Nam Nguyên, phóng viên đài RFA
Nghịch lý thị trường, giá xăng ở Việt Nam giảm hai lần trong vòng một tháng nhưng giá cước vận tải hành khách và vận tải hàng hoá vẫn đứng yên và không có dấu hiệu điều chỉnh.
Sau khi giảm hai lần tổng cộng 1.500 đồng, giá xăng bán lẻ ở Việt Nam bình quân là 10.500 đồng một lít so với lúc cao nhất là 12 ngàn. Với mức giảm khá nhiều như vậy người tiêu dùng cảm thấy bị móc túi vì nhiên liệu là yếu tố đầu vào quan trọng nhất của ngành vận tải.
Thật dễ hiểu khi hành khách đi xe đò hay xe taxi thắc mắc về giá cước phải trả: "Giá xăng giảm quá trời! mà tôi đi xe buýt xe taxi đâu có thấy giảm giá gì hết…"
Thực tế không đơn giản
Câu chuyện xem ra có vẻ khá đơn giản nhưng thực tế nói vậy mà không phải vậy. Ông Phạm Đăng Liễu, tổng thư ký hiệp hội vận tải Việt Nam nói với báo chí rằng, dù có giảm giá xăng như vừa qua thì cũng chỉ có tác dụng giảm bớt lỗ l ã cho doanh nghiệp, vì thực tế vào thời điểm giá xăng 12 ngàn, ngành vận tải nhúc nhích lên giá sau đó lại phải xuống như cũ vì thị trường không chấp nhận.
Cụ thể tuyến xe khách Hà Nội Thái Bình điều chỉnh giá vé 35 ngàn đồng nhưng sau một tháng đã phải trở về giá cũ là 28 ngàn.
Lý giải như thế có thể là chưa nói hết lời hết ý, bởi vì kinh doanh lỗ lã thì đâu có doanh nghiệp nào có thể duy trì lâu dài. Để sinh tồn các doanh nghiệp vận tải bù lỗ và kiếm lời bằng hình thức không mấy trong sáng, đó là xe 50 chỗ chở 70 khách, xe 25 chỗ chở 30 có khi 35 người. Còn vận tải hàng hoá thì khỏi nói vận chuyển quá tải là chuyện thường ngày.
Trong cơ chế thị trường ở Việt Nam thì cái mới thì chưa hoàn toàn được xác lập, còn cái cũ thì cũng chưa hoàn toàn bãi bỏ. Pháp lệnh giá qui định không can thiệp nhưng thực tế tăng giá cước hay giảm giá cước, đặc biệt là giá cước vận tải hành khách thường thường phải có sự chấp nhận của Nhà nước.
Một chủ doanh nghiệp vận tải hàng hoá ở TP.HCM, ông Đinh Nam Dinh mô tả vấn đề này: " Vận tải hiện nay nếu sống được là nhờ chuyên chở quá tải, thay vì xe 10 tấn chúng tôi phải chở 15, 20 tấn, lấy cái chênh lệch quá tải đó để bù đắp chi phí."
Rào cản hành chánh
Trên nguyên tắc, giá cước vận tải ở Việt Nam do thị trường quyết định, theo pháp lệnh giá thì Nhà nước không can thiệp vào giá của ngành vận tải. Tuy vậy nguyên tắc để thị trường ấn định giá cước chưa bao giờ thực sự được áp dụng ở Việt Nam.
Doanh nghiệp, nhà xe mỗi khi muốn tăng giá cước vẫn bị rào cản hành chánh từ cơ quan Nhà nước như giao thông công chánh và tài chánh. Mỗi một lần muốn điều chỉnh giá cước là phải tổ chức hiệp thương doanh nghiệp vận tải hàng mấy chục tỉnh vô vàn khó khăn. Thực tế này cũng được ông Đinh Nam Dinh nhận xét:
“Trong cơ chế thị trường ở Việt Nam thì cái mới thì chưa hoàn toàn được xác lập, còn cái cũ thì cũng chưa hoàn toàn bãi bỏ. Pháp lệnh giá qui định không can thiệp nhưng thực tế tăng giá cước hay giảm giá cước, đặc biệt là giá cước vận tải hành khách thường thường phải có sự chấp nhận của Nhà nước.”
Những vấn đề của kinh doanh vận tải ở Việt Nam không chỉ là chuyện riêng tư của doanh nghiệp, nó liên quan tới quản lý nhà nước, thanh tra giao thông, cảnh sát giao thông với nạn chung chi mãi lộ chưa bao giờ dứt.
Trong tương lai gần Việt Nam sẽ hội nhập tổ chức thương mại thế giới, và khi hội nhập yếu tố nước ngoài trong nền kinh tế là sự kiện tất nhiên. Kinh doanh vận tải cũng như mọi loại hình kinh tế khác sẽ phải đổi mới, có chuyên gia từng gọi đó là sự đổi mới văn hoá kinh doanh trong hoạt động kinh tế và cả trong ứng xử xã hội.