Gia Minh, phóng viên đài RFA
Việt Nam đang ra sức khắc phục hậu quả do đợt rét đậm kéo dài vừa qua gây nên, cũng như chuẩn bị đón đợt rét mới được dự báo sẽ diễn ra vào cuối tháng này. Trước tình hình đó nhiều nguời dân có thắc mắc tại sao lại diễn ra đợt rét đậm, kéo dài và gây tác hại đến thế.
Gia Minh trình bày quan điểm của một số nhà chuyên môn về vấn đề vừa nêu trong chuyên mục Khoa Học & Môi Trường kỳ này.
Có ý kiến cho rằng thời tiết bất thường như vừa qua tại khu vực Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam phần nào là do tình trạng biến đổi khí hậu trên trái đất gây nên. Điều này nghe qua như là một nghịch lý vì sao trái đất ấm lên mà lại xảy ra rét đậm đến thế.
Ông Lê Nguyên Tường, Trưởng Phòng Khoa Học Đào Tạo & Hợp Tác Quốc Tế thuộc Viện Khí Tượng Thủy Văn- Môi Trường Trung Ương Việt Nam ở Hà Nội, có một số ý kiến liên quan như sau:
"Các hiện tượng cực đoan đó mà, còn nói về biến đổi khí hậu thì nếu có biên đổi khí hậu thì thờì tiết diễn ra không bình thường như nó vẫn có từ trước tới nay. Nếu có những hiện tượng cực đoan tức có thể có những dao động, biến đổi dao đọng của khí hậu, của thời tiết nó lớn hơn.
Bởi vậy cho nên có những năm rất là nóng, có những năm thời tiết lạnh hơn bình thường, thì điều này có thể gắn liền với biến đổi khí hậu. Nhưng mà cũng chưa hẳn hoàn toàn như vậy. Cái hiện tượng biến đổi khí hậu do hiệu ứng nhà kính gây nên những cái bất thường về thời tiết và khi hậu nhưng mà nếu nói cái đợt này thì hoàn toàn là do lý do ấy thì cũng không thể khẳng định một cách cụ thể được, bởi vì còn có nhiều nguyên nhân khác.
Nhưng một trong những nguyên nhân gây nên thời tiết - khí hậu bất thường thì hiện nay có nhiều kết quả khẳng định rằng là do biến đổi khí hậu đấy. Nhưng mà nói là hoàn toàn do nguyên nhân đấy thì không thể khẳng định một cách như thế ngay được mà còn phải đánh giá và nghiên cứu.
Các hiện tượng cực đoan đó mà, còn nói về biến đổi khí hậu thì nếu có biên đổi khí hậu thì thờì tiết diễn ra không bình thường như nó vẫn có từ trước tới nay. Nếu có những hiện tượng cực đoan tức có thể có những dao động, biến đổi dao đọng của khí hậu, của thời tiết nó lớn hơn.
Gia Minh : Ngoài ra còn có những nguyên nhân nào khác nên chú ý không, thưa ông?
Ông Lê Nguyên Tường : Thật ra nếu mà nói cho chính xác thì cũng phải có những tổng kết, đánh gía sau cái đợt này, xong rồi người ta sẽ phân tích cái hình thể thời tiết, hình thể khí hậu, đặc biệt là các hình thể của các quá trình hoàn lưu khí quyển khu vực, đặc biệt là hoàn lưu khí quyển của lục địa Á-Âu thì người ta mới có kết luận chính xác được. Cái tổng kết đấy hiện nay chưa có được, chưa thể làm ngay được. Trung ương đang có chuẩn bị cho cái tổng kết này.
Gia Minh : Các viện, các cơ quan có phối hợp với nhau để có thể đưa đến sự đánh giá chính xác hơn và dự báo cho thời gian đến phải không, thưa ông?
Ông Lê Nguyên Tường : Viện Khoa Học Khí Tượng Thuỷ Van Môi Trường cũng vừa làm các dự báo này cũng hiện nay đang chuẩn bị cho các tổng kết này. Một thời gian nữa trên website của Viện sẽ có cái tổng kết này đấy.
Gia Minh : Cái hiện tượng vừa rồi ở Việt Nam thì khi mà nghiên cứu thì ông thấy là từ trước đến nay nó đã có chưa? Nó diễn ra như thế chưa, thưa ông?
Ông Lê Nguyên Tường : Nếu mà nói nhiệt độ thấp thì cũng đã có năm nhiệt độ thấp, nhưng mà thấp và kéo dài thì đây là một đợt rất đặc biệt. Nhiệt dộ thấp và kéo dài, nếu mà nhiệt độ thấp thì đã có những năm nhiệt độ thấp tương đương hoặc là thấp hơn, nhưng mà thấp và thời gian kéo dài như năm nay thì là rất đặc biệt.
Gia Minh : Miền Bắc có liên quan gì với bên Trung Quốc không, thưa ông? Phía bên Trung Quốc năm nay họ cũng bị băng giá rất là nhiều, rất là lâu đó.
Ông Lê Nguyên Tường : Khí hậu Việt Nam ảnh hưởng bởi hoàn lưu liên quan đến lục địa Á-Âu, trong đó đặc biệt có khí áp cao Siberia thưòng xuyên tràn xuống phía Nam, trong đó có Việt Nam, thì hệ thống đó là hệ thống hoàn lưu bình thường ở Châu Á, vấn đề năm nay nó hoạt động mạnh hơn, duy trì lâu hơn.
Việc duy trì cao áp Siberia nó còn tồn tại thì chắc chắn nếu mà nó còn mạnh lên thì nó ảnh hưởng đến thời tiết Việt Nam vì cungc một đới khí hậu nhiệt đới nhưng mà Việt Nanm có vị trí đặc biệt ở chỗ là nó chịu sự tác động của khí áp cao Siberia, thường thường thường nhiệt độ nó vẫn thấp hơn các vùng khác của dới này, nhưng năm nay nó hoạt động mạnh hơn thành thử duy trì lâu và kéo dài làm nó lạnh hơn những năm trước. Có thể là cuối tháng sẽ có đợt lạnh nữa.
Một trong những dấu hiệu được dẫn chứng cho kết luận là tình hình biến đổi khí hậu trái đất đưa đến những bất thường về thời tiết tại Việt Nam; đó là sự dịch chuyển vành đai nhiệt đới lên cao, mà nơi cao nhất Việt Nam là rặng núi Hòang Liên với đỉnh Fansipan cao 3143 mét so với mực nước biển.
Về vấn đề này, ông Nguyễn Hữu Hạnh , Phó Giám Đốc Vườn Quốc Gia Hòang Liên Sơn tại Lào Cai, trình bày:
Khí hậu Việt Nam ảnh hưởng bởi hoàn lưu liên quan đến lục địa Á-Âu, trong đó đặc biệt có khí áp cao Siberia thưòng xuyên tràn xuống phía Nam, trong đó có Việt Nam, thì hệ thống đó là hệ thống hoàn lưu bình thường ở Châu Á, vấn đề năm nay nó hoạt động mạnh hơn, duy trì lâu hơn.
"Hệ thực vật thì nó dịch chuyển mà mình không thể nhận rõ được mà nó dịch chuyển cũng từng thời điểm một và khoảng 20 năm nay rồi."
Gia Minh : Có những loại cây gì mà trước đây chỉ ở các độ thấp thì bây giờ nó lại mọc trên cao đó, thưa ông?
Ông Nguyễn Hữu Hạnh : Vâng. Đấy là một số những cây thuộc ngành họ trầm đấy, những loài thông, cây sao hoàng liên đấy, nó có những biến đổi theo vành đai độ cao.
Gia Minh : Việc quan sát đó do những đơn vị nào thực hiện? Ngoài Ban Quan Lý của vườn quốc gia rồi thì còn có các nhà chuyên môn nào tham gia để cùng đi đánh giá, quan sát, thưa ông?
Ông Nguyễn Hữu Hạnh : Cái này chủ yếu là nghiên cứu độc lập mà cái nhận biết của người dân là chủ yếu thôi. Vì ngay cả cán bộ cũng đã thấy điều này.
Trở lại với thắc mắc về nguyên nhân đợt rét đậm kéo dài vừa qua và dự báo sẽ có một đợt rét khác nữa sẽ đến vào cuối tháng này, Tiến sĩ Nguyễn Duy Chính, Phó Viện Trưởng Viện Khí Tượng Thủy Văn tại Hà Nội, có ý kíên:
"Tôi cũng theo dõi sát tình hình rét từ ngày 4 tháng 1 tới giờ, hơn một tháng rồi đấy. Tình hình rét kéo dài, nó vừa sâu vừa dài, cho nên nó cũng gây tác hại cho xã hội, nhất là cái vùng tưg Đèo Hải Vân trở ra ngoài này, và tình hình đấy đối với nông nghiệp, với đời sống, cũng như đối với trẻ con và người già ở ngoài Miền Bắc này rất là nặng nề.
Cho nên tôi cũng như anh em ở ngoài này theo dõi rất là sát sao. Cái nguyên nhân, năm 1968 tình hình cũng rét như thế này. Tôi nghĩ rằng đây là một hệ thống rét không phải chỉ riêng ở Việt Nam mà nó ảnh hưởng cả một khu vực rất là rộng lớn, từ lục địa Á-Âu , Siberia, qua Trung Quốc, Afghanistan, rồi đến Việt Nam thôi.
Vùng đấy rét rất sâu như Liên Xô, vùng ở Siberia rét đên -55 độ C. Ở Trung Quốc đến -20 độ C. Tất cả khối không khí đấy theo hệ thống chung của nó nó tràn xuống Việt Nam nên Việt Nam mình bị ảnh hưởng. Nguyên nhân là do các khối không khí lớn cả cái vùng lục địa lớn như thế nó tràn vào Việt Nam này cho nên mình bị ảnh hưởng đợt rét sâu như thế.
Nếu hiện tượng xảy ra chỉ một hoặc hai lần thì người ta chưa thể nói là mang tính chu kỳ, sau khoảng 40 năm mà nó lập lại rồi bảo là chu kỳ 40 năm. Nếu nói mang tình chu kỳ thì phải 40 năm nó lập lại như thế thì mới đúng. Nhưng mà mới diễn ra một hai lần thì chưa thể nói được tính chu kỳ đó.
Còn nguyên nhân tại làm sao cả cái khốí không khí lớn của vùng lục địa lớn đấy mà nó rét như thế, trong khi không khí chung của Trái Đất nóng lên, thì tôi cũng nghĩ rằng là rất khó giải thích đấy. Bây giờ các nhà khoa học Việt Nam người ta đang trắc nghiệm tình hiknhf diễn ra như thế nào, diễn biến và ảnh hưởng ra sao.
Còn nghiên cứu nguyên nhân làm sao mà nó đến như thế thì câu hỏi đấy là khó. Tôi sẽ cùng với một số các nhà khoa học có liên quan sẽ ngiồi với nhau để rối xem xem là có hình thức gì đầy. Trước cũng có những câu hỏi chứ không phải anh là người đầu tiên đâu. Người ta hỏi là tại làm sao thì trả lời câu hỏi tại làm sao thì rất khó, bởi vì nó diễn biến như thế nào thì là được bởi vì theo các quan trắc và số liệu này kía v.v. nhưng mà tại sao nó rét như thế thì tôi nghĩ ràng là hơi khó với công tác nghiên cứu nói chung.
Gia Minh : Giáo Sư cũng có nói năm 1968 cũng bị một lần rồi, như vậy thì nó có phải mang tính chu kỳ hay không ạ?
Tiến sĩ Nguyễn Duy Chính : Nếu hiện tượng xảy ra chỉ một hoặc hai lần thì người ta chưa thể nói là mang tính chu kỳ, sau khoảng 40 năm mà nó lập lại rồi bảo là chu kỳ 40 năm. Nếu nói mang tình chu kỳ thì phải 40 năm nó lập lại như thế thì mới đúng. Nhưng mà mới diễn ra một hai lần thì chưa thể nói được tính chu kỳ đó.
Chỉ có thể so sánh và bảo hiện tượng của năm 2008 cũng là rét sâu và nặng như năm 1968 mà thôi. Tôi cũng làm toán khí hậu nhưng tôi chưa dám làm nói rằng hiện tượng của năm nay cũng như năm 1968 là mang tính chu kỳ. Chưa dám nói như thế là bởi vì chưa có số liệu đề mà tính toàn, cho nên tôi nghĩ là nó xảy đến hơi bị sớm. Nói về bão lụt thì có lẽ họ cũng đã dựa vào 3-4 số liệu họ cũng nói như thế, chứ còn số liệu để tính toán ra cái đấy thì tôi nghĩ rằng cũng hơi sớm quá.
Làm toán thống kể khí hậu thì để tính chu kỳ người ta phải có số liệu đủ dài mới tính ra được cái phổ của nó và ứng với các cái phổ liên quan với tần số mà mỗi tần số ứng với một chụ kỳ mà. Khi mà tính toán ra thì người ta thấy rằng à vớí cái phổ của chuỗi thời gian như thế v.v. thì là chu kỳ của nó là như thế.
Nhưng mà số liệu của khoảng cỡ 40 năm, 50 năm thì tôi nghĩ rằng là hơi khó mà nói điều đấy một cách chắc chắn được. Tôi nghĩ rằng có lẽ 40 năm sau hoặc 80 năm sau mà diễn ra đúng vào tháng 2 của những năm tương tự như thế mà nó đều rét như vậy thì như thế có lẽ người ta sẽ kết luận chắc chắn hơn.
Dù rằng giới chuyên môn tại Việt Nam vẫn chưa thể đưa ra kết luận chính thức về hiện tuợng rét đậm bất thường trong thời gian qua. Thế nhưng, tình hình thời tiết thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người.
Và theo báo cáo mới đây của Úy Ban Liên Chính Phủ về Biến Đổi Khí Hậu Trái Đất (IPCC) thì chính con người là tác nhân gây nên những biến đổi trong hệ sinh thái của Trái Đất. Những hậu quả xảy ra cho chính con nguời hẳn là cảnh báo nhắc nhở chúng ta cần phải quan tâm hơn đến môi trường sinh thái.
Mục Khoa Học và Môi Trường kỳ này tạm dừng tại đây. Hẹn gặp lại quý thính giả và các bạn trong chuyên mục kỳ tới cũng vào giờ này trên làn sóng phát thanh của Đài Á Châu Tự Do. Gia Minh chào tạm biệt.