Xăng kém chất lượng tại Sàigòn, có tổ chức hay không?

Lê Dân, phóng viên đài RFA

Gần tháng qua, người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh sau khi chịu nạn xăng dầu lên giá, đã phải trải thêm cảnh xăng "dỏm" làm hư hỏng xe máy. Liệu tệ nạn đó có lan rộng ra các địa phương khác hay không? Lê Dân tìm hiểu qua trao đổi với một số cư dân Sàigòn.

• Nghe bài tường trình này
• Download story audio

Bực tức vì mua phải xăng dỏm

Tại một quốc gia mà nhà cầm quyền lâu nay vẫn trợ gía cho xăng dầu nhập cảng như Việt Nam, việc tăng giá xăng dầu thời gian qua đã làm phát sinh ra nạn xăng dỏm làm hư hỏng xe máy. AFP PHOTO.

Chuyện mua nhầm xăng "dỏm" khiến phải thay cây kim ở phao bình xăng tốn hàng trăm ngàn đồng đã làm dư luận người tiêu dùng xôn xao. Có người còn bức xúc hơn sau khi quan chức cấp cao trả lời khó hiểu, như thứ trưởng Khoa học-Công nghệ Bùi Mạnh Hải, nói rằng "người tiêu dùng thấy chất lượng sản phẩm không cao thì đừng đến với người bán sản phẩm đó nữa".

Độc giả Dương Trùng Sơn ở quận 9 Thành phố Hồ Chí Minh viết cho báo Tuổi Trẻ rằng đó là một câu trả lời rất thiếu trách nhiệm vì các cơ quan thẩm quyền, có phương tiện kỹ thuật, mà còn sợ tốn kém không kiểm tra, xác định chất lượng xăng dầu, vậy thì người dân làm sao biết được?

Thật ra từ nhiều năm qua, bộ Khoa học-Công nghệ, trong đó có Tổng cục Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng, được phân định trách nhiệm kiểm tra và thanh tra để quản lý hàng hóa.

Chức năng thanh tra được trao về cho các Sở Khoa học-Công nghệ, còn chức năng kiểm tra được giao về cho các chi cục Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng.

Trách nhiệm của cơ quan thẩm quyền?

Khi tiến hành các cuộc thanh tra, kiểm tra, đều được báo trước cho các cơ sở sản xuất, các điểm bán lẻ như trạm xăng, để họ biết trước và đón tiếp. Nếu có phát hiện vi phạm thì chỉ được quyền đề nghị lên cơ quan cấp trên xử phạt.

Cơ chế như vậy thì nhiều người nhận xét là có cũng như không. Trong cuộc trao đổi với báo chí, ông Trịnh Minh Tâm, chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng Thành phố Hồ Chí Minh, tuyên bố rằng đối với mặt hàng xăng dầu của các hệ thống thuộc những công ty lớn thì tương đối an tâm về mặt chất lượng. Cái lo ngại ở đây là còn một số đơn vị kinh doanh độc lập, đại lý kinh doanh do tư nhân quản lý... nên khó kiểm soát được chất lượng.

Sau khi dư luận đã bức xúc quá mức, hôm thứ Sáu thanh tra Sở Khoa học-Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh mới phối hợp cùng Chi cục Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng, Chi cục Quản lý Thị trường, tiến hành thanh tra đột xuất được hai trạm xăng tại quận Tân Bình và quận Hai.

Người tiêu dùng chịu thiệt

Chỉ hai trạm nhưng xăng dầu do ba công ty khác nhau là Saigon Petro, Tổng công ty Xuất nhập khẩu Dầu khí Petechim và Công ty Xăng dầu Quân đội cung cấp. Theo thanh tra thì các mẫu xăng dầu sẽ được đưa về Trung tâm Phân tích Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng tại Thành phố Hồ Chí Minh kiểm định và nửa tháng sau mới có kết quả.

Một cư dân ở Cát Lái cho biết cuộc thanh tra đã diễn ra khá xuông xẻ, nhưng trạm xăng có được báo trước hay không thì không chắc: “Ðó là cây xăng của công ty... gì quên tên... à Sàigòn Petro...”

Suốt tuần qua, nhiều tiệm sửa xe tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết tình trạng xe gắn máy bị hư pôngtu, tức cây kim xăng, tuy có giảm bớt nhưng vẫn còn xảy ra thường xuyên. Phần lớn là xe của Trung Quốc và Hàn Quốc sản xuất, còn xe "xịn" của Nhật ít bị, hay hầu như không bị.

Một người chủ tiệm sửa chữa xe gắn máy ở quận Bình Thạnh giải thích tình trạng đó là do phẩm chất xe kém: “Có thể hồi đó cái kim phao xăng bằng thau, còn bây giờ họ làm bằng nhựa, bằng cao su. Xe của Hàn Quốc, Trung Quốc dở hơn nên dễ bị hư...”

Gian lận có tổ chức?

Một công ty chuyên nhập khẩu xăng dầu cho biết chất lượng giao cho các cửa hàng bán lẻ đều được bảo đảm đúng theo tiêu chuẩn Việt Nam. Tuy nhiên công ty khó lòng kiểm soát được là họ có pha trộn trước khi bán lẻ cho khách hàng hay không.

Điểm đáng quan tâm là việc xăng làm hư xe hàng loạt bị nghi ngờ là có tổ chức vì thường xảy ra ở các quận huyện không ngay trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều nhất là ở Thủ Thiêm, Cát Lái, và có chiều hướng lan ra phía Thủ Đức, Biên Hòa.

Nếu chỉ một trạm xăng nào đó tự phát, pha thêm tạp chất để gian lận, thì ít có khả năng xảy ra vì họ có thể dùng những cách đã có. Người chủ tiệm sửa chữa xe gắn máy nhận xét: “Mấy cây xăng của tư nhân họ không pha hóa chất. Có chăng là pha lẫn lộn với nhau là một, hai là ăn gian đồng hồ....”

Được biết ngay sau đợt xăng dầu lên giá, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã có văn bản chỉ đạo Sở Tài chánh chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để kiểm tra chất lượng xăng trên địa bàn.

Phòng chống thiếu hiệu quả

Tuy nhiên theo ông Ngô Quý Việt, Tổng cục trưởng Tổng cục Đo lường-Chất lượng, cho báo chí biết thì mấu chốt của vấn đề lại ở thủ tục hành chánh. Nếu nhân viên của các chi cục kiểm tra phát hiện vi phạm thì không thể xử phạt mà chỉ được niêm phong rồi đi gọi lực lượng khác. Theo ông thì đó là điều bất cập vì nơi vi phạm có thể phá niêm phong, hủy bằng chứng và sẵn sàng chối cãi.

Do không có sẵn lực lượng liên ngành, kể cả công an, nên không thể kiểm tra hiệu quả, ngăn phòng hành vi chống đối của người vi phạm.

Để cải cách hành chính ở khâu này, ông Tổng cục trưởng Tổng cục Đo lường-Chất lượng cho biết đang đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép nhân viên của ông được kiểm tra, lập biên bản vi phạm và xử phạt tại chỗ.

Thủ đô Bangkok của nước láng giềng Thái Lan đối phó với vấn đề này một cách đơn giản hơn bằng cách dùng hai xe tải nhỏ có trang bị máy móc kiểm tra số lượng, kiểm nghiệm chất lượng xăng dầu tại chỗ và tiến hành thanh tra bất chợt, không báo trước.