Khả năng leo thang giá gạo
Đại diện Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA và giới chức Cục Trồng Trọt có mặt tại hội nghị lúa gạo Cebu. Cũng như các thành viên khác, họ được nghe Bộ Trưởng Nông Nghiệp Arthur Yap của nước chủ nhà Philippines báo động, tình trạng leo thang giá gạo như năm ngoái là một khả năng rất gần. Ông Yap kêu gọi gia tăng dự trữ nguồn cung trên thế giới và tài trợ nhiều hơn, để nghiên cứu các giống lúa thích nghi với tình trạng biến đổi khí hậu.
Hạn hán và bão lụt ảnh hưởng sản xuất lúa ở nhiều nước, Tổ Chức Lương Nông LHQ mới đây dự báo, tổng lượng gạo xuất bán năm 2010 của các nước xuất khẩu chủ yếu, sẽ chỉ ở mức dưới 20 triệu tấn so với mức 30 triệu tấn của năm nay. Nguyên do là vì thời tiết xấu làm giảm lượng thu hoạch.
Lúa lên giá nhưng sắp hết lúa rồi, thời điểm tôi bán được 3.850đ/kg bây giờ lên giá 4.500đ/kg.
Một nông dân vùng ĐBSCL
Năm 2008 ngay khi cơn sốt giá gạo xảy ra, Việt Nam chỉ xuất khẩu trong vòng quí I, và các doanh nghiệp hưởng lợi nhuận lớn do chênh lệch giá. Gạo Việt Nam từ mức trung bình 340 USD/tấn đã bán được từ 500 tới 1.000 USD/tấn. Tuy vậy ngay cao điểm giá gạo trên thị trường thế giới, chính phủ Việt Nam ra lệnh ngừng xuất khẩu từ tháng 4 để bảo đảm an ninh lương thực.
Quyết định này làm nông dân chịu nhiều thiệt hại, vì khi mở cửa xuất khẩu lại vào tháng 7/2008, thị trường trầm lắng giá gạo xuống thấp xảy ra tồn đọng lúa hè thu kéo dài. Kim ngạch xuất khẩu gạo năm 2008 của Việt Nam đạt gần 3 tỷ đô la đáng lẽ còn cao hơn nữa và nông dân ít ra cũng tránh được nợ nần chồng chất.
Tình trạng giá cả bấp bênh, không do mình chủ động làm cho nông dân Việt Nam phải vội vã bán lúa mỗi khi thu hoạch. Như hiện nay giá lúa đang lên nhanh ở đồng bằng sông Cửu Long nhưng ít người trồng lúa được lợi: "Lúa lên giá nhưng sắp hết lúa rồi, thời điểm tôi bán được 3.850đ/kg bây giờ lên giá 4.500đ/kg".
Trở lại các dự báo từ hội nghị lúa gạo Cebu Philippines. Năm nay 2009, thiên tai bão lụt hạn hán đã làm giảm sản lượng lúa gạo thế giới, gần đây giá dầu tăng trở lại đẩy giá phân bón lên cao. Một kịch bản tương tự như hồi đầu năm 2008. Có những yếu tố trầm trọng hơn, Philippines nước nhập khẩu gạo nhiều nhất thế giới sẽ tăng lượng gạo nhập khẩu 2010 từ 2,3 triệu tấn lên 3 triệu tấn và họ tranh thủ mua nhanh khi giá gạo chưa tăng. Hơn nữa sự đe dọa của cơn bão thứ ba vào Philippines càng làm các dự báo thêm u ám.
Trong số những thông tin đáng quan tâm, Ấn Độ với dân số 1 tỷ 200 triệu người nguồn lương thực chính là lúa gạo. Chuyện thời tiết xấu ảnh hưởng mùa màng, đưa tới dự báo Ấn Độ quốc gia xuất khẩu gạo sẽ trở thành nhà nhập khẩu. Doanh nghiệp nước này vừa ký mua 400 ngàn tấn gạo, và sang năm 2010 Ấn Độ có kế hoạch nhập khẩu từ 1 triệu tấn tới 3 triệu 500 ngàn tấn gạo, để bù vào sản lượng lúa thiếu hụt do hạn hán.
Liệu VN được lợi?
Nếu các dự báo là chính xác, Việt Nam có thể hưởng lợi nhiều hơn năm ngoái, tuy nhiên nhược điểm của các doanh nghiệp Việt Nam là mua vào phải bán ra không thể dự trữ dài ngày chờ giá tốt hơn, do thiếu hệ thống kho tàng đủ tiêu chuẩn. Nhà xuất khẩu gạo Nguyễn Hùng Linh ở Kiên Giang cho biết thực tế này: "Sức chứa của các doanh nghiệp Việt Nam không đạt, phải bán ra mới chứa được."
Sức chứa của các doanh nghiệp Việt Nam không đạt, phải bán ra mới chứa được.
Ông Nguyễn Hùng Linh, Kiên Giang
Theo Reuters, bên lề hội nghị Cebu, ông Huỳnh Minh Huệ tổng thư ký Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam cho biết sẵn sàng bán 1 triệu 500 ngàn tấn gạo cho Philippines. Hà Nội cũng quan tâm tới việc gia hạn hợp đồng kéo dài ba năm sắp hết hạn vào năm tới, mỗi năm Việt Nam bán cho Phillipines 1 triệu 500 ngàn tấn gạo theo dạng hợp đồng chính phủ.
Việt Nam là nước xuất khẩu gạo đứng thứ nhì thế giới chỉ sau Thái Lan, năm 2009 các doanh nghiệp xuất khẩu khoảng 6 triệu tấn gạo các loại.