Lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam định từ ngày 26-6-2008 là 14%. photo courtesy of fueleconomy.gov

Nhưng một số chuyên gia cho rằng hạ lãi suất căn bản trong thời điểm như vậy là chưa thích hợp. Qua cuộc trao đổi với Thanh Quang, Giáo sư Phương Ngọc Thạch, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển, có trụ sở tại TPHCM, cho biết nhận xét của riêng ông như sau:

( Lãi suất  gửi) tiết kiệm phải đến cái mức nào đó thì mới có thể thu hút được, nhưng mà cái này thì nó đang rơi vào tình trạng là cái người vay vốn là các doanh nghiệp thì khó khăn. Hiện nay tôi được biết là các doanh nghiệp đang cầm chừng, nghĩa là cũng không phải đầu tư để tăng sản xuất mà cũng không mở rộng gì cả.

Thế thì cái anh tiết kiệm phải đến cái mức nào đó thì mới có thể thu hút được, nhưng mà cái này thì nó đang rơi vào tình trạng là cái người vay vốn là các doanh nghiệp thì khó khăn. Hiện nay tôi được biết là các doanh nghiệp đang cầm chừng, nghĩa là cũng không phải đầu tư để tăng sản xuất mà cũng không mở rộng gì cả, mà các doanh nghiệp đang tìm cách để tồn tại bằng cách liên hết, hợp tác.

Chính cái con đường đó đã tạo cho sự liên kết, hợp tác của các doanh nghiệp. Việc việc vay vốn khó khăn thì nó buộc các doanh nghiệp muốn tồn tại thì phải cần liên kết với nhau. Cho nên, theo tôi, không nên, không thể nâng lãi suất lên cao quá. Cao quá thì nó đưa đến một cái là bản thân các ngân hàng sẽ ( gặp) nguy hiểm, không chỉ bản thân người dân gặp nguy hiểm. Doanh nghiệp không vay được vốn, và bản thân ngân hàng sẽ nguy hiểm, cho nên là trong một chừng mực nào đó phải giữ một lãi suất cao nhưng mà mức độ vừa phải hợp lý, tức ở cái mức hiện nay là dưới 18 % chứ không thể đưa lên đến 20% được.

Thanh Quang : Thưa Giáo sư, nhưng mà có một số chuyên gia nước ngoài thì cho biết là cái số liệu tăng trưởng mới nhất cho thấy kinh tế Việt Nam hiện vẫn còn tiếp tục trì chậm và lạm phát trong những tháng tới có thể còn cao hơn nữa, thì việc Ngân hàng Nhà nước muốn hạ lãi suất trong tháng tới, như vậy là hơi sớm. Giáo sư nhận xét như thế nào về vấn đề này?

Giáo sư Phương Ngọc Thạch : Theo tôi thì cái lạm phát chưa giải quyết được đâu như là có người đã nói nó như là chững lại. Nó gần như là quy luật của nhiều năm, là vào khoảng những tháng này thì nó không lên được, mà nhất là trong giai đoạn vừa qua do lạm phát tăng thì người dân đã bắt đầu tiết kiệm, giảm tiêu dùng, cho nên thị trường không được sôi động nữa.

Phải nói rằng là, cứ vào các siêu thị thì thấy nó giảm đi số lượng người khá nhiều, sức tiêu thụ nó giảm đi; sức tiêu thụ giảm đi là bắt buộc người dân khi lạm phát cao quá người ta không có tiền để mà tiêu do đó giảm tiêu dùng đi. Không phải cái lạm phát là đã giải quyết được cơ bản, mà cái giải quyết cơ bản nó còn mang tính chất là trong cái giai đoạn này là trước mắt thị trường quy luật hàng năm là tháng 7 - tháng 8, hai cái tháng nó không lên được, giá phần nhiều nó đứng.

Thế mà vừa rồi nó lên ghê quá thì nó bắt đầu tụt giảm đi nhưng về cơ bản thì chưa giải quyết được vấn đề lạm phát, theo tôi được biết. Thế cho nên là không thể giảm lãi suất xuống thấp trong giai đoạn hiện nay. Theo tôi, để cho mức độ hợp lý là từ 18 trở xuống chứ không thể lên cao quá 20 trở lên được, thì nó rất nguy hiểm cho ngân hàng.

Thanh Quang : Giáo sư nghĩ sao khi có nhận xét cho rằng hạ lãi suất mà không đúng lúc sẽ ảnh hưởng tới thành quả ít ỏi mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khó khăn mới đạt được trong những tháng gần đây?

Cơ cấu của nền kinh tế hiện nay là một cơ cấu không hợp lý, ít nhất là cơ cấu đó là đưa đến là nền công nghiệp gia công, mà công nghiệp gia công thì đưa đến là chỉ có nhập khẩu thôi, nhập nguyên liệu vào. Mà đã nhập nguyên liệu vào thì hoàn toàn phụ thuộc vào đầu tư, phụ thuộc vào nước ngoài. Cái cơ cấu đó là cần phải cải tạo.

Giáo sư Phương Ngọc Thạch : Hạ lãi suất không đúng lúc thì, hiện nay tôi chưa được biết ngân hàng yêu cầu hạ lãi suất như thế nào, nhưng mà tôi thấy rằng hạ quá 20% thì không nên. Hạ quá thì đến mức nào đó thì bản thân ngân hàng sẽ nguy hiểm vì lãi suất nó tăng quá thì nguy hiểm cho ngân hàng, nên không phải là vì cái số doanh nghiệp vay sẽ giảm đi mà kinh doanh của tiền tệ nó sẽ giảm và như vậy là cái mức độ an toàn của các ngân hàng sẽ không an toàn. Cho nên là nói chung là nên ở cái mức 18 là cao nhất, còn đưa cái số quá thì không nên; đưa số quá thì ngân hàng sẽ rất gay go và người dân sẽ không gửi tiết kiệm nữa, sẽ đầu tư vào đô-la và vàng, nhất là trong giai đoạn hiện nay họ đầu tư vào vàng.

Thanh Quang : Nhân đây xin Giáo Sư cho biết triển vọng ngăn chận nạn lạm phát tại Việt Nam ra sao?

Giáo sư Phương Ngọc Thạch : Dĩ nhiên nạn lạm phát thì tôi cho rằng muốn ngăn chận lạm phát thì phải mang tính chất chiến lược lâu dài chứ không dừng lại ở những biện pháp trước mắt. Muốn chiến lược lâu dài thì phải có đầu tư, phải hợp lý, và vấn đề là cải tạo lại cơ cấu nền kinh tế.

Cơ cấu của nền kinh tế hiện nay là một cơ cấu không hợp lý, ít nhất là cơ cấu đó là đưa đến là nền công nghiệp gia công, mà công nghiệp gia công thì đưa đến là chỉ có nhập khẩu thôi, nhập nguyên liệu vào. Mà đã nhập nguyên liệu vào thì hoàn toàn phụ thuộc vào đầu tư, phụ thuộc vào nước ngoài. Cái cơ cấu đó là cần phải cải tạo.

Cái thứ hai nữa là đầu tư vào (bất) động sản nhiều quá, mà đến cả các nước như Nhật Bản hiện nay cũng đổ xô vào đầu tư bất động sản. Cơ cấu đó là cái cơ cấu đem lại lợi nhuận cho các công trình ấy thôi, còn toàn bộ nền kinh tế sẽ gặp khó khăn vì đầu tư bất động sản như vậy sẽ ảnh hưởng tới giá đất; ảnh hưởng đến giá đất thì đưa đến cái gì? Đưa đến là cái chi phí cho xây dựng cơ bản, chi phí cho giao thông sẽ tăng. Muốn đầu tư vào giao thông thì phải sử dụng đất, mà sử dụng đất mà đất như thế thì cao quá thì không thể mở rộng được giao thông, đưa đến chi phí sản xuất tăng. Cho nên là cái cơ cấu hiện nay là cơ cấu bất hợp lý, mà muốn cải tạo được lạm phát hay muốn giảm lạm phát thì phải cải tạo cái cơ cấu sản xuất.

Cái thứ hai nữa là đừng có phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư nước ngoài. Hiện nay chúng ta rất là hân hoan phấn khởi với cái đầu tư nước ngoài. Đầu tư ( trực tiếp) nước ngoài FDI năm nay được nhiều lắm,  ODA (Hỗ trợ phát triển chính thức ) đều tăng ghê lắm, nhưng mà chính cái đầu tư nước ngoài đó nhà nước sử dụng không hiệu quả, đem lại cái lạm phát cho nền kinh tế Việt Nam. Tức là muốn giải quyết lạm phát thì nó phải mang tầm chiến lược chứ không thể chỉ dừng ở những biện pháp trước mắt mà đã giải quyết được cơ bản vấn đề lạm phát.