Các nỗ lực này được thực thi ra sao, hiệu quả như thế nào? Trà Mi hỏi thăm một số cư dân ở nhiều địa phương khác nhau trong cả nước để tìm hiểu.

Từ ngày 3/8/2008, các cơ quan chức năng được chỉ đạo bắt tay vào cuộc, tăng cường kiểm soát, khống chế giá cả những mặt hàng nhu yếu như phân bón, thuốc men, cước phí vận tải, vận chuyển hành khách, đặc biệt tại những thị trường tiêu thụ nóng như Sài Gòn, Hà Nội.

“Nghe chứ không thấy”

Mặc dù thông tin này đã được khuyến cáo và loan báo rộng rãi trên các phương tiện truyền thông đại chúng trong nước, thế nhưng trên thực tế người dân hầu như chưa cảm nhận được sự biến chuyển cụ thể nào hay bất cứ hiệu quả khả quan nào. Hỏi thăm nhiều cư dân ở các địa phương khác nhau, thuộc các thành phần xã hội khác nhau, chúng tôi đều nhận được lời ca thán tương tự.

Một bà nội trợ ở Sài Gòn: “Tăng ào ào, cái gì cũng tăng. Trời ơi kinh hồn! Cái gì cũng lên hết, lên dễ sợ lắm. Nói là một lẽ nhưng ở ngoài nó vẫn phi mã như thường, thi nhau mà lên vụt vụt luôn. Mấy ổng kéo xuống mà kéo chưa đựơc đâu, nói cho người ta yên tâm vậy thôi, chứ đâu có xuống. Giống như gạo vừa rồi lên ào ào, họ nói sẽ kéo xuống nhưng thật ra đâu có, chỉ có đứng giá ngay mức tăng đó thôi.”

Ông Cừ, một dân oan khiếu kiện đất đai chuyên nghề trồng trọt và nuôi cá tra ở An Giang cũng cho biết là chỉ nghe thông tin nhà nước kiểm soát tăng giá nhưng không thấy hiệu lực thực tế:

“Bất cứ cái gì cũng tăng hết, lên toàn bộ. Phân bón với thuốc cho cá ăn cũng lên. Hiện thời dân đang khổ khắc dữ lắm! Tôi cũng nghe đài nói vậy nhưng trên nói dưới không làm sao giờ, giống như đất đai của tui giờ giấy mượn, giấy chủ quyền, giấy địa chính đều có đủ mà chính quyền địa phương lấy không trả. Trên chỉ đạo xuống mà dưới cũng vậy, có làm gì được đâu?! Nghe thì nghe chứ không có thấy.”

Bà Sáu, nhà nông ở Vĩnh Long, sinh kế chủ yếu nhờ ruộng rẫy, mùa màng, đồng tình:

“Cái gì cũng lên hết trơn, từ thực phẩm đến phân bón. Phân bón giờ cũng mắc dữ lắm, từ khoảng 200 ngàn giờ lên 400 ngàn/bao. Cũng nghe đài nói hoài (về kiểm soát giá) chứ, nhưng cũng lên à, cái nào cũng lên gấp đôi hết.”

Hàng hoá chạy đua với giá xăng dầu

Cùng nằm trong danh sách các mặt hàng nóng đựơc nhà nước thông báo kiềm giá như phân bón, cước vận chuyển hàng hoá trên thực tế cũng vẫn cứ chạy đua với giá xăng dầu.

Anh Tài, chủ xe tải chuyên vận chuyển vật liệu xây dựng từ thành phố đi các tỉnh thành thật chia sẻ rằng chính bản thân những doanh nghiệp vận tải nhỏ lẻ như anh phải tự tăng giá vì giá xăng dầu lên cao quá:

“Lên chứ không lên mình chạy đâu có nổi đâu, nhưng mình cũng lên vừa phải thôi, chứ không có lên quá.”

Đó là nói về lĩnh vực kinh doanh vận chuyển hàng hoá, còn giá cước các dịch vụ vận chuyển hành khách thì sao?

Một tài xế xe khách tại miền Trung cho biết: “Gía vé nhà nước chưa cho lên, đang niêm yết giá cũ. Chưa có lệnh tăng giá, mấy doanh nghiệp cũng ráng cầm cự. Xe đò, xe buýt ở thành phố mình nghe nói có tăng giá, nhưng ở các tỉnh như Bình Thuận này thì mình chưa thấy.”

Nhà nước thông báo sẽ xử lý nghiêm những ai tự ý tăng giá bất hợp lý các mặt hàng trong danh sách “nóng” cần quản lý như phân bón, cước vận tải hàng hoá hay vận chuyển hành khách. Cảnh báo này có tác dụng trên thực tế ra sao?

Người chủ doanh nghiệp vận tải tư nhân cho biết: “Không ai quản lý được trừ phi của nhà nước ban hành ví dụ như vé xe buýt đặt để nhiêu là bán nhiêu thôi, chứ còn làm ăn tư nhân như mình thì chủ yếu dựa vào thoả thuận giữa người chủ hàng với người chuyên chở hàng. Không có giá do nhà nước đặt ra.

Xe của mình nhưng mình đưa vô hợp tác xã. Hợp tác xã chỉ cấp hoá đơn cho mình thôi, nhưng mình tự đi kiếm hàng, tự đấu dầu, tự thoả thuận với khách hàng rồi chạy, tự kiểm soát luôn. Khâu vận chuyển và xăng dầu luôn đi chung với nhau, xăng lên, vận chuyển lên, là tất cả hàng hoá đều lên theo. Người dân chịu hết. Bên đây tất cả hoạt động mua bán giảm còn phân nửa. Giờ đang cầm chừng thôi”

Hạn chế tiêu dùng

Chính giới chức trách cũng phải nhìn nhận rằng không kiểm soát nổi nhịp tăng của giá cả thị trường tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát phi mã kỷ lục như hiện nay.

Tình thế này khiến giới tiêu dùng phải chủ động đối phó bằng cách giảm chi tiêu, hạn chế đi lại, và bớt sắm sửa:

“Nói chung bà con người ta cũng đang phàn nàn về cái vụ lên giá dầu, giá thị trường tăng, dân người ta hạn chế nhiều lắm, di chuyển, ghe thuyền đều hạn chế hơn trước.”

nhưng vẫn không khỏi lo lắng trước cơn lốc lạm phát: “Trời ơi nói chung vật giá cái gì cũng lên mà đồng lương nằm một chỗ, mình cũng lo ngại chứ, nó không đáp ứng được cuộc sống của mình.”

Để các biện pháp bình ổn giá của nhà nước không chỉ dừng lại ở bước tuyên truyền hay khẩu hiệu, các nhà phân tích đề nghị một sự phối hợp đồng bộ, ráo riết, và minh bạch của các cơ quan trách nhiệm như quản lý thị trường và công an kinh tế, đi cùng sự kiểm soát chặt chẽ của các cấp thẩm quyền. Đó cũng chính là mong mỏi bức thiết nhất của các nạn nhân trực tiếp trong cơn bão giá hiện nay tại Việt Nam.