Đỗ Hiếu, phóng viên đài RFA
Thời gian mấy năm gần đây, hàng trăm vụ đình công xảy ra ở Việt Nam quy tụ hàng chục hàng lao động, được báo chí và liên đoàn lao động Việt Nam cho biết là không có vụ nào được xem là hợp pháp.
Để tìm hiểu thêm chi tiết về vấn đề bảo vệ quyền lợi giai cấp công nhân, mà cụ thể là đình công, thành lập công đoàn, và sự lợi ích của công đoàn....thật sự phải ra sao, phóng viên Đỗ Hiếu có cuộc trao đổi với hai đại diện công đoàn quốc tế.
Trước hết, mời quý vị theo dõi câu chuyện với ông Nguyễn Văn Tánh, cựu phó Tổng thư ký, Tổng liên đoàn Lao công Thế giới, đại diện Châu Á:
Quyền của công nhân
Đỗ Hiếu: Thưa ông theo báo Pháp Luật và Đời Sống từ Việt Nam thì muốn đình công đúng luật cũng khó, ông có thể cho biết ý kiến về nhận định này?
Ông Nguyễn Văn Tánh: Vấn đề đình công của công nhân là cái quyền của công nhân được hiến pháp các nước chấp nhận, thành ra vấn đề đình công không đặt vấn đề đúng hay không đúng, vấn đề là nghiệp đoàn của mình độc lập hay là đặt dưới sự lãnh đạo của một đảng chính trị hay của chánh phủ.
Hiện tại ở Việt Nam, nghiệp đoàn là một bộ phận của đảng để chuyển tiếp tất cả những lệnh của đảng xuống, thành ra chuyện hợp pháp hay không, đối với chế độ cộng sản thì phải đuợc phép của đảng và nhà nước mới có quyền đình công, còn với tất cả những nơi khác ở thế giới tự do, thì sau khi đã đưa những yêu sách của mình cho chủ nhân mà không được thỏa mãn, sau khi đã nói chuyện với nhau mà không đạt tới kết quả thì người công nhân và nghiệp đoàn có quyền đình công mà không cần phải xin phép ai cả.
Vấn đề đình công của công nhân là cái quyền của công nhân được hiến pháp các nước chấp nhận, thành ra vấn đề đình công không đặt vấn đề đúng hay không đúng, vấn đề là nghiệp đoàn của mình độc lập hay là đặt dưới sự lãnh đạo của một đảng chính trị hay của chánh phủ.
Đỗ Hiếu: Thưa ông vẫn theo luật Lao động Việt Nam thì sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động 6 tháng phải thành lập công đoàn, nhưng khi nhìn vào thực tế, ít có doanh nghiệp nào làm đúng quy định mà cũng chẳng bị một hình thức xử lý nào, xin ông cho biết ý kiến về việc này.
Ông Nguyễn Văn Tánh: Vấn đề thành lập nghiệp đoàn là cái quyền của người công nhân, các doanh nghiệp không bắt buộc công nhân phải lập nghiệp đoàn hay không lập nghiệp đoàn.
Dưới chế độ cộng sản thì họ ra cái luật là sau 6 tháng phải lập nghiệp đoàn, chuyện đó đi trái ngược lại với quyền tự do lập nghiệp đoàn của người công nhân. Tất cả các nước trên thế giới tự do, vấn đề thành lập nghiệp đoàn là do ý định của công nhân chứ không phải do quyết định nào của chánh quyền hay của chủ nhân cả.
Bên phía chủ nhân họ cũng có quyền thành lập nghiệp đoàn của chủ nhân, chánh phủ chỉ đóng vai trò trọng tài, chứ trên phương diện thành lập nghiệp đoàn hay không là quyền của người công nhân, chánh quyền không có quyền xía vào chuyện đó.
Đỗ Hiếu: Thưa ông theo quy định hiện hành tại Việt Nam thì trước khi đình công, phải lấy cho được chữ ký của trên 50% số công nhân và báo trước cho bên quản lý lao động. Điều này có áp dụng dưới thời VNCH hoặc các quốc gia Á Châu khác trong chế độ tự do mà ông đã từng làm việc hay không ?
Ông Nguyễn Văn Tánh: Dưới chế độ VNCH không bắt buộc phải có chữ ký của người công nhân để tổ chức đình công. Tuy nhiên ở Việt Nam và những nơi khác, mỗi khi muốn đình công, nghiệp đoàn họp đại hội công nhân để biểu quyết cái yêu sách của mình.
Không có vấn đề phải có chữ ký của 50% tổng số công nhân trong xí nghiệp, vì không có nghiệp đóan nào có được 100 % đoàn viên trong cùng một cơ sở. Lấy 50% của số công nhân để quyết định đình công, điều đó không có ý nghĩa gì cả.
Quyền đình công là quyền của người công nhân, họ phát động khi nào thấy quyền lợi của mình bị xâm phạm và họ có đủ khả năng để đặt chủ nhân và chánh quyền trong thế phải giải quyết những yêu sách của họ.
Đỗ Hiếu: Trong một xí nghiệp có thành lập công đoàn và một xí nghiệp khác không có công đoàn, thì quyền lợi của người công nhân có khác nhau không, thưa ông?
Tất cả công nhân làm việc trong các xí nghiệp đều được luật lao động bảo vệ, còn nếu thành lập nghiệp đoàn thì đây chính là sự hậu thuẫn để bênh vực, bảo vệ quyền lợi của người công nhân khi chủ nhân có những hành động bóc lột hoặc là đàn áp công nhân. Lẽ dĩ nhiên nếu có nghiệp đoàn vẫn hơn là không có nghiệp đoàn.
Ông Nguyễn Văn Tánh: Tất cả công nhân làm việc trong các xí nghiệp đều được luật lao động bảo vệ, còn nếu thành lập nghiệp đoàn thì đây chính là sự hậu thuẫn để bênh vực, bảo vệ quyền lợi của người công nhân khi chủ nhân có những hành động bóc lột hoặc là đàn áp công nhân. Lẽ dĩ nhiên nếu có nghiệp đoàn vẫn hơn là không có nghiệp đoàn.
Nghiệp đoàn sẽ đào tạo, huấn luyện cho người công nhân ý thức được đâu là quyền lợi, đâu là bổn phận của mình đối với xí nghiệp, vì nghiệp đoàn không phải chỉ có đòi quyền lợi không mà thôi, nhưng còn huấn luyện người công nhân biết trách nhiệm, bổn phận của mình đối với xí nghiệp, bởi vì xí nghiệp thịnh vượng thì cuộc sống của công nhân cũng được gia tăng. Nếu có nghiệp đoàn thì đó là cái lợi cho công nhân hơn là những xí nghiệp không có nghiệp đoàn.
Đỗ Hiếu: Xin cám ơn ông Nguyễn Văn Tánh.
Hoạt động công đoàn tại Hoa Kỳ
Tiếp tục câu chuyện về sinh hoạt công đoàn, phóng viên Ban Việt Ngữ chúng tôi liên lạc với ông Paul Reilly, đại diện công đoàn ngành truyền thông Hoa Kỳ, đặc trách khu vực thủ đô Washington.
Theo ông thì ở Mỹ không có chuyện các công ty hay xí nghiệp, hãng xưỡng phải bắt buộc thành lập công đoàn sau 6 tháng hoạt động. Ông giải thích quyết định thành lập công đoàn hay không là hoàn toàn do ý kiến của tập thể nhân viên, thông thường là qua kết qủa một cuộc bầu cử công khai.
Ông cũng nhấn mạnh là khi quyết định tổ chức đình công thì tập thể nhân viên hay công nhân họp nhau lấy ý kiến đa số, chứ không bắt buộc phải được chữ ký của 50% tổng số công nhân trong cơ sở đó. Họ không cần phải thông báo trước cho ban lãnh đạo hay ban giám đốc công ty.
Với kinh nghiệm trên 25 năm hoạt động công đoàn tại Hoa Kỳ, ông Paul Reilly khẳng định rằng, nơi nào có thành lập công đoàn thì nơi ấy, quyền lợi của người nhân viên hay công nhân được bảo vệ hữu hiệu và đúng với quy định của pháp luật.
Xin cám ơn ông Paul Reilly, đại diện công đoàn ngành truyền thông báo chí về những lời phân tích dành cho đài RFA chúng tôi.