Gia Minh, phóng viên đài RFA
Ngày 15 tháng 8 vừa qua là hạn cuối của hai tháng mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội kêu gọi người dân góp ý cho dự thảo Thuế thu nhập cá nhân. Suốt thời gian qua, người dân có ý kiến thế nào với những qui định trong dự thảo luật đó? Và giới chuyên môn có những nhận định cũng như đề nghị gì để có thể thực hiện hiệu quả luật thuế thu nhập cá nhân?
Tổng kết về những ý kiến đóng góp thu được vừa qua thì đa số những người quan tâm chủ yếu nêu ra về ngưỡng phải đóng thuế thu nhập cá nhân. Mức khởi điểm phải đóng theo dự luật nêu ra từ bốn triệu đồng, cộng thêm một triệu sáu cho mỗi đầu người phụ thuộc vẫn chưa được nhiều người đồng tình. Về điểm này thì một nhân viên làm công ăn lương tại Sài Gòn cho biết:
“Từ lúc khơi lên đến nay thì thấy im ru, do không chỉ dẫn kỹ nên người dân phản đối; sau đó thì thấy im.”
Ông Nguyễn Quang A, thành viên Hội đồng Quản trị ngân Hàng Thương Mại Cổ phần các Doanh nghịêp ngoài quốc doanh, có đánh giá về việc lấy ý kiến nhân dân về dự thảo luật thuế doanh nghiệp hiện nay như sau:
“Hỏi người dân đánh thuế cao hay thấp thì đại bộ phận đều nói là không đánh. Từ đó có nhiều ý kiến cá nhân. Đây là thuế trực thu nên rất nhạy cảm. Các ý kiến rất đa dạng, điều này thể hiện nhận thức của xã hội Việt Nam. Người ta quan tâm đến mức đánh thuế. Ý kiến phản đối theo tôi thì nhiều người chưa hiểu rõ từ đó có ý kiến không xác đáng. Những ý kiến này lại từ tầng lớp trí thức, trung lưu; nhưng xét cho kỹ thì là bảo vệ quyền lợi của họ.”
Theo ông Lê Vinh Danh, hiệu trưởng trường Đại học Dân lập Tôn Đức Thắng ở Sài Gòn thì vấn đề quan trọng là cơ sở xác định ngưỡng thu nhập bắt đầu đóng thuế. Trong trả lời phỏng vấn đăng trên mạng VietnamNet, ông Lê Vinh Danh cho rằng cách làm hiện nay chỉ như là ném đá dò đường, mà thiếu số liệu điều tra cụ thể để đưa có thể xác định ngưỡng chịu thuế.
Điểm bất hợp lý
Một thời gian dài, người Việt Nam được nhồi vào đầu là phong kiến, đế quốc đánh sưu cao thuế nặng. Nhưng đó là thuế gián thu, mà không nghĩ đến việc là tiền đóng thuế để nuôi bộ máy nhà nước. Họ luôn được nhồi vào đầu là nhà nước phải lo cho dân từ cây kim sợi chỉ; để thay đổi quan niệm này thì cần thời gian dài.
Trong khi những người có quan tâm về dự thảo luật thì băn khoăn với ngưỡng chịu thuế, thì đại bộ phận người dân vẫn chưa thông hiểu về lọai thuế này như cách thức khấu trừ gia cảnh, việc hoàn thuế sau khi đóng… Ông Nguyễn Quang A, nói về điểm này:
“Một thời gian dài, người Việt Nam được nhồi vào đầu là phong kiến, đế quốc đánh sưu cao thuế nặng. Nhưng đó là thuế gián thu, mà không nghĩ đến việc là tiền đóng thuế để nuôi bộ máy nhà nước. Họ luôn được nhồi vào đầu là nhà nước phải lo cho dân từ cây kim sợi chỉ; để thay đổi quan niệm này thì cần thời gian dài.”
Có một điểm khiến nhiều người dân trong nước chưa thông với việc đóng thuế từ nguồn thu nhập của bản thân còn do cung cách làm việc lâu nay của những viên chức ngành thuế.
Một điểm trong dự thảo Luật Thuế Thu nhập cá nhân bị cho là bất hợp lý đó là chưa đưa tiền lãi gửi tiết kiệm và bảo tức bảo hiểm nhân thọ vào diện chịu thuế. Ngược lại thì các khỏan thu nhập từ đầu tư vốn như lãi cho vay, lãi trái phiếu lại thuộc diện thu nhập chịu thuế. Theo đánh giá thì qui định như thế sẽ dẫn đến vướng mắc trong thực hiện và bóp méo các họat động kinh tế.
Ông Nguyễn Quang A đưa ra một số ý kiến để có thể thực hiện hiệu quả việc đánh thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam:
“Chỉ bằng cách đơn giản hóa sắc thuế, và phải đưa ra thuế đó. Người dân phải ý thức là bộ máy nhà nước là do tiền thuế của dân. Lúc đó họ mới hiểu quyền của họ, dân chủ hóa là gì. Việc đưa ra một sắc thuế như thế là cần thiết; dù chuẩn bị chưa thấu đáo nhưng chờ đến lúc hoàn chỉnh thì không thể có được.”
Ông Lê Đăng Doanh, chyên viên kinh tế cao cấp của Việt Nam cũng có ý kiến về thuế thu nhập cá nhân:
“Việc ban hành thuế thu nhập cá nhân là đúng đắn. Bất kỳ nước nào cũng phải điều tiết thu nhập để thực hiện công bằng xã hội. Luật của Việt Nam này phải đặt trong một gói các biện pháp đồng bộ.
Muốn đánh thuế thu nhập thì phải kiểm sóat được thu nhập. Muốn vậy phải giảm đáng kể việc chi tiêu bằng tiền mặt mà phải qua ngân hàng. Như vậy dịch vụ ngân hàng phải tiện lợi hơn như cho việc chi trả tiền điện, nước, lương.
Nếu dân nộp thuế thì muốn biết nhà nước chi vào mục đích gì cho nên không chỉ là vấn đề công khai minh bạch mà phải chi sao cho hiệu quả, không chỉ chi cho bộ máy hành chính mà chi cho phúc lợi xã hội, trường học, bệnh viện thì người dân thấy có ích họ sẽ ủng hộ.”
Lâu nay Việt Nam đã có qui định về việc thu thuế những đối tượng có thu nhập cao. Thế nhưng thống kê cho thấy từ năm 1991 đến nay số người phải nộp thuế thuộc diện này chưa vượt quá 0,5 % dân số. Tuy vậy theo nhiều báo trong nước loan đi thì các đối tượng này chỉ mới khai một phần nào thu nhập trong tổng khỏan thu mà cơ quan chức năng chưa thể kiểm tra được.