Trà Mi, phóng viên đài RFA
Theo thống kê được đăng tải trên báo chí trong nước, gần phân nửa số thí sinh đại học và cao đẳng buộc phải chọn ngành học không phù hợp với năng lực và sở thích của mình.
Nhu cầu kiếm tiền càng nhanh càng tốt
Kết quả một cuộc thăm dò vừa được báo Hà Nội Mới vừa trích đăng cho thấy cứ 10 thí sinh trong mùa tuyển sinh thì có tới gần phân nửa là chọn đại và học đại một ngành nào đó, không nhất thiết phải theo sở trường hay sở thích của cá nhân. Có rất nhiều nguyên nhân lý giải cho tình trạng này, mà chủ yếu là do:
"Người ta không cần công việc để học lâu mà người ta cần công việc học liền để ra làm liền. Thứ hai là do không đủ thông tin. Thứ ba nữa là do cha mẹ muốn theo ý mình."
Đó là nhận xét của một bạn trẻ quê ở miền Trung.
Quả đúng như nhận xét của người thanh niên này, các bạn trẻ ngày nay bất chấp học lực và sở thích khác nhau, đa số chạy theo những ngành học nóng, dễ kiếm tiền, kiếm việc sau khi ra trường như công nghệ thông tin, kinh doanh, quản lý..v..v..
Hầu hết các bạn trẻ khi được hỏi lý do chọn lựa các ngành này đều có cùng câu trả lời như người sinh viên Khoa Công Nghệ Thông Tin của Trường Đại Học Ngoại Ngữ Tin Học:
Tôi cũng đang hợp tác để ký mấy liên kết đào tạo để nâng cao trình độ của cán bộ giảng dạy đồng thời để nâng cao chất lượng đào tạo của mình ở đây. Vừa qua tôi mới ký một liên kết đào tạo một trường đại học quốc tế Pháp về công nghệ tin học. Có như thế bằng cấp mình mới có giá trị mình phải theo những tiêu chuẩn quốc tế như thế mới được.
"Em chọn ngành công nghệ thông tin là em nghĩ rằng tại vì Việt Nam đang phát triển thì nó sẽ có tương lai hơn, dễ kiếm việc làm hơn."
Thiếu thông tin, áp lực gia đình
Còn về nguyên nhân thứ hai là "thiếu thông tin", ông Bình - cán bộ phòng tuyển sinh của một trường đại học danh tiếng tại Sài Gòn, xác nhận:
"Chính là thiếu thông tin. Năm nay thì bắt đầu là có tổ chức một số cái hội thảo cũng như ngày hội tuyển sinh, thì bắt đầu có những xu hướng màc em đều quan tâm. Nói chúng là tốt hơn những năm trước, ví dụ như là cách dây 2-3 hôm có tổ chức, như tại TP.HCM, Cần Thơ và Đà Nẵng. Vùng sâu vùng xa thì không có cơ hội, những cái tỉnh lân cận là không có cơ hội nhiều.
Cái đó đang là cái vấn đề đặt ra, có nghiã là cái mảng tuyển sinh của nhà trường rất còn yếu, cái khả năng liên thông giữa trường đại học và các trường trung cấp, hay dạy nghề, hay là cao đẳng ở Việt Nam với các trường phổ thông trung học chưa có sự liên kết với nhau chặt chẽ."
Không có những ngày hội tư vấn tuyển sinh, không được nhà trường giải thích về nội dung của các ngành học, các bạn trẻ ở những vùng quê xa xôi hẻo lánh tự xoay sở tìm hiểu thông tin qua các phương tiện nào? Anh bạn miền Trung chia sẻ:
"Mình qua sự giới thiệu, với lại mình nghe trên radio, thứ ba nữa thì có một số thông tin của những người bạn giúp đỡ."
Tuy nhiên, nguyên nhân đáng ngại mà khiến các bạn trẻ đau đầu, rối trí nhiều nhất có lẽ là nguyên nhân thứ ba: áp lực từ gia đình, một yếu tố mang tính quyết định trong sự lựa chọn ngành học của rất nhiều người trẻ ngày nay và cũng là lý do chính của đa số trường hợp, hoặc phải bỏ học, hoặc phải chuyển ngành giữa chừng, như câu chuyện người sinh viên này chia sẻ:
"Ở lớp em, khoá năm thứ nhứt vừa rồi có một bạn mà cha là kỹ sư ngành công nghệ thông tin thì người cha này ép anh đó học ngành công nghệ thông tin, nhưng học được khoảng 2 học kỳ thì bạn đó nghĩ ngang bởi vì không thể nào học nổi."
Hậu quả của việc chọn sai nghề
Bàn thêm về những hậu quả của việc học những gì mình không thích, không có năng khiếu, anh sinh viên Khoa Công Nghệ Thông Tin nói tiếp:
"Em nghĩ là có ảnh hưởng rất lớn vì không phải một hai người học trái ngành mà thực sự số lượng học trái ngành rất là nhiều. Mỗi năm số lượng sinh viên tốt nghiệp cũng rất là nhiều mà thực sự chất lượng thì không có bao nhiêu. Cái số lượng tốt nghiệp vượt qua cái nhu cầu đòi hỏi, nhưng mà cuối cùng thì nhà sử dụng không chọn được cả.
Thứ nhứt là mình phí thời gian của bản thân mình, không những phí thời gian mà còn phí tiền nữa sinh ra cái tâm trạng chán nản, và một khi chán nản thì dẫn đến nhiều hậu quả không biết được. Nhứt là đối tượng bị gia đình bắt buộc học thì người ta buồn người ta chán đời và nhiều khi đi làm những việc không tốt, không có ích cho xã hội."
Một phụ huynh có con sắp sửa thi đại học trong năm nay góp lời:
"Cha mẹ cứ ép thế này con phải học cái ngành kiếm tiền. Hai nữa là bắt ép "Mày đậu đại học mày muốn gì tao cũng cho". Cái kiểu đó không được. Nhiều đứa nó bung ra bỏ nhà nó đi luôn.
Mình cứ khuyến khích thế này "Bây giờ con ráng cố gắng hết sức con, nếu con đậu thì mẹ cũng ủng hộ mà con không đậu thì con tiếp tục năm học nữa mẹ vẫn ủng hộ, chớ mình không la rầy. Có nhiều người hét: "Mày không đậu đại học thì mầy chết với tao, này kia nọ".
Đừng làm vậy. Mình cứ nói là bây giờ con thích cái ngành nghề nào mà con nhắm thấy con theo được con học, mà nó thực tế đó, thì con học.
Đã không thích rồi mà nếu có bắt nó học thì nửa đường cũng gãy gánh à, cũng bỏ à. Đến nỗi nước mà những bài vở trong trường, thầy cô này nay vô mà học bài không thuộc hay làm điểm thấp là đã bị mắng bị này kia nọ, về nhà còn bị cha mẹ nữa. Có nhiều khi mình làm, mình tạo sức ép nó bị bịnh trầm cảm đó, lúc đó còn khổ nữa."
Từ cái nhìn của giới chuyên môn, ông Bình, cán bộ tư vấn tuyển sinh, phân tích về những hậu quả tai hại đối với bản thân học sinh nói riêng, cũng như đối với xã hội nói chung, một khi chọn ngành không phù hợp:
"Nói chung là thường các em đó không thành công trong công việc. Cái khả năng thành công rất thấp, năng lực các em không đáp ứng được. Cái thứ hai là sở thích của các em không hợp với những lãnh vực nghề nghiệp đó các em dẫn đến nạn các em muốn buồng xuôi.
Xã hội bị thiệt hại lớn, bị mất mát lớn chứ. Bốn năm đào tạo nhà nước cũng phải tài trợ ra một phần chi phí mà lại mất đi những nhân tài, bởi vì họ không học những cái gì họ hợp.
Thống kê sinh viên ra trường chỉ có 40% ra trường làm nghề đúng với ngành nghề của mình, còn lại 60% là làm trái nghề. Không bắt nó như thế này thế nọ đựoc mà lại tốn đầu tư của đất nước cũng như đầu tư của gia đình và chính bản thân các em."
Giải pháp cho sinh viên vào đời?
Làm thế nào giúp các em tránh đựơc những hậu quả đáng tiếc của việc nhắm mắt chọn đại một ngành nào đó? Chúng tôi đặt câu hỏi này với ông Bình để tìm lời giải đáp từ giới chuyên môn:
"Giờ phải quan trọng một cái là cái vấn đề tuyên trưyền cho các em hiểu biết về năng lực, rồi thì tính chất, rồi sở thích của các em cho nó phù hợp với những nghề mà các em chọn."
Tuy nhiên, chính những người làm công tác tuyển sinh cũng phải thừa nhận rằng để giải quyết hiện trạng này, quan trọng hơn cả vẫn là vai trò của giới hữu trách, của nhà trường:
"Khuyên các em thì hơi khó, bởi vì các em không được tiếp cận những nguồn thông tin hiện đại mà thực chất là phải từ tác động đối với các ban lãnh đạo nhà trường, đặc biệt là ban tuyển sinh tại địa phương ở nơi đó thì tốt hơn là học sinh.
Trách nhiệm của phía nhà trường rất nhiều. Khi các em có một thông tin tốt từ phía nhà trường thì các em sẽ chọn một cái nghề nghiệp phù hợp."
Cũng như trách nhiệm của các bậc phụ huynh:
"Các bậc phụ huynh phải xem xét lại cái năng lực và sở thích của con em mình. Cấi thứ hai là cái vấn đề học là học cho các em chứ không phải học cho cha mẹ. Học cho cha mẹ là nó chán học mà khi chán học thì nó học không được, mà nó học không được thì dẫn dến đi chơi đi bời."
Có người đã ví von rằng lựa chọn một ngành học quan trọng không khác gì chọn một con đường bước vào tương lai. Vậy nên, mong sao các sĩ tử trong mùa tuyển sinh năm nay sẽ sáng suốt chọn cho mình một ngã rẽ thích hợp, đúng với nguyện vọng và sự yêu thích của bản thân để có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình và góp phần đóng góp cho xã hội mai sau.