024 ước đạt gần 23.500 tỷ đồng; mục tiêu đặt ra cho năm 2025 là 26.000 tỷ đồng, lợi nhuận ước đạt gần 1.800 tỷ đồng.

__________

Vụ án Mobifone mua AVG: ‘Lò của ông Tổng Bí Thư bùng cháy bất ngờ’

Khả năng “hầu toà” của Nguyễn Tấn Dũng trong vụ MobiFone mua AVG?

Sau Phạm Nhật Vũ sẽ là ai?

__________

3. Tại sao lại là MobiFone?

Thông tin về việc MobiFone bị thâu tóm đã xuất hiện trên các trang tin điện tử không do Nhà nước quản lý từ năm 2012.

Những thông tin ban đầu về việc thâu tóm MobiFone không được truyền thông Nhà nước đăng tải, một số tin không thể kiểm chứng, nhưng những sai phạm trong việc thâu tóm MobiFone liên quan đến vụ án MobiFone mua cổ phần của Công ty Nghe nhìn toàn cầu (AVG) đang thua lỗ, gây thiệt hại cho Nhà nước gần 7.000 tỷ đồng đã được công khai trên truyền thông Nhà nước sau đó. Vụ án đã khiến hai cựu Bộ trưởng Thông tin Truyền thông là Nguyễn Bắc Son và Trương Minh Tuấn lãnh án tù chung thân và 14 năm tù.

• Từ năm 2012 đã có thông tin về việc MobiFone tìm cách mua GTEL- tập đoàn viễn thông của Bộ Công an được thành lập từ năm 2007. GTEL lúc đầu có liên doanh với Tập đoàn Vimpelcom của nga. Tuy nhiên đến năm 2012, Vimpelcom đã bán toàn bộ cổ phần và vốn đầu tư của mình trị giá 500 triệu đô la cho GTEL với giá 45 triệu đô la.
• Số liệu trong Sách trắng của Bộ Thông tin và Truyền thông năm 2012 cho thấy GTEL chỉ chiếm 3,12% thị phần dịch vụ điện thoại di động ở Việt Nam, trong khi MobiFone chiếm 17,9% thị phần.

• Nguyễn Thanh Phượng - con gái của nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và là người sáng lập công ty cô phần Chứng khoán Bản Việt (VCSC) - được cho có liên quan đến việc định giá của GTEL và tư vấn trong việc MobiFone mua GTEL khi đó đang làm ăn thua lỗ.
• Vụ việc không thành khi ông Lê Ngọc Minh - lúc đó là Chủ tịch của MobiFone - tìm cách trì hoãn quá trình cổ phần hoá của MobiFone và đề nghị đưa Credit Suisse vào làm tư vấn thay vì VCSC.
• Năm 2014, ông Lê Ngọc Minh lúc đang lâm bạo bệnh đã thôi giữ chức Chủ tịch MobiFone, và vào năm 2015 ông Lê Nam Trà được bổ nhiệm vào vị trí này thay ông Minh. Ông Trà là người giữ vai trò quan trọng trong vụ án MobiFone mua AVG gây thất thoát hàng ngàn tỷ đồng cho Nhà nước. Ông Trà sau đó bị tuyên án tù 23 năm trong cùng phiên toà xét xử hai cựu Bộ trưởng Thông tin Truyền thông. Ông này sau đó được giảm án xuống còn 20 năm.
• Vào đầu năm 2016, MobiFone thông báo hoành thành mua 95% cổ phần của AVG với số tiền là 8.900 tỷ đồng.
• Vào tháng 8/2016, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc giao Thanh tra Chính phủ tiến hành thanh tra toàn diện việc mua bán này.
• Vào tháng 7/2017, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng yêu cầu Ban chỉ đạo trung ương về phòng, chống tham nhũng khẩn trương thanh tra, kết luận vụ MobiFone mua AVG
• Tháng 3/2018, Thanh tra Chính phủ công bố nhiều sai phạm trong vụ án, kết luận AVG đang làm ăn thua lỗ, tình hình tài chính rất xấu. Theo kết luận của thanh tra, tính đến cuối tháng 3/2015, tổng giá trị tài sản của AVG chỉ khoảng 1.983 tỷ đồng. Mặc dù vậy, MobiFone đã đồng ý trả 8.890 tỷ đồng để sở hữu 95% cổ phần của AVG.
• Thanh tra Chính phủ kiến nghị công an khởi tố vụ án.
• Chỉ hai ngày trước khi kết luận thanh tra được công bố, vào ngày 12/3/2018, tại trụ sở Bộ Thông tin - truyền thông, lãnh đạo Tổng công ty Viễn thông MobiFone và các cổ đông AVG ký biên bản cam kết hủy thỏa thuận chuyển nhượng cổ phần

4. Ông Tô Lâm thoát nạn vụ MobiFone mua AVG

Vụ án MobiFone mua AVG bị đưa ra xét xử vào tháng 12/2019 với 14 bị cáo bao gồm nhiều quan chức Chính phủ như cựu Bộ trưởng Thông tin Truyền thông Nguyễn Bắc Son, Trương Minh Tuấn, cựu Chủ tịch MobiFone Lê Nam Trà. Dư luận chú ý tới vai trò của ông Tô Lâm dù ông không bị điều tra, xét xử.

• Viện Kiểm sát xác định việc mua bán giữa MobiFone và AVG không phải là thông tin tuyệt mật nhưng thông tin này đã được Bộ Thông tin Truyền thông đề nghị với Bộ Công an đưa vào danh sách bí mật nhà nước và được chấp nhận.
• Khi vụ án MobiFone mua AVG xảy ra, ông Tô Lâm là Thứ trưởng Công an và được cho là đã ký các công văn dọn đường cho việc mua bán trái phép này. Các thông tin về những công văn này được đăng trên các trang thông tin "lề trái" nhưng khá chi tiết. Đó là công văn số 2889/BCA- A61, ngày 21/12/2015 khẳng định việc mua bán giữa MobiFone và AVG là đúng pháp luật đúng quy định, giá cả hợp lý. Công văn được đóng dấu mật. Công văn thứ hai là Công văn 418/BCA-TCAN, ngày 09/3/2015 gửi Bộ Thông tin và Truyền thông đề nghị quản lý chặt chẽ thông tin, tài liệu liên quan đến việc chuyển nhượng giữa MobiFone và AVG và đưa vào danh mục tài liệu mật; chỉ đạo các cơ quan thông tấn, báo chí không đưa tin, bài viết về việc chuyển nhượng giữa hai doanh nghiệp.

Hôm 12/12/2024, cảnh sát New Zealand phản hồi email của Đài Á Châu Tự Do liên quan đến thông tin hai cô gái phục vụ bàn bị tấn công tình dục ngay trước chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đến thủ đô Wellington hồi tháng 3.

Thanh tra cảnh sát John Van Den Heuvel, Trưởng phòng điều tra tội phạm – Quận Wellington nói:

"Cảnh sát đã nhận được hai khiếu nại liên quan đến vấn đề này vào tháng 3 năm 2024 và đã tiến hành điều tra.

Văn phòng Điều tra Tội phạm (CIB) đã tiến hành một số cuộc điều tra bao gồm xem lại cảnh quay camera an ninh và nói chuyện với các nhân chứng.

Cảnh sát đã xác định nghi phạm của chúng ta là ai và họ là quan chức Việt Nam, đến thăm vì công việc chính thức. Sau đó, chúng tôi đã tiến hành điều tra với Đại sứ quán Việt Nam, những người đã nỗ lực hết sức để hỗ trợ Cảnh sát trong cuộc điều tra của chúng tôi.

Sau khi Cảnh sát xác định được danh tính của các nghi phạm, họ đã rời khỏi New Zealand. Vì chúng tôi không có hiệp ước dẫn độ với Việt Nam nên chúng tôi không thể bắt đầu thủ tục dẫn độ và do đó không có cáo buộc nào được đưa ra.

Sau đó, cảnh sát đã thực hiện các bước để viết một lá thư gửi tới Đại sứ Việt Nam thông qua Bộ Ngoại giao và Thương mại của chúng tôi, nêu rõ những gì đã xảy ra và bày tỏ mối quan ngại sâu sắc của Cảnh sát New Zealand về hành vi này. Bộ Ngoại giao và Thương mại đã chia sẻ những mối quan ngại đó và chuyển đến Đại sứ.

Bộ Ngoại giao và Thương mại đã xác nhận với Cảnh sát vào thời điểm đó rằng các quan chức Việt Nam không được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao. (Lưu ý: Quyền miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự chỉ áp dụng cho nhân viên ngoại giao hoặc lãnh sự được công nhận tại New Zealand.)

Cảnh sát không nghi ngờ gì về việc hai người phụ nữ này đã bị hai người đàn ông tấn công tình dục khi đang làm việc và nếu những người đàn ông này vẫn còn ở New Zealand, chúng tôi sẽ truy tố hình sự.

Cảnh sát đã tiến hành một cuộc điều tra kỹ lưỡng về vấn đề này và thường xuyên cập nhật tiến độ cho các nạn nhân, cũng như cung cấp Hỗ trợ nạn nhân cho họ để đảm bảo họ có được sự hỗ trợ phù hợp.

Mặc dù chúng tôi biết đây không phải là kết quả mà họ mong đợi, nhưng Cảnh sát đã sử dụng hết mọi con đường điều tra hợp lý."

___________

Hai quan chức Việt Nam bị cáo buộc tấn công tình dục hai nữ phục vụ ở New Zealand trước chuyến thăm của ông Chính

Cận vệ của Chủ tịch nước Lương Cường bị bắt ở Chile vì cáo buộc "xâm hại tình dục"

Cận vệ Chủ tịch nước Lương Cường vướng bê bối: Bộ Công an yêu cầu FB chặn hiển thị tin ở Việt Nam

Đảng viên quấy rối tình dục dưới mọi hình thức chỉ bị khiển trách?

__________

Hai quan chức rời New Zealand trước khi bị cảnh sát điểm mặt

Hôm 11/12, tờ báo The New Zealand Herald cho hay cảnh sát nước này đã nhận được hai khiếu nại vào tháng 3 rằng hai phụ nữ đã bị xâm hại tình dục tại nơi làm việc và các cảnh sát đã bắt đầu điều tra, thanh tra John Van Den Heuvel, người quản lý điều tra tội phạm của quận cho biết.

Cảnh sát đã xem lại cảnh quay từ camera an ninh (CCTV) và nói chuyện với các nhân chứng. Ông khẳng định:

"Cảnh sát đã xác định được nghi phạm của chúng ta là ai và họ là quan chức Việt Nam, đến thăm vì công việc chính thức. Sau đó, chúng tôi đã tiến hành điều tra với Đại sứ quán Việt Nam, những người đã nỗ lực hết sức để hỗ trợ cảnh sát trong quá trình điều tra của chúng tôi."

Khi cảnh sát xác định được nghi phạm, họ đã rời khỏi New Zealand.

Thanh tra Heuvel giải thích do nước này không có hiệp ước dẫn độ với Việt Nam nên cảnh sát không thể tiến hành các thủ tục dẫn độ và do đó "không có cáo buộc nào được đưa ra”.

Sau đó, cảnh sát đã viết một lá thư gửi qua Bộ Ngoại giao và Thương mại (MFAT) cho đại sứ Việt Nam, giải thích những gì đã xảy ra và “bày tỏ mối quan ngại sâu sắc của Cảnh sát New Zealand về hành vi này”.

MFAT xác nhận các quan chức Việt Nam không được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao, vì điều này chỉ áp dụng cho nhân viên ngoại giao được công nhận tại New Zealand.

“Cảnh sát không nghi ngờ gì về việc hai người phụ nữ này đã bị hai người đàn ông xâm hại tình dục khi đang làm việc và nếu những người đàn ông này vẫn ở New Zealand, chúng tôi sẽ truy tố hình sự”, Van Den Heuvel cho biết.

Phóng viên Đài Á Châu Tự Do ngày 11/12 gọi điện cho Đại sứ quán Việt Nam ở Wellington để hỏi về vụ việc đang được báo chí New Zealand đăng tải, tuy nhiên người trực điện thoại khẳng định "đại sứ quán không biết gì về thông tin này".

_____________

Người dân: Bê bối tình dục của quan chức khi công du nước ngoài mang tính hệ thống

Cảnh sát New Zealand quan ngại sâu sắc về hành vi của hai quan chức Việt Nam

_____________

Nạn nhân sống sót lên tiếng

Cook, 19 tuổi, là một trong hai nhân viên phục vụ bị hai viên chức Việt Nam tấn công tình dục kể lại với mạng báo Stuff về trải nghiệm hãi hùng của mình vào đêm 4/3, vài ngày trước chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Câu chuyện này có thể bao gồm những chi tiết khiến một số độc giả khó chịu.

Các quan chức chính phủ Việt Nam đã dùng bữa tối tại nhà hàng và bar Sài Gòn ở đường Willis vào ngày 4/3, trước chuyến thăm New Zealand của Thủ tướng Việt Nam năm ngày sau đó.

Sau khi các quan chức - một nhóm gồm sáu người đàn ông và hai người phụ nữ - dùng bữa xong, họ được mời sử dụng phòng karaoke riêng nằm ngoài tầm nhìn của khu vực nhà hàng chính.

Không rõ những quan chức đó có ở lại hay quay trở lại Wellington để đón ông Chính không.

Chủ nhà hàng Sài Gòn, ông Giang Do đã xác nhận với Stuff rằng ông và một nhân viên khác đã có mặt tại nhà hàng vào đêm đó. Nhưng Do cho biết ông không ép nhân viên uống rượu và không chứng kiến ​​bất kỳ hành vi không phù hợp nào từ các viên chức Việt Nam.

Cô thuật lại rằng sau khi uống vài ly vang đỏ, hai người đàn ông mà cô không biết tên ép uống rượu whisky khiến cô nhanh chóng say khướt, nghĩa là ký ức của cô về đêm đó không đầy đủ.

Các viên chức trong phòng đã hai lần boa cho mỗi người tờ 100 đô la (tổng cộng 200 đô la) khi đang hát karaoke. Cô Cook khi đó đã nghĩ việc boa cho ai đó 200 đô la vì đã ở đây hát karaoke là một điều kỳ lạ. Cô nói:

“Tôi cũng tự nghĩ: đây là những người đứng đầu của công an Việt Nam. Họ thực sự là trong ngành an ninh. Chắc chắn, họ sẽ giữ vững chức danh công việc của mình hoặc có một số sự tử tế.”

Cô nhớ lại khi cả hai đã say xỉn, một quan chức đã dồn cô vào tường, bóp mông và sờ vào nhũ hoa của cô.

Bạn của Cook là Grace - người đã nói chuyện với cô qua điện thoại vào đêm hôm đó - xác nhận Cook "rất say" và đã kể với cô về việc cô bị khách hàng trong nhà hàng sờ mó.

Ngày hôm sau khi tỉnh dậy cô phát hiện ra một vết cắt không thể giải thích được trên nhũ hoa của mình.

Sau khi đến bệnh viện vào tối hôm sau, Cook và đồng nghiệp đã gọi điện cho cảnh sát và báo cáo vụ việc. Sau đó, họ đến Đồn cảnh sát trung tâm Wellington để báo cáo về vụ tấn công.

Cook đã nghỉ việc ngay sau vụ việc. Không có cáo buộc nào được đưa ra, cô cảm thấy các viên chức đã "thoát tội" trong khi cô và đồng nghiệp vẫn còn thắc mắc về những gì đã xảy ra đêm đó.

Vào đầu tháng 11, Cook đã yêu cầu một bản sao hồ sơ cảnh sát của cô, mà cô có quyền được biết theo luật riêng tư. Cảnh sát đã không phản hồi.

Bây giờ, với sự xác nhận rằng các thanh tra cảnh sát tin rằng cô ấy thực sự đã bị tấn công, cô ấy muốn những kẻ tấn công được đưa trở lại New Zealand để đối mặt với công lý.

___________

Cảnh sát New Zealand quan ngại sâu sắc về hành vi tấn công tình dục của hai quan chức Việt Nam

Cận vệ của Chủ tịch nước Lương Cường bị bắt ở Chile vì cáo buộc "xâm hại tình dục"

Cận vệ Chủ tịch nước Lương Cường vướng bê bối: Bộ Công an yêu cầu FB chặn hiển thị tin ở Việt Nam

Đảng viên quấy rối tình dục dưới mọi hình thức chỉ bị khiển trách?

__________

Hãy tạm gọi đó là một chiến dịch, mà từng chặng của âm mưu được thể hiện qua những "tâm thư" của ông Thích Minh Tuệ trong tháng 11/2024.

Lá thư đầu tiên xuất hiện vào giữa tháng 11, được cho là do ông sư Thích Minh Tuệ tự viết ra, lên giọng yêu cầu các cơ quan có trách nhiệm phải xử lý những người đưa tin và quay video về ông, để nhằm bảo đảm an ninh trật tự. Dĩ nhiên ngôn luận hoàn toàn kỳ lạ và đầy công an tính này nhanh chóng được mọi người nhận ra đó là một bức thư giả mạo, cho dù chữ viết thì được nói là của sư Thích Minh Tuệ.

Ngay khi sự cười cợt và mỉa mai về lá thư mạo danh sư Thích Minh Tuệ rộ lên khắp nơi trên mạng xã hội, thậm chí làm cho giới truyền thông bên ngoài Việt Nam cũng phải chú ý, lá thư thứ hai - cũng với lối mạo danh ấu trĩ bằng chữ viết và chữ ký của sư Thích Minh Tuệ - có nội dung tương tự, nhưng ý mở rộng hơn với ước muốn, thổ lộ rằng không mong có người đi theo ông để gây mất an ninh trật tự cho xã hội. Để cố gắng chứng minh rằng đây là một lá thư "đường đường chính chính", cuối thư có hẳn dấu mộc đỏ của công ty nào đó, tự dựng nên trong nhiệm vụ “bảo kê” cho sư Thích Minh Tuệ.

Cả hai bức "tâm thư" đều rơi vào chuyện bất tín của đám đông, vốn vẫn theo dõi và một lòng hiểu biết đúng về con người của sư Thích Minh Tuệ. Nhưng truyền thông Nhà nước đã có những chuyển động bất thường với việc nhiều tờ báo lần lượt đưa lá thư của vị sư không được nhìn nhận này, loan tin rộng rãi đến mọi nơi, như để ngầm thông báo rằng sắp tới, sự cô lập vị hành khất này trên toàn Việt Nam, là hoàn toàn có lý do hợp pháp.

VTV, Đài truyền hình trung ương lần này cũng né tránh ra mặt, sau những vụ vạch mặt ê ẩm, dẫu thắc mắc của dân chúng về sư Minh Tuệ ngày càng nhiều. Một vài Youtuber đã tìm cách tiếp cận được sư Thích Minh Tuệ trong những ngày này – trên mạng xã hội - và đặt câu hỏi về ý nguyện của ông. Trong các video, ngôn luận của vị sư này được nhắc đi nhắc lại rằng ông mãi tâm nguyện được đi hành khất, để tu tập đúng theo sở nguyện của mình. Gương mặt của sư Tuệ buồn bã, giọng nói không còn linh hoạt như ngày thường, biểu hiện của một người bị bức bách rời bỏ con đường tu tập bao nhiêu năm nay, với những âm mưu và thói lề đang đặt lên ông.

-----------------------

Từ việc "tự nguyện" ẩn tu của sư Minh Tuệ nhớ về làn sóng đàn áp Phật Giáo sau 75

Hà Nội âm thầm triệt hạ hình thái “Phật giáo hầm trú”

Thích Minh Tuệ – Sức mạnh của những kẻ không quyền lực

-----------------------

Điều đáng nói những cuộc phỏng vấn của các Youtuber này không hề có ai đặt câu hỏi là những lá thư đó, có phải do ông viết hay không - có nghĩa là những người được vào phỏng vấn đã qua sự tuyển chọn, và lúc phỏng vấn đã có công an đứng bên cạnh với những câu hỏi đã được loại trừ từ đầu.

Đỉnh điểm của chiến dịch muốn loại trừ sư Thích Minh Tuệ ra khỏi đời sống bình thường, được thể hiện trong lá thư thứ ba. Ý chính trong lá thư này, là sư Minh Tuệ bày tỏ khao khát được hành đạo tự do, qua việc ngỏ lời nhờ ai có lòng, giúp ông được đi khất thực ở những quốc gia Phật giáo như Miến Điện, Ấn Độ… Bất kỳ ai đọc qua thư cũng hiểu rằng, nếu nhà sư chân đất này muốn được tiếp tục con đường tu tập tự do, không bị dính líu đến nhà nước, ông chỉ còn một cách duy nhất là rời khỏi đất nước, và trở thành nhà sư buộc phải chọn lưu vong trong thời bình.

Có thể hình dung rằng không phải một mình sư Minh Tuệ có thể nghĩ ra điều này, ắt hẳn đã có một cuộc thảo luận của "nhiều bên”, và trong đó một đề nghị về chuyện đi khất thực khỏi Việt Nam “để muốn làm gì thì làm” đã được đưa ra, tương tự như những sư khác trong đoàn y phấn tảo, nay cũng đã phải chọn lưu lạc nhiều nơi ngoài Việt Nam.

Đồng loạt ngay sau đó, nhiều tờ báo nhà nước cũng rầm rộ đưa lại bức thư và nguyện vọng của sư Thích Minh Tuệ muốn được đi khất thực ngoài đất nước. Mọi thứ như chỉ đợi một giờ G bí mật cho hành động. Sau chiến dịch này, người ta có thể sẽ không còn gặp được sư Thích Minh Tuệ nữa, và rồi bất chợt một ngày nào đó hình ảnh của ông xuất hiện với đôi chân trần, đang khất thực ở đâu đó Thái Lan, Miến Điện, Campuchia… chẳng hạn, vô định và không biết khi nào có thể quay lại quê nhà.

Trở lại câu hỏi, vì sao nhà nước Việt Nam ráo riết muốn xử lý dứt điểm trường hợp của sư Thích Minh Tuệ trên đất nước Việt Nam? Vì bởi có hai lý do vừa mang tính hệ thống, và cũng mang tính thời điểm.

Lý do tính hệ thống, là trường hợp xuất hiện của sư Thích Minh Tuệ đã mở màn cho một lớp Phật giáo tu tập độc lập, từ chối sự kiểm soát và thao túng của nhà nước. Cách họ di chuyển vào những vùng vắng người, trú ẩn tạm trong rừng núi rồi lại tiếp tục con đường hành đạo tự do của mình, không có chùa chiền cố định, là một hình thái của Phật giáo hầm trú, tương tự như Công giáo hầm trú ở Trung Quốc. Điều này là một mối lo của bất kỳ nhà nước độc tài nào, bởi hôm nay không kiểm soát triệt để thì sự hấp dẫn từ những tu sĩ khiêm cung và chân thành, sẽ ngày càng phát triển nhiều thêm những người cùng mặc y phấn tảo trên đất nước, cũng như là đám đông mộ tín đang ngày càng rộng lớn hơn.

Lý do mang tính thời điểm, là vào 2025, Giáo hội Phật giáo quốc doanh của nhà nước Việt Nam có nhiệm vụ phải tổ chức đại lễ Vesak Phật giáo trong hai ngày của tuần đầu Tháng Năm. Sự hâm mộ và có mặt của sư Thích Minh Tuệ trong đất nước đang là nỗi lo cho những điều bất thường có thể đến, thậm chí có thể dẫn đến việc tổ chức lễ Vesak không thành công như ý muốn của chính quyền.

Vấn đề của sư Thích Minh Tuệ, là kể từ khi sự có mặt của ông trên những con đường khất thực, đã bất ngờ là hình ảnh phản chiếu, và gây ra những thiệt hại không nhỏ đối với Phật Giáo thuộc nhà nước. Nhiều “đại tăng” được nhà nước công phu dựng nên đã hoàn toàn bị sụp đổ và trở thành là trò cười của thiên hạ, nhiều chùa chiền là chỗ thu hút, thao túng tín đồ, và thậm chí là nơi thu hút tiền bạc để nuôi sống cho một lực lượng tôn giáo của chính quyền, nay cũng đã bị thất thu thảm hại.

Lễ Vesak, cơ hội biểu dương lực lượng của Phật giáo nhà nước, và đầy ý nghĩa chính trị của nhà cầm quyền, đặc biệt là vào lúc cái tên Việt Nam đang treo lơ lửng trước danh sách CPC mỗi lúc càng hiện thực hơn - chắc chắn không thể để bị hủy hoại bởi một nhà sư chân đất vào lúc này.

Mặc dù sư Thích Minh Tuệ nhiều lần khẳng định ông chỉ là một người tu tập và không có gì đáng để quan tâm, và chính Giáo hội Phật giáo của nhà nước cũng miệt thị ông, và không công nhận là một tu sĩ, nhưng giờ đây cả một hệ thống lên chiến dịch để tìm cách triệt hạ ông, một cách công phu và ráo riết, mà chính sư Minh Tuệ cũng tự hiểu rằng muốn được sống với niềm tin Phật giáo của mình, thì ông phải chọn bộ hành ở nơi khác, không phải là quê hương của mình.

Ngay cả nếu như Sư Minh Tuệ là Phật, thì Phật muốn được tồn tại, thì cũng phải rời bỏ quê hương cộng sản, để được tự do trong lưu vong.

---------------------------

Sư Thích Minh Tuệ dừng khất thực lần hai vì “an ninh trật tự”

Sư Minh Tuệ bày tỏ mong muốn được bộ hành từ Việt Nam đến Ấn Độ

---------------------------

*Bài viết không thể hiện quan điểm của RFA.

Dàn xếp trong Đảng

Đại tướng Lương Cường, 67 tuổi, xuất thân từ quân đội, vừa chính thức nhậm chức Chủ tịch nước vào ngày 22/10. Với gần 50 năm binh nghiệp, ông từng đảm nhiệm các chức vụ như Chính ủy Quân đoàn 2, Chính ủy Quân khu 3. Năm 2011, ông làm Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân, và năm năm sau được thăng chức Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị.

Tháng 1/2019, ông Lương Cường được phong hàm Đại tướng, trở thành người thứ 15 mang quân hàm cao nhất trong Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Đến tháng 5/2024, ông giữ chức Thường trực Ban Bí thư, thay cho bà Trương Thị Mai, người bị đồn đoán có dính líu tới các sai phạm ở dự án Đại Ninh ở Lâm Đồng. Chỉ năm tháng sau khi rời quân đội, ông Lương Cường chính thức nhận ghế chủ tịch nước từ ông Tô Lâm.

Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ, người theo sát tình hình chính trị Việt Nam, cho rằng việc ông Tô Lâm nhường lại ghế Chủ tịch nước cho một nhân vật thuộc quân đội có thể là kết quả của sự thỏa hiệp giữa các phe phái trong Đảng Cộng sản, cụ thể là giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và các lãnh đạo quân đội.

"Việc ông Lương Cường lên vị trí Chủ tịch nước đòi hỏi sự thỏa hiệp giữa ông Tô Lâm với phe quân đội. Điều này chứng tỏ rằng phe công an và ông Tô Lâm không thể kiểm soát hoàn toàn chính trường Việt Nam," - Tiến sĩ Vũ nhận định.

Theo ông Vũ, ông Lương Cường là người khá kín tiếng và không có những phát ngôn hay bài viết công khai như các lãnh đạo khác. Qua các chức vụ trong quá khứ, có thể thấy ông chủ yếu làm công tác chính trị trong quân đội, chứ không phải là một tướng lĩnh giàu kinh nghiệm chiến trường:

“Ông Lương Cường chủ yếu làm về bên chính trị của phe quân đội chứ ông ấy không hẳn là một tướng lĩnh quân đội dày dặn kinh nghiệm gì cả. Cho nên, một người thăng tiến trong quân đội về mặt chính trị như vậy chứng tỏ ông ấy là một con người có khả năng hiểu biết về chính trị rất sâu sắc.”

Tiến sĩ Nguyễn Khắc Giang, từ Viện nghiên cứu ISEAS - Singapore, trong một bài phỏng vấn với hãng tin CNA, cho rằng đây là tín hiệu cho thấy hệ thống chính trị Việt Nam đang quay trở lại nguyên tắc lãnh đạo tập thể, thay vì tập trung quyền lực vào Tổng Bí thư Tô Lâm.

Hiện tại, trong số 15 thành viên Bộ Chính trị, có đến 2/3 là những nhân vật xuất thân từ công an và quân đội. Ông Nguyễn Khắc Giang cảnh báo rằng “Đó không phải là một tầm nhìn dài hạn tốt cho sự phát triển của Việt Nam. Chúng ta cần một kiểu lãnh đạo kỹ trị và ‘dân sự hơn’, thay vì sự hiện diện của nhiều ‘người hùng” (strong men) ở cấp cao nhất của hệ thống chính trị.”

Vai trò của Chủ tịch nước xuất thân từ quân đội

Chủ tịch nước, tuy là nguyên thủ quốc gia theo hiến pháp, nhưng lại được coi là một vị trí mang tính nghi lễ, chủ yếu thực hiện các nghi lễ cấp quốc gia và lễ tân ngoại giao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, việc một tướng lĩnh quân đội nắm giữ vị trí này có thể mang ý nghĩa cân bằng và giảm bớt sự tập trung quyền lực tối cao vào tay Tổng Bí thư Tô Lâm.

Tiến sĩ Vũ nhận định rằng ông Lương Cường đảm nhận vai trò đón tiếp lãnh đạo nước ngoài có thể hạn chế cơ hội để ông Tô Lâm tiếp xúc với quốc tế và thực hiện những thỏa thuận riêng:

“Ông Lương Cường được đưa lên như là một biện pháp để kiểm soát quyền lực của ông Tô Lâm. Mặc dù chúng ta có thể nhìn thấy là ông Lương Cường và vị trí chủ tịch nước nó không có ảnh hưởng gì nhiều nhưng mà thực chất bên trong với vai trò là một người tiếp xúc với nước ngoài thì nó ngăn chặn ông Tô Lâm có cơ hội đi với nước ngoài và tiếp xúc với nước ngoài để thực hiện những cái hợp tác khác nhau.”

Trên thực tế, ông Lương Cường không đủ tiêu chuẩn để bổ nhiệm vào vị trí Chủ tịch nước theo Quy định 214-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Quy định này yêu cầu người được bổ nhiệm phải hoàn thành một nhiệm kỳ trong Bộ Chính trị và từng giữ các vị trí như bí thư tỉnh ủy, thành ủy hoặc trưởng ban, bộ, ngành trung ương. Trường hợp đặc biệt do Ban Chấp hành Trung ương quyết định.

___________

Thấy gì từ việc ông Tô Lâm bỏ vị trí chủ tịch nước?

Yếu tố Trung Quốc trong lựa chọn nhân sự cấp cao Việt Nam

Ông Tô Lâm có thể đẩy cuộc “đảo chính cung đình” của mình xa đến đâu trước khi gặp phải sự kháng cự?

__________

Tiến sĩ Nguyễn Huy Vũ cho rằng những quy định và điều lệ của Đảng không còn được chính các đảng viên coi trọng, bởi chính ông Nguyễn Phú Trọng đã nhiều lần phá lệ để tiếp tục nắm quyền. Ông Trọng giữ chức Tổng Bí thư đến nhiệm kỳ thứ ba vào năm 2021, mặc dù điều lệ Đảng quy định một người chỉ được giữ chức này hai nhiệm kỳ.

"Khi mà ông Tổng bí thư đã xé toạc và không tôn trọng điều lệ đảng nữa thì những người sau đó đã lấy ông Nguyễn Phú Trọng như một tiền lệ. Họ đã không tôn trọng điều lệ đảng nữa và bất cứ điều gì họ cũng đều có thể nói đây là một trường hợp đặc biệt. Khi mà có quá nhiều trường hợp đặc biệt diễn ra thì mọi thứ nó đã trở nên chuyện bình thường. Cho nên, chuyện ông Lương Cường hay bất cứ ai đó thiếu một tiêu chuẩn nào đó để được cất nhắc tham gia vào vị trí trong chính quyền nó đã trở nên một điều bình thường." - Tiến sĩ Vũ kết luận.

Theo tạp chí Luật Khoa, kể từ nhiệm kỳ Chủ tịch nước của Lê Đức Anh (1992-1997), cho đến nay Việt Nam mới có thêm một chủ tịch nước xuất thân từ tướng quân đội.

Ngoài việc 2/3 thành viên Bộ chính trị xuất thân từ lực lượng quân đội và công an, trong “tứ trụ” hiện nay, có hai thành viên từ ngành công an và một từ quân đội. Như vậy, dù có ít cán bộ giữ các chức vụ chủ chốt hơn, nhưng sự hiện diện của lực lượng quân đội nhằm mang lại thế cân bằng với công an trong hệ thống chính trị Việt Nam.

Việt Nam vừa tố cáo những hành xử mà họ gọi là "thô bạo" của các nhân sự thuộc lực lượng chấp pháp Trung Quốc - những người được cho là đã đánh và làm bị thương các ngư dân của Việt Nam trên một tàu cá bị chặn bắt ở gần quần đảo Hoàng Sa.

Báo chí Việt Nam đưa tin những kẻ tấn công Trung Quốc đã lên tàu cá này ở gần một đảo san hô vòng trong khu vực quần đảo Hoàng Sa trong ngày Chủ Nhật và dùng các thanh sắt để đánh những người trên tàu, làm bốn trong số họ bị thương nặng. Các ngư dân này trình báo với chính quyền Việt Nam rằng những người [Trung Quốc] này đã đập nát trang thiết bị và lấy đi hải sản họ đánh bắt được.

Trung Quốc bác bỏ những cáo buộc này đồng thời nói rằng “các hoạt động [của lực lượng chấp pháp Trung Quốc] tại hiện trường là chuyên nghiệp và kiềm chế, không gây ra thương tích nào”.

Cả hai nước Việt Nam, Trung Quốc cũng như Đài Loan đều tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa nhưng trên thực tế, Trung Quốc đã chiếm đóng hoàn toàn quần đảo này.

Quần đảo Hoàng sa là gì?

Được biết đến với cái tên Tây Sa ở Trung Quốc và Hoàng Sa ở Việt Nam, quần đảo này bao gồm khoảng 130 rạn san hô và đảo san hô nhỏ, cách khu vực miền trung Việt Nam 400km về phía đông và cách đảo Hải Nam của Trung Quốc 350 km về phía đông nam. Hoàng Sa cách quần đảo Trường Sa – một quần đảo lớn có tranh chấp khác ở Biển Đông - 760 km về phía bắc.

Biển Đông là tuyến đường hoàng hải quan trọng chiến lược với lượng hàng hóa thương mại được chuyên trở qua đấy ước tính lên tới 3.400 tỷ đô la mỗi năm.

Quần đảo Hoàng Sa được cho là có trữ lượng khí đốt tự nhiên và dầu mỏ lớn mặc dù mức độ cụ thể chưa được biết rõ vì có rất ít hoạt động thăm dò tại khu vực này, một phần là do các tranh chấp lãnh thổ ở đây.

Xung quanh quần đảo này là những vùng ngư trường trù phú nơi nhiều thế hệ ngư dân Trung Quốc và Việt Nam đã đánh bắt cá.

Lịch sử của Quần đảo Hoàng Sa

Cả Việt Nam và Trung Quốc đều nói rằng Hoàng Sa được nhắc đến trong văn tự , sách sử cổ của họ. Mặc dù vậy, cái tên Hoàng Sa được bắt đầu sử dụng vào thế kỷ XVI sau khi các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha đặt tên cho quần đảo này là “Ilhas do Pracel”. Từ “Pracel” hay “parcel” (đá ngầm) là một thuật ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha được những người đi biển dùng để chỉ bãi hoặc rạn san hô bị ngập nước.

Vào thế kỷ thứ XIX, nước Pháp tuyên bố quần đảo này là một phần của Liên Hiệp Đông Dương thuộc Pháp và đặt dưới sự quản lý của cùng một chính quyền thực dân giống như vùng lục địa miền nam Việt Nam, khi đó được biết đến với cái tên “Cochinchina” (Đàng Trong). Quốc Dân Đảng của Trung Quốc, hiện là một trong những đảng chính trị chính yếu ở Đài Loan, đã tuyên bố Hoàng Sa là lãnh thổ của Trung Hoa Dân Quốc (hay còn gọi là Trung Quốc Cộng Hòa) vào tháng 1/1921.

Các lực lượng Nhật Bản đã chiếm đóng Hoàng Sa từ năm 1939 đến năm 1945. Tranh chấp về quần đảo này tiếp diễn trong những năm sau đó giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và các chính phủ miền Nam Việt Nam, vốn đã chiếm đóng một số rạn san hô.

Vào ngày 19/1/1974, quân đội Trung Quốc đã tấn công và đánh bại các lực lượng Miền nam Việt Nam được triển khai trên quần đảo này, giết chết 74 thủy thủ và binh lính Miền Nam Việt Nam trong một trận chiến được gọi là “Hải chiến Hoàng Sa”. Quân đội Trung Quốc từ đó chiếm đóng toàn bộ quần đảo này.

Hoạt động xây dựng của Trung Quốc

Năm 2012, Trung Quốc đã thành lập Thành phố Tam Sa, lấy thủ phủ ở đảo Phú Lâm – hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Hoàng Sa mà Trung Quốc gọi là quần đảo Yongxing. Trung tâm hành chính này phụ trách tất cả các thực thể mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và cả quần đảo Trường Sa ở phía Nam.

Theo tổ chức nghiên cứu Sáng kiến Minh bạch Hàng hải Châu Á, Trung Quốc có ít nhất 20 tiền đồn trong khu vực quần đảo Hoàng Sa. Ba trong số các tiền đồn đó có cảng biển có khả năng đón một số lượng lớn các tàu hải quân và dân dụng và năm tiền đồn có sân bay trực thăng. Trung Quốc khai trương sân bay dân dụng-quân sự Tam Sa vào năm 2014.

Đảo Phú Lâm đã được phát triển thành một trung tâm đô thị hoàn chỉnh, được bảo vệ bởi các khẩu đội tên lửa đất đối không HQ-9. Số thường dân sinh sống trên đảo này ngày một gia tăng, đạt con số ít nhất là 2.300 người.

Các cơ sở hạ tầng của đảo này đã được nâng cấp, trong đó việc xây dựng một trường mẫu giáo và một trường tiểu học vào năm 2015. Hòn đảo này cũng có tòa án, một rạp chiếu phim, các ngân hàng, bệnh viện, bưu điện và một sân vận động - tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (South China Morning Post ) của Hồng Kông đưa tin hồi tháng 5/2023.

Tuyên bố chủ quyền của Việt Nam

Việt Nam đã không từ bỏ tuyên bố chủ quyền của mình với quần đảo Hoàng Sa, chính thức phân loại quần đảo này là một huyện của thành phố Đà Nẵng, gọi tên là “Huyện đảo Hoàng Sa” và thành lập huyện này vào năm 1997.

Trong khi lên án những hành xử của Trung Quốc đối với các thuyền viên của tàu cá nói trên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đã gọi quần đảo này là của Việt Nam.

“Việt Nam hết sức quan ngại, bất bình và kiên quyết phản đối cách hành xử thô bạo của lực lượng thực thi pháp luật Trung Quốc đối với ngư dân và tàu cá Việt Nam đang hoạt động tại khu vực quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam” - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng lên tiếng vào ngày 2/10/2024.

Các cuộc đối đầu

Một trong những diễn biến leo thang nghiêm trọng nhất trong cuộc tranh chấp quần đảo này giữa Hà Nội và Bắc Kinh đã diễn ra vào tháng 5/2014 khi Trung Quốc đưa một giàn khoan dầu vào vùng biển gần Hoàng Sa, dẫn một tình thế căng thẳng, bế tắc kéo dài ba tháng. Vụ việc này đã làm bùng nổ một làn sóng biểu tình chống Trung Quốc quy mô lớn chưa từng có ở Việt Nam, kéo dài cho đến tận thời điểm Trung Quốc rút giàn khoan – một quyết định đến sớm hơn một tháng so với kế hoạch đầu của họ.

Nhiều ngư dân [Việt Nam] cho biết rằng các nhóm thuyền viên đánh cá đến từ miền trung Việt Nam, hoạt động xung quanh khu vực các rạn san hô mà Trung Quốc chiếm đóng, thường bị quấy rối bởi lực lượng dân quân biển và các nhân sự thực thi pháp luật Trung Quốc.

Trong năm 2020, một tàu tuần duyên của Trung Quốc đã đâm chìm một thuyền cá của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam đã đưa ra phản đối chính thức, tuyên bố: “Tàu Trung Quốc đã có hành động vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và đe dọa tính mạng và gây thiệt hại về tài sản và lợi ích hợp pháp của ngư dân Việt Nam”.

Kế hoạch xây dựng kênh đào của Campuchia – một công trình nối thủ đô và bờ biển của nước này nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào các cảng của Việt Nam – đã và đang làm dấy lên rất nhiều câu hỏi về tính khả thi kinh tế cũng như tác động môi trường của dự án .

Trong bài phóng sự này , RFA tìm hiểu những tác động có thể có của việc xây dựng kênh đào Phù Nam Techo đã được hoạch định, đối với mối quan hệ Việt Nam - Campuchia.

Ông Hun Sen, lãnh đạo kỳ cựu của Campuchia và con trai ông, Thủ tướng Hun Manet, đã tiến hành một chiến dịch nhằm tập hợp sự ủng hộ cho dự án kênh đào Phù Nam Techo – một dự án mà họ cho là mang tinh thần dân tộc Campuchia, tạo nên một làn sóng tự hào dân tộc của người Campuchia.

Nhưng điều này cũng cho thấy những vết rạn nứt ẩn chứa trong quan hệ giữa Việt Nam và Campuchia, hai nước láng giềng vốn có số phận gắn bó với nhau ngay từ những ngày đầu lịch sử của hai nước, đặc biệt kể từ khi Việt Nam đánh bại chế độ Khmer Đỏ ở Campuchia vào đầu năm 1979.

Trong khoảng thế kỷ thứ 1 đến thế kỷ thứ 6, khu vực Angkor Borei, cách Phnom Penh khoảng 100 km về phía nam, là thủ đô của Phù Nam - một vương quốc có diện tích trải dài qua các vùng đất hiện nay thuộc về Việt Nam, Thái Lan và Campuchia.

Việc sử dụng tên gọi của vương quốc cổ đại này cho kênh đào Phù Nam Techo gợi cho người ta nhớ đến nền văn hóa [rực rỡ] và sự thịnh vượng của người Khmer, vốn vượt trội hơn hẳn các quốc gia láng giềng khi ở thời kỳ hoàng kim.

Đất của họ, phải theo luật họ

Chỉ cách khu vực Angkor Borei ngày nay chừng 10 phút đi thuyền, giữa một vùng đầm lầy là một xóm nhỏ với khoảng 10 nóc nhà đơn sơ của những người dân chài Việt Nam. Một trong số họ là anh Nguyễn Chí Cường. Anh đến từ tỉnh An Giang – chỉ cách nơi này chưa đầy 10km về phía biên giới Việt Nam.

Anh Cường cho biết anh đã từng nghe nói về kênh đào này nhưng không biết nhiều về nó.

“Người ta nói với tôi rằng chúng tôi có thể sẽ phải thu dọn và quay về An Giang để dành chỗ này cho việc xây dựng kênh đào. Nhưng chúng tôi không biết khi nào [sẽ phải rời đi]” – anh nói. “Đây là Campuchia: Đất của họ, phải theo luật của họ. Chúng tôi không thể làm gì ngoài việc tuân thủ”.

“Chúng tôi biết ơn vì họ cho chúng tôi ở đây đánh cá. Người Campuchia đối xử với chúng tôi rất tốt và chúng tôi có thể qua lại [giữa hai bên] mà không gặp vấn đề gì” – anh Cường nói thêm.

Nhưng ở bên ngoài khu vực biên giới yên bình và dễ chịu này, dự án kênh đào Phù Nam Techo đã khuấy động một sự thù ghét chưa từng thấy trong nhiều năm giữa Campuchia và Việt Nam và Trung Quốc có khả năng trở thành người hưởng lợi lớn từ sự bất hòa này.

Việt Nam đã phàn nàn về việc Campuchia cung cấp thiếu thông tin về dự án kênh đào trị giá 1,7 tỷ USD – tuyến đường thủy dự kiến sẽ nối thủ đô Phnom Penh với các cảng Campuchia có kế hoạch phát triển trên bờ biển của mình và chấm dứt sự phụ thuộc của Campuchia vào các cảng của Việt Nam ở phía nam.

Bộ Ngoại giao Việt Nam đã nhiều lần hối thúc Campuchia cung cấp đánh giá tác động đối với dòng chảy và cân bằng sinh thái của đồng bằng sông Mekong. Các quan chức Campuchia phản hồi không thiện chí một cách bất thường, nói rằng họ không phải làm vậy.

Họ nói rằng vì dự án chỉ lấy nước từ sông Bassac mà không có kết nối trực tiếp tới sông Mekong nên Campuchia chỉ cần thông báo cho Ủy hội Sông Mekong – một tổ chức liên chính phủ của bốn quốc gia phụ trách việc quản lý chung sông Mekong – là đủ. Các nhà quy hoạch Campuchia coi sông Bassac là một phụ lưu chứ không phải là dòng chính của sông Mekong.

Sông Bassac tách ra khỏi sông Mekong ngay phía nam Phnom Penh, sau đó uốn lượn về phía nam dọc theo sông Mekong, chảy qua Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) rồi đổ ra biển Đông. Kênh đào Phù Nam sẽ nối sông Mekong với sông Bassac, sau đó chạy từ phía Tây của sông Bassac đến bờ biển của Campuchia.

Campuchia khăng khăng rằng kênh đào Phù Nam sẽ không làm giảm dòng chảy của sông Mekong vào vùng ĐBSCL - vựa lúa chính của Việt Nam và tác động của nó đến vùng hạ lưu sẽ là không đáng kể.

Trong một báo cáo nghiên cứu của mình, Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington đã bác bỏ quan điểm của Campuchia và cho rằng việc phân loại đoạn sông bị ảnh hưởng cần được thay đổi từ "phụ lưu" thành "dòng chính" để bắt đầu quá trình tham vấn bắt buộc đối với các dự án có liên quan tới dòng chính của sông Mekong.

Kế hoạch tham vọng

Các nhà khoa học Việt Nam không đồng ý [với nhận định của phía Campuchia] về mức độ ảnh hưởng mà kênh đào Phù Nam có thể gây ra đối với dòng chảy của sông Mekong.

Một số người như ông Lê Anh Tuấn ở Đại học Cần Thơ cho rằng dòng chảy có thể giảm tới 50% trong mùa khô.

Những người khác, như chuyên gia độc lập Tô Văn Trường cho rằng ước tính của ông Lê Anh Tuấn là “thổi phồng” và đưa ra một ước tính thấp hơn nhiều, đó là mức độ dòng chảy chỉ giảm khoảng 4%.

Có một điều mà các nhà khoa học này dường như nhất trí với nhau là cần có thêm các tham vấn và thông tin để có thể bảo vệ ĐBSCL - nơi sinh sống của 17,4 triệu người và vốn đang gánh chịu ảnh hưởng của hiện tượng xâm mặn.

Trong khi báo chí tập trung bàn về tác động môi trường và tính khả thi tài chính của dự án, các nhà phân tích Việt Nam lại quan tâm nhiều đến việc đánh giá các hệ quả địa chính trị, đặc biệt trong bối cảnh sự hiện diện của Trung Quốc đang cận kề và đe dọa khu vực này.

Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol đã gặp ông Trịnh Sách Khiết, một quan chức cấp cao phụ trách các chính sách phát triển của Trung Quốc tại Bắc Kinh vào ngày 9/9/2024 để thảo luận về các dự án của Trung Quốc tại Campuchia, trong đó có cả dự án kênh đào Phù Nam Techo và "để đảm bảo các dự án này hoàn thành đúng thời hạn" – tờ Khmer Times đưa tin.

Tập đoàn Cầu Đường Trung Quốc – một tập đoàn thuộc sở hữu của Chính phủ Trung Quốc - là một trong những nhà đầu tư chính vào dự án kênh đào này.

Ông Nguyễn Minh Quang, giảng viên tại Đại học Cần Thơ, cho rằng việc xây dựng kênh đào Phù Nam là nhằm mục đích thay đổi cả mặt kinh tế và chiến lược cho khu vực miền nam Campuchia - nơi Trung Quốc vốn đã có những mối quan tâm/lợi ích về quân sự.

"Bằng chứng ban đầu cho thấy kênh đào Phù Nam Techo chỉ là giai đoạn đầu của một kế hoạch tham vọng" - giảng viên người Việt Nam nhận định trong một phân tích gần đây mà ông đồng tác giả.

“Đô thị hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, các hoạt động khai thác mỏ và đầu tư cơ sở hạ tầng, trong đó có việc xây dựng một cảng nước sâu ở Kep, sẽ hình thành tiếp sau kênh đào và những điều này có khả năng sẽ tạo điều kiện cho sự ra đời của các khu kinh tế được Trung Quốc hậu thuẫn và các trung tâm hỗ trợ hậu cần quân sự ở miền nam Campuchia.”

Tác giả của bài phân tích nhận định rằng nếu những trung tâm phát triển này trở thành hiện thực, hải quân Trung Quốc sẽ có tiếp cận hoàn hảo với căn cứ hải quân Ream ở tỉnh Sihanoukville của Campuchia cũng như chuỗi cung ứng và nguồn lực quân sự tại chỗ.

"Điều này, đến lượt nó, về cơ bản có thể hiểu là một bước tiến đặc biệt đối với tiền đồn quân sự được cho là có thật trên thực tế của Trung Quốc tại vịnh Thái Lan" – ông Quang bổ sung.

Tinh thần dân tộc chủ nghĩa

Hầu hết các bài báo về kênh đào này trên báo chí Việt Nam đều mang tính phản ánh thực tế, thể hiện lời kêu gọi chính thức của nước này về việc cung cấp thông tin và đảm bảo tính minh bạch.

Tuy nhiên, trên mạng xã hội Việt Nam lại có một bức tranh hoàn toàn khác. Vào tháng 5, những người yêu nước đã đưa ra những nhận xét cay nghiệt đối với ông Hun Sen. Rất nhiều bình luận thô lỗ xuất hiện dưới các bài đăng trên TikTok của ông.

“Việt Nam đã hy sinh xương máu của mình vì nền hòa bình Campuchia” - môt người dùng mạng xã hội nói, ám chỉ cuộc xâm lược Campuchia của Việt Nam vào cuối năm 1978 để lật đổ chế độ Khmer Đỏ khét tiếng tàn ác và thành lập một phe ly khai của Đảng Cộng sản Campuchia mà ông Hun Sen là một thành viên.

Quân đội Việt Nam đã ở lại Campuchia trong thập kỷ tiếp theo, chiến đấu với Khmer Đỏ và các lực lượng du kích khác đồng thời bảo vệ nền móng của chính phủ Campuchia cầm quyền từ đó cho đến hôm nay.

“Đừng quên hàng chục ngàn lính tình nguyện Việt Nam đã bị thiệt mạng ở Campuchia” – một bài viết khác trên mạng xã hội cho thấy sự tức giận của người Việt Nam trước cách Hun Sen gạt bỏ những lo ngại của Việt Nam về dự án kênh đào “con cưng” của ông ta.

“Vô ơn”, “con rối của Trung Quốc” và “kẻ phản bội” là những từ mà những người chỉ trích trên mạng xã hội Việt Nam đã dùng để chỉ ông Hun Sen.

Quan hệ giữa Việt Nam và Campuchia có thể trở thành căng thẳng về mặt chính trị, đặc biệt là ở Campuchia, nơi tàn dư của sự oán hận về những bất công và các cuộc chinh phục/xâm lược, ở một số thời điểm, có thể bị đẩy lên thành bạo lực.

Các đảng phái chính trị của Campuchia đều đã và đang sử dụng con bài chống Việt Nam để tăng cường tính tính danh và sự ủng hộ. Các nhà phân tích cho rằng ông Hun Sen đặc biệt dễ bị tổn thương bởi những mưu đồ chính trị như vậy vì ông đi lên từ một chính quyền do Việt Nam dựng lên.

Việt Nam và chính quyền Phnom Penh từng là kẻ thù không đội trời chung với Trung Quốc trong những năm 1980 nhưng điều này giờ đây đã thay đổi hoàn toàn.

Năm 2015, Bộ Ngoại giao Campuchia đã gửi các công hàm ngoại giao cứng rắn, yêu cầu Việt Nam ngừng mọi hành vi xâm lấn tại các khu vực tranh chấp giữa hai nước.

Giờ đây, Hun Sen và Đảng Nhân dân Campuchia cầm quyền của ông ta là đồng minh vững chắc của Trung Quốc và những tranh cãi về con kênh đào đã cho thấy một đường lối cứng rắn đáng ngạc nhiên của nước này đối với Việt Nam.

Trong một lời chỉ trích gần như chưa từng có đối với đồng minh cũ của mình khi đáp lại câu hỏi của Việt Nam về dự án kênh đào, ông Hun Sen nói trong một bài phát biểu vào tháng 4 năm nay rằng Việt Nam đang “xây dựng rất nhiều đập nước để bảo vệ hoa màu của họ và những đập nước này ảnh hưởng đến Campuchia”.

Ông nói rằng Campuchia “không thua kém Việt Nam” và “Campuchia biết cách bảo vệ lợi ích của mình, Việt Nam không cần phải quan tâm”.

Trách nhiệm của Campuchia

Ở phía bên kia bên giới về phía Việt Nam, những người lớn tuổi vẫn nhớ đến cuộc chiến đã gắn bó hai nước láng giềng nằm dọc con sông Mekong – con sông vốn đã và đang ràng buộc số phận của họ với nhau.

“Chúng tôi có chung dòng sông, tất nhiên chúng tôi phải quan tâm” – bác nông dân Lê Văn An, 63 tuổi, ở tỉnh An Giang của Việt Nam nói và thêm rằng: “Campuchia phải có trách nhiệm báo cho chúng tôi biết họ sẽ làm gì”.

Người cựu binh này nói rằng sự suy giảm lượng nước của con sông sẽ là một thảm họa.

“Tôi hy vọng Đảng và chính phủ Việt Nam sẽ ngăn không cho điều này xảy ra” - ông nói.

Ở làng Ba Chúc, một đài tưởng niệm sừng sững đứng đó như là lời nhắc nhở về sự kiện kinh hoàng xảy ra cách đây gần 50 năm khi lực lượng Khmer Đỏ tấn công sâu vào Việt Nam và thảm sát hơn 3.000 người dân vào năm 1978.

Ông An, người đã chiến đấu trong cuộc chiến tranh biên giới Việt Nam-Campuchia được châm ngòi bởi vụ thảm sát, nói rằng ông không hề oán hận người Campuchia.

“Họ cũng giống như chúng tôi thôi” - ông nói nhưng cũng thêm rằng ông không tin tưởng chính phủ Campuchia.

“Đặc biệt là bây giờ khi họ có sự hẫu thuẫn của Trung Quốc”.