Nhã Trân, phóng viên đài RFA
Việt Nam vừa cùng thế giới kỷ niệm lần thứ 20 ngày phòng chống bệnh AIDS. Tình trạng lây nhiễm HIV/AIDS của Việt Nam và các chương trình phòng chống hiện giờ ra sao?
Hơn 130.000 người bị lây nhiễm HIV/AIDS
Vào ngày 1 tháng 12 năm nay, Cơ quan Phòng chống HIV/AIDS Việt Nam công bố hiện cả nước có trên 130 ngàn người lây nhiễm HIV/AIDS, trong số đó hơn 25 ngàn đã mắc bệnh AIDS và hơn 14 ngàn đã qua đời.
Theo báo cáo của Việt Nam thì so với cùng thời gian trước đó, tức 6 tháng đầu năm 2006 số bệnh nhân nhiễm HIV tăng gấp đôi, số chuyển qua giai đoạn AIDS tăng gấp ba và số thiệt mạng tăng nhiều hơn 2 lần.
Kể về địa điểm các khu vực có số người lây nhiễm cao nhất là các tỉnh, thành xếp theo thứ tự số lượng là Sài Gòn với gần 17 ngàn, Hà Nội gần 10 ngàn, Hải Phòng và Quảng Ninh mỗi nơi hơn 7 ngàn, rồi đến An Giang, Đồng Nai, Cần Thơ, Nghệ An, Bà Rịa-Vũng Tàu và Đồng Tháp.
Trao đổi với phòng phụ trách về HIV/AIDS của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội của Việt Nam, chúng tôi vừa được bác sĩ Khuất Thị Hải Oanh cho biết năm vừa rồi HIV/AIDS có khuynh hướng lây từ nhóm được gọi là có nguy cơ cao sang cộng đồng nói chung. Về nguyên nhân dịch bệnh lan ra ngoài, bà giải thích:
“Tại vì trước đây mình chưa ngăn chặn kịp sự lây lan trong nhóm có nguy cơ cao. Chính vì vậy bệnh truyền qua các bạn tình của những người trong nhóm này rồi lan qua cộng đồng. Ví dụ lan qua khách làng chơi hay bạn tình của những người tiêm chích ma tuý.
Hiện nay một số phụ nữ có thai cũng đã bị nhiễm HIV, tức là những người vợ bình thường bị lây qua đường tình dục, thí dụ người chồng có mầm bệnh hoặc thậm chí có thể chính người vợ bị lây nhiễm trước khi lấy chồng, qua quan hệ tình dục trước hôn nhân, trước hôn nhân đã có những quan hệ tình dục không được bảo vệ, vì hiện nay quan hệ tình dục trước hôn nhân rất phổ biến, mà chuyện dùng bao cao su lại ít được áp dụng.
Trẻ em thì thừơng lây từ mẹ. Tất nhiên người mẹ có HIV thì sẽ lây truyền sang con.”
Các nỗ lực phòng chống
Cũng như những nước phải đối mặt với nguy cơ lan tràn của HIV/AIDS Việt Nam đã đề ra kế hoạch tiêu trừ căn bệnh giết người này. Nhà nước đã lập Trung tâm Hỗ trợ Phòng chống HIV/AIDS và ban hành chương trình giáo dục về tình dục an toàn.
Dự án lập chương trình giáo dục sinh lý trên Internet nhằm giảm thiểu số bệnh nhân mới, đặc biệt là trong giới trẻ, cũng được đề xuất hồi năm ngoái.
Đại diện Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội cho biết hiện nay công tác phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam được chú trọng và được kể là một trong những quan tâm hàng đầu của giới chức năng: "Bộ Y tế đã có chương trình nâng tỉ lệ xét nghiệm HIV lên, có kế hoạch triển khai việc phòng chống."
Lãnh đạo Cục phòng chống HIV/AIDS của Việt Nam, tại cuộc họp với giới lãnh đạo Bộ Y tế và các bộ, ngành Trung ương nhân ngày thế giới về bệnh AIDS, cho hay trong thời gian qua Việt Nam đã thực hiện tốt việc phòng chống căn bệnh giết người này.
Các dịch vụ y tế như truyền máu được bảo đảm an toàn. Hệ thống giám sát và thông báo dịch tễ HIV/AIDS được thiết lập tại 64 tỉnh, thành và được xếp vào hàng tốt ở châu Á. Nói chung người bệnh đã được chăm sóc nhiều hơn như lãnh thuốc điều trị và được giúp sớm tái hội nhập vào xã hội.
Đại diện phòng HIV/AIDS của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội cho biết phóng viên đài Á Châu Tự Do biết thêm một số chi tiết:
“Hiện giờ nước mình đã có những biện pháp phòng chống HIV rất là hiệu quả, học theo các biện pháp hiệu quả của quốc tế như không trao đổi kim tiêm, thì nó sẽ làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV. Hoặc sắp tới sẽ áp dụng biện pháp dùng metaphol để người ta không tiêm chích ma tuý nữa.
Người ta không tiêm chích ma tuý nữa thì sẽ làm giảm nguy cơ nhiễm HIV. Hoặc khuyến khích những người mại dâm sử dụng bao cao su. Đấy là những biện pháp mà khắp nơi trên thế giới đã chứng minh là có hiệu quả.
Hy vọng rằng các chương trình này mà được triển khai rộng rãi hơn nữa thì sẽ dự phòng được sự lây truyền trong các nhóm có nguy cơ cao, rồi lây truyền từ các nhóm này ra cộng đồng.”
Theo báo cáo mới đây của Việt Nam, hơn 85% số người nhiễm HIV/AIDS trên cả nước thuộc nam giới, hơn 50% nằm trong giới trẻ, độ tuổi 20 đến 29.
Hồi năm ngoái Ủy ban Dân số Việt Nam công bố khoảng 1 phần 3 số người dương tính với HIV là phụ nữ. Năm nay Việt Nam cho biết có khoảng 2 ngàn 800 trẻ em bị nhiễm HIV.
Phòng HIV/AIDS của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội giải thích vì sao đã có chương trình phòng chống cho thai phụ nữ mà vẫn chưa ngăn ngừa được việc trẻ sơ sinh bị lây nhiễm:
“Hiện giờ có các biện pháp ngăn ngừa việc người mẹ lây truyền cho con, thế nhưng không phải người mẹ nhiễm HIV nào cũng được thuốc điều trị và không phải người bị nhiễm HIV nào cũng biết mình bị nhiễm, vì số phụ nữ mang thai có đi xét nghiệm HIV hiện vẫn còn rất ít, chỉ khoảng 10% tổng số phụ nữ mang thai thôi, nên có rất nhiều bà mẹ nhiễm HIV mà không được phát hiện.
Rồi chỉ có một số cơ sở, bệnh viện lớn có xét nghiệm HIV. Người dân sống ở nông thôn, đi khám thai ở các trạm y tế xã thì không có xét nghiệm HIV vì thế tỉ lệ mắc bệnh rất cao.”
Quốc tế tiếp tục cảnh báo
Ngoài việc đẩy mạnh chương trình ngăn chống căn bệnh ngặt nghèo này cho mọi đối tượng lây nhiễm, Việt Nam cũng vừa cùng Lào và Campuchia gặp gỡ thảo luận về việc triển khai dự án phòng chống AIDS riêng cho những người nghiện ma túy.
Qua một hội nghị do Tổ chức SIDA của Thụy Điển và Tổ chức Y tế Thế giới phối hợp tổ chức tại Phnom Penh vào cuối tháng 10 năm nay, chính phủ 3 nước đồng ý sẽ thi hành chương trình “Ngăn ngừa sự lây nhiễm HIV/AIDS trong điều trị và chăm sóc người nghiện ma tuý” trong giai đoạn 2007-2008.
Đánh giá chung về tình hình phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam cũng như của toàn cầu, LHQ, vào ngày bệnh AIDS thế giới, cho rằng các chính quyền cần cải thiện khả năng lãnh đạo công tác bài trừ dịch bệnh và kêu gọi thực hiện sớm điều này.
HIV/AIDS hiện đang được xem là tạm ngưng lan tràn trên thế giới nói chung, tuy tiếp tục tăng mau ở Việt Nam và một vài nước khác.
LHQ cho biết tính tổng quát thì số người mắc bệnh của toàn cầu đã giảm, thế nhưng cứ 1 bệnh nhân vừa được điều trị thì lại có thêm 4 người bị lây nhiễm.
Bác sĩ Peter Piot, Phó tổng thư ký LHQ, cựu Chủ tịch hội AIDS Quốc tế, tức International AIDS Society, đồng thời cũng là Giám đốc Điều hành UNAIDS, hồi cuối tháng 11 năm nay cảnh báo rằng loại bệnh nguy hiểm này có thể lan tràn ngoài tầm kiểm soát nếu việc phòng chống bị lơ là trước kết quả lạc quan hiện nay, là dịch bệnh đang tạm lắng :
“Hoặc là chúng ta tiến trong cuộc phòng chống HIV/AIDS, hoặc là chúng ta đảo ngược kết quả. Đôi khi tôi nghe có người nói rằng AIDS đã bị xua tan. Sự thật là không. Khi có được kết quả [mà không cảnh giác] đó là lúc dịch bệnh quay lại.”
Với quan ngại này, người đứng đầu cơ quan phụ trách về HIV/AIDS của quốc tế nhắc nhở cộng đồng thế giới:
“Chúng ta đang ở vào thời điểm đổi thay, thời điểm củng cố và phát triển bền vững các hoạt động phòng chống HIV/AIDS…. Chúng ta không thể ngừng việc đối phó với dịch bệnh này cho đến khi không còn một bệnh nhân nào nữa.”
Trong buổi kỷ niệm Ngày Thế giới Phòng chống AIDS Tiến sĩ Dương Quốc Trọng, Cục trưởng Cục phòng chống HIV/AIDS của VN cho biết cả nước mới có thêm hơn 13 ngàn người nhiễm HIV. Khoảng 4.500 trong số đó chuyển sang thời kỳ AIDS và rồi hơn 2 ngàn bệnh nhân đã chết.
Trước tình hình HIV/AIDS có dấu hiệu lan tràn như hiện giờ ở Việt Nam, kêu gọi của thế giới phải chăng không phải là một điều vô ích?