Nữ sinh viên 21 tuổi Nguyễn Phương Uyên vừa bị tòa án nhân dân tỉnh Long An kêu án 6 năm tù vì tội tuyên truyền phá hoại nhà nước. Có phải sự đe dọa của cô gái này đối với nhà nước CHXHCN VN lớn hơn các mối đe dọa khác.

Như vậy là vụ án xử hai sinh viên Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha đã được tiến hành với mức án được coi là nặng nề cho hai người tuổi trẻ này. Nhất là với một điều luật khá mơ hồ như điều 88 bộ luật hình sự của nước CHXHCN VN về việc tuyên truyền chống phá nhà nước. Những người ủng hộ hai sinh viên này cho rằng họ chỉ bày tỏ lòng yêu nước. Thậm chí luật sư Hà Huy Sơn biện hộ cho sinh viên Phương Uyên đã nói trước khi phiên tòa diễn ra rằng,

“Theo quan điểm của tôi thì Phương Uyên vô tội, những hành động yêu nước như vậy đáng lý ra còn phải được kuyến khích.”

Việc trấn áp các nhóm đối lập đã tăng lên trong những năm vừa qua. Nhiều người đã bị bắt. Nhà nước Việt Nam còn huy động hệ thống truyền thông mà họ độc quyền làm chủ để tấn công vào những nhóm có ý kiến khác biệt. Ví dụ như nhóm 72 nhân sĩ trí thức với đề nghị sửa đổi Hiến pháp 1992.

Trong hai năm qua nền kinh tế Việt Nam đã bị khựng lại sau hơn một thập niên phát triển. Lạm phát gia tăng đi kèm với sự phá sản của nhiều đại công ty do nhà nước làm chủ. Thị trường bất động sản vẫn đóng băng chôn vùi hàng ngàn tỉ đồng tín dụng chằng chéo qua lại giữa các ngân hàng. Nợ xấu vẫn chưa được giải quyết. Dự án thành lập công ty quản lý vốn đã không thực hiện được vào cuối tháng ba vừa rồi để giải quyết vấn đề nợ đó. Phát biểu với phóng viên Nam Nguyên, tiến sĩ Lê Đăng Doanh nhận định về tình hình kinh tế Việt nam như sau,

“Điều đáng chú ý của nhận định mới đây của IMF là đã giảm mức dự báo tăng trưởng của Việt Nam từ 5,8% xuống 5,2% và cũng giảm dự báo của năm 2014 xuống 5,2% thay vì mức tăng cao như trước đây và điều này cũng phù hợp với các dự báo khác của các ngân hàng tư nhân như HSBC hay các tổ chức tín dụng khác. Điều đó cho thấy một mặt tình hình kinh tế thế giới có khó khăn phức tạp và nó cũng phù hợp với xu thế chung, song điều đáng chú ý là mức giảm của Việt Nam rất cao, cao nhất sau Singapore và Singapore có đặc thù là phù hợp rất nhiều vào thị trường quốc tế còn các nước Đông Nam Á khác thì vẫn có tốc độ tăng trưởng cao. Quĩ Tiền tệ Quốc tế có lưu ý là các cải cách của Việt Nam như vậy là chậm. Nếu như không giải quyết sớm các cải cách ngân hàng và giải quyết nợ xấu thì nền kinh tế Việt Nam khó có thể lấy lại được đà tăng trưởng trước đây.”

Hồi năm ngoái ký giả Ben Bland viết trên tờ Foreign Policy rằng,

Mọi người, từ cố vấn chính phủ cho đến nhà đầu tư nước ngoài đều biết là phải chỉnh lại nền kinh tế cho đúng đường. Hà Nội phải chấm dứt ban phát sự độc quyền, tín dụng dễ dãi, và bao nhiêu thứ ưu tiên khác cho các doanh nghiệp nhà nước và các tay cánh hẩu của chúng. Lĩnh vực ngân hàng phải được tái cơ cấu vốn, phải được khích lệ để đua vốn vào các doanh nghiệp có hiệu quả. Chính phủ phải chống tham nhũng một cách nghiêm chỉnh, vì nó quan hệ hữu cơ với tất cả các bệnh hoạn khác.

Sau hai kỳ hội nghị trung ương đảng cộng sản Việt Nam dường như vẫn đang loay hoay với bộ máy nhân sự và chưa tìm được các giải pháp để thúc đẩy cải cách, giải quyết các vấn đề mà các chuyên gia nêu ra như trên đây.

Bên cạnh đó sức ép về lãnh hải trong tranh chấp với Trung quốc dường như càng lúc càng tăng. Ngư dân Việt Nam bị tàu Trung Quốc đuổi đánh diễn ra thường xuyên ở những nơi là ngư trường quen thuộc của mình. Các động thái xác định chủ quyền của Trung Quốc trên biển Đông trở nên ngày càng mạnh bạo, từ việc kéo dàn khoan dầu khổng lồ vào họat động trong vùng, đến tăng cường lực lượng hải giám, tổ chức họat động du lịch ở Hoàng Sa. Và hiện nay quân đội Trung quốc đang tập trận bắn đạn thật trên biển Đông cùng với đội tàu cá hùng hậu tràn xuống Trường Sa. Lệnh cấm đánh cá kể từ 16/5 đến 1/8 đã được Trung Quốc ban hành trên hầu như tòan bộ biển Đông.

Chính phủ do đảng cộng sản VN nắm giữ phải giải quyết những vấn đề về cải tổ kinh tế rất quan trọng, và phải tìm kiếm giải pháp đối đầu với sức ép lớn từ quốc gia khổng lồ phương bắc. Không rõ việc bắt giam các nhóm đối kháng, hay tấn công những người bất đồng chính kiến có nhằm giải quyết hai vấn đề trọng đại mà họ phải đương đầu hay không trong cương vị lãnh đạo quốc gia. Nói như ký giả Ben Bland,

“Vậy mà chả lo gì về việc nền kinh tế đang vật lộn và căng thẳng xã hội gia tăng, bộ công an lại tăng cường trừng trị các nhà đối lập. Gần đây nhất là họ bỏ tù, với tội trạng tuyên truyền chống phá nhà nước, hai nhạc sĩ và một cô nhóc sinh viên còn chụp hình với một con gấu bông.”

Việt Nam lâu nay tiến hành hợp tác cùng nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới để cùng bảo tồn đa dạng sinh học. Hoạt động đó mang lại lợi ích cụ thể ra sao và có những bài học nào cho Việt Nam?

Hợp tác xa

Vào ngày 6 tháng 5 vừa qua, đại diện Bộ Phát triển Nông thôn Việt Nam sang Nam Phi ký kết Kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học giữa hai nước.
Theo thông tấn xã Việt Nam thì kế hoạch hành động vừa nói là kết quả của quá trình hợp tác và đàm phán tích cực giữa hai chính phủ Hà Nội và Petroria từ khi ký Biên bản ghi nhớ hồi tháng 12 năm ngoái giữa hai phía. Kế hoạch Hành Động Bảo tồn Đa Dạng Sinh học giữa Nam Phi và Việt nam sẽ có hiệu lực đến năm 2017.

Kế hoạch hành động vừa được ký kết được cho biết gồm có 7 nhóm hành động với 26 hành động cụ thể. Những hành động này đặt ưu tiên hàng đầu cho việc tăng cường năng lực quản lý, bảo tồn và bảo vệ đa dạng sinh học; tăng cường thực thi pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ rừng và đa dạng sinh học theo khuôn khổ luật pháp của mỗi nước, phù hợp với những công ước quốc tế mà mỗi bên đã tham gia. Một công ước quan trong là Công ước về thương mại quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp, viết tắt theo tiếng Anh là CITES.

Nhân dịp lễ ký kết thỏa thuận giữa hai phía, thứ trưởng Rejoice Mabudafhasi, của Nam Phi cho biết với những cam kết giữa hai phía được đưa ra trong Kế hoạch Hành động Nhằm bảo vệ đa dạng sinh học như thế, hai bên sẽ từng bước tiến đến việc chấm dứt hoàn toàn nạn săn bắn trộm và buôn bán sừng tê giác.
Điều đó được nhắc đến vì lâu nay Việt Nam được báo chí ngoài và trong nước nhắc đến nhiều về tình trạng sừng tê giác được chuyển qua Việt Nam.

Ngay trong ngày mà đại diện của phía Việt Nam và Nam Phi ký Kế Hoạch Hành động Bảo tồn Đa Dạng Sinh học thì hãng thông tấn AFP trích dẫn nguồn tin trong nước loan tin hải quan Việt Nam bắt giữ được hơn 7 kilogram sừng tê giác.

Hai chiếc sừng tê giác được tin là có xuất xứ từ Nam Phi trị giá chừng 365 ngàn đô la Mỹ. Chúng được giấu trong hành lý của một hành khách trên chuyến bay từ Doha đến thành phố Hồ Chí Minh một ngày trước đó. Bản tin không cho biết người hành khách đó có bị bắt giữ hay không.

Theo đánh giá, tình trạng săn bắt tê giác bất hợp pháp gia tăng trong những năm gần đây do nhu cầu tăng mạnh tại khu vực Châu Á và ngay ở Việt Nam. Những người sử dụng sừng tê giác cho rằng loại này có công dụng chữa trị ung thư cho đến cả việc giải độc rượu. Trên thị trường chợ đen Việt Nam, một trăm gram sừng tê giác giá cả 5 trăm đô la Mỹ.

Hẳn thính giả vẫn còn nhớ tranh cãi gần đây về con tê giác trưng bày của một vị đai gia tại tỉnh Trà Vinh bị kẻ gian lấy mất chiếc sừng. Có thể đó là một hình thức chứng tỏ đẳng cấp giàu có của họ.

Tại hội nghị của CITES hồi tháng ba vừa rồi, Hà Nội được yêu cầu cần phải lâp cơ sở dữ liệu để kiểm soát số sừng tê giác trưng bày đang có phép; ngoài ra chính quyền Việt Nam cần phải có biện pháp tuyên truyền giảm thiểu nhu cầu trong nước đối với mặt hàng này.

Trong thực tế lâu nay có một số thợ săn Việt Nam sang Nam Phi đăng ký tham gia hoạt động săn bắt tê giác theo qui định của nước này. Qua thỏa thuận vừa ký kết giữa hai nước, thì danh sách những thợ săn như thế cả người Nam Phi lẫn người Việt Nam sẽ được trao đổi cho nhau. Tin cho biết từ năm 2009 đến năm 2011 tại tỉnh KwaZulu của Nam Phi, cơ quan chức năng cấp cho những tay thợ săn Việt Nam 13 giấy phép trên tổng số 47 giấy phép được cấp.

Từ đầu năm đến nay, Nam Phi nói số sừng tê giác săn bắn trái phép là hơn 270 sừng.

Tiến sĩ Vũ Văn Triệu, nguyên trưởng đại diện của IUCN Việt Nam, cho biết về vấn đề Nam Phi cấp phép cho các tay săn bắn tê giác như sau:

"Nam Phi họ tính có số lượng tê giác rất lớn, nên họ cho phép săn bắn mỗi năm bao nhiêu con. Việc này cũng như ở Châu Â, mỗi năm người ta cho săn bắn bao nhiêu con cáo, vịt, thỏ… vào mùa nào đó. Người ta tính việc cho săn như thế làm cho quần đàn không bị ảnh hưởng."

Ông này cho rằng việc hợp tác bao giờ cũng nhắm đến những mục tiêu có lợi về mặt bảo tồn cho cả hai phía tham gia, và đây là một hoạt động mà Việt Nam từng thực hiện lâu nay chứ không phải đến bây giờ mới có như với Nam Phi. Ông nói:

"Trước đây khi tôi còn lại đại diện của tổ chức IUCN tại Việt Nam, ví dụ tê giác đã cùng WWF với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Hà Lan cùng nhiều tổ chức khác tham gia đã bầy ảnh, chụp tê giác, rồi nghiên cứu xem bầy đàn đó là một bầy đàn phát triển hay chỉ có một cá thể đực hay cái. Vào lúc đó đã có đặt vấn đề nếu bầy đàn không có khả năng phát triển mà chỉ có một hoặc hai cá thể chỉ toàn đực hay cái sẽ không duy trì được lâu; nên có đặt vấn đề hợp tác quốc tế tức có phải mang con tê giác của mình sang một nước khác như Indonesia nơi cũng có tê giác một sừng như thế để phối giống. Những việc như thế nếu có tiền cũng không thể làm được mà phải trên cơ sở hợp tác quốc tế."

Bài học gần

Một nơi bán thịt thú rừng ở Việt Nam. AFP photo

Qua hợp tác trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học với các nước như thế, Việt nam học hỏi và thu nhận được những gì? Tiến sĩ Vũ Văn Triệu nói về điều này như sau:

"Thực ra không phải những loài trở thành vật nuôi chỉ là loài mà người ta thuần hóa và nuôi những vật chỉ có ở nước mình mà thôi. Ví dụ như gà thì tại Việt Nam trước đây có nhiều giông như gà ri, gà Đông Cảo rất to được gọi là gà tây; rõ ràng đó là giống nhập nội dần dần được thuần hóa và trở thành vật nuôi. Hay như lợn, trước kia ở Việt Nam nổi tiếng là lợn Móng Cái hoặc lợn ỷ, lợn Mường Khương nhưng bây giờ người ta cũng nhập những loại lợn như Yorkshire chẳng hạn … được thuần hóa rồi dần trở thành vật nuôi. Cho nên qua hợp tác làm đa dạng phong phú thêm không phải chỉ đa dạng sinh học trong bảo tồn đơn thuần mà còn làm phong phú thêm các loại vật nuôi cây trồng cho tốt hơn.

Về cây trồng thì ở Việt Nam chẳng hạn như cao su, thuốc lá, cà phê không phải là giống bản địa ở Việt Nam. Người Pháp lúc là nước bảo hộ của Việt Nam đã di thực những giống đó vào. Như cà phê nay Việt Nam trở thành nước nhất nhì thế giới về cà phê…"

Một chuyên gia về môi trường của Việt Nam là anh Nguyễn Huỳnh Thuật, người từng làm việc tại Vườn Quốc Gia Cát Tiên, và được phía Thái Lan mời sang cùng tham gia vào một chương trình của Vườn Quốc gia Khao Yai của Thái. Sau thời gian làm việc trở về, anh Nguyễn Huỳnh Thuật cho biết một số nhận xét chủ quan về công tác quản lý, bảo tồn tại khu vườn đó như sau:
"Ấn tượng nhất là sự tham gia của người dân vào việc quản lý rừng. Ở Việt Nam mô hình quản lý bây giờ là trên xuống ( Top-down) : quản lý theo mệnh lệnh, đặc biệt của các đảng viên hay cán bộ của nhà nước là chủ rừng. Còn ở Khao Yai, họ có sự phân quyền; đặc biệt là mảng lâm nghiệp cộng đồng ( community-based forestry/community-based forest management), tức sự quản lý có tham gia của cộng đồng. Thái Lan họ đi trước mình một bước, vì hiện Việt Nam đang thử nghiệm mô hình dần dần chuyển giao, phân quyền cho người dân tham gia quản lý với cán bộ Nhà nước. Còn ở Khao Yai hay những khu rừng khác họ làm tốt hơn Việt Nam.

Việt Nam cần học hỏi trong việc trao quyền và tin tưởng người dân. Dân Thái Lan rất kính ngưỡng Vua và lãnh đạo của họ, lãnh đạo cũng tin tưởng dân nên trao quyền rất tốt. Có sự tham gia của người dân thì việc quản lý rừng rất tốt. Bảo vệ môi trường là sự nghiệp chung.

Nếu so số cán bộ tại Khao Yai của họ không đông bằng số ở Vườn Quốc gia Cát Tiên, nhưng quan trọng là mỗi người dân của họ cũng là một cán bộ bảo vệ rừng. Nhiều người dân sống quanh rừng tình nguyện làm người bảo vệ rừng. Đó là điều mà Việt Nam chưa có."

Không chỉ riêng tại khu vực Vườn quốc gia Khao Yai mà ở nhiều nơi khác mà anh Nguyễn Huỳnh Thuật đi qua, anh cũng có những nhận xét tích cực về ý thức bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học của người dân Thái Lan:

"Ý thức bảo vệ môi trường của họ hơn hẳn người Việt Nam. Tôi chưa có dịp tiếp xúc những lãnh đạo cao cấp tại Thái Lan; thế nhưng theo tôi hiểu thì những lãnh đạo cấp cao cũng xuất phát từ nền tảng của người dân. Khi đi trên đường từ sân bay đến Vườn Quốc gia Khảo Yai tôi đã thấy rõ rệt hai bên đường không có rác. Tại Việt Nam hai bên đường quốc lộ, khi người dân đi xe họ sẵn sàng liệng chai uống nước, bịch ra ngoài đường; nhưng ở Thái không có chuyện đó. Trên xe công cộng cho đến khu nhà, khu resort không có rác, và rác thải được quản lý tốt.
Khi ở tại khu resort của Vườn Quốc gia Khao Yai thì nguồn nước từ đỉnh chảy xuống nước rất sạch, không bị ô nhiễm. Người ta còn có thể sử dụng nước đó để rửa mặt, uống. Còn ở Việt Nam các dòng sông, suối dường như đều bị ô nhiễm."

Như đã nêu trên đến ngày 6 tháng 5 vừa qua, hải quan Việt Nam vẫn còn bắt giữ được sừng tê giác được đưa lậu về Việt Nam bởi chính người  Việt Nam. Hằng ngày, mọi người còn chứng kiến tình hình động vật hoang dã được rao bán ở các nhà hàng với giá cao mà khách ăn vẫn có.

Ở Việt Nam lâu nay có câu ‘Trông người mà ngẫm đến ta’ để nói đến tình hình chưa được tốt của bản thân khi so sánh với người khác. Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học của đất nước thì nhìn ra chung quanh, Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề dù rằng chính quyền tham gia ký kết với nhiều nước như Nam Phi vừa rồi. Ký kết và thực thi dường như vẫn còn khoảng cách lớn tại Việt Nam.

Một mùa hè nữa lại đã đến, bên cạnh những lo toan bộn bề của thi cử, những cô cậu học trò cũng không khỏi bịn rịn chuẩn bị cho những giờ phút chia tay ra trường, để mỗi người bước theo một ngả rẽ khác trên đường đời muôn nẻo. Và chương trình âm nhạc cuối tuần kỳ này xin được đồng hành cùng những tà áo trắng, ngân nga những giai điệu về tình bạn, tình thầy trò và trường lớp.

Vâng, đây ngôi trường yêu dấu, mến thương bóng cô thầy.
Nơi tình bạn sẽ mãi không bao giờ phai...

Những lời nhạc thổn thức của ca khúc Kỷ Niệm Thân Thương đang ghi lại những xúc động trước giờ phút chia tay những kỷ niệm một thời áo trắng, nơi ấp ủ cho những mơ ước và hoài bão của những tháng ngày đầu đời. Ai trong mỗi chúng ta cũng đã từng trải qua những vất vả, nhọc nhằn dồn dập các kỳ thi nối tiếp, có thể có những thiếu thốn cả vật chất lẫn tinh thần, nhưng chắc chắn những thử thách đó sẽ là động lực để những trí thức trẻ tiếp bước trên con đường học vấn. Mai này khi thành đạt dù đến tuổi ông bà, trên dòng đời tật bật ngược xuôi, xin một lần nhớ lại những hình ảnh xa xưa thân thuộc, để thấy mình vẫn là đây, những mày tao chí tớ, những hờn giận vu vơ của tuổi yêu đầu.

Có lẽ trong những móc xích của chuỗi đời người, thời gian cắp sách đến trường là khi để lại nhiều những ký ức đẹp và đáng trân trọng nhất. Đó là tấm chân tình thầy trò mà dù ta có ở tận phương trời nào, dù thầy không còn đứng trên bục giảng hay đã đi xa mãi mãi thì những “chuyến đò chở chữ” của thầy cho biết bao thế hệ học trò vẫn là những điều được trân quý và nâng niu. Lang thang trên internet, Vũ Hoàng chợt thấy bài thơ Người Lái Đò Tri Thức không ghi tên tác giả, tả rất chân thật hình ảnh người thày của mình năm xưa, xin được chia sẻ trích đoạn bài thơ này cùng quí vị sau đây:

Cơn gió vô tình thổi nhẹ sáng nay
Con chợt thấy tóc Thầy điểm trắng
Tự nhủ rằng đó là bụi phấn
Nhưng lòng xao xuyến mãi không nguôi
Bao năm rồi? Thầy ơi, Thầy có nhớ
Lớp lớp trò đi còn Thầy ở lại
Làm người đưa đò cần mẫn ở bến sông
Vẫn phấn trắng, bảng đen, bục gỗ
Vững tay chèo Thầy chắc phấn trong tay
Vẽ con đường đưa em tới tương lai
Xin mãi mãi khắc ghi ngày tháng ấy

Học trò ngày chia tay. RFA photo

Có lẽ những bài hát, bài thơ viết về thày cô bao giờ cũng cảm động, thể hiện được sự tận tụy chăm sóc của cô thày đối với đàn con trẻ. Mặc dù trong thời hiện đại, gần đây báo chí đưa nhiều tin về những vụ việc không hay trong nghề giáo, nhưng đó chỉ là những con sâu làm rầu nồi canh, chứ thực lòng, những người thày người cô luôn là những tấm gương mẫu mực hi sinh vì mục đích cao cả truyền đạt kiến thức cho những thế hệ học trò. Công cha nghĩa mẹ ơn thầy, có lẽ ơn sâu thày cô mang lại thì chúng con không bao giờ có thể quên. Trong giây phút sắp sửa xa mái trường, xa bè bạn, xa lời thầy giảng bài thân thương, thì có lẽ không gì ý nghĩa hơn lời hát trong nhạc phẩm Mong Ước Kỷ Niệm Xưa.

Bất chợt khi nghe “nếu có ước muốn trong cuộc đời này, hãy nhớ ước muốn cho thời gian trở lại”, khiến chính bản thân Vũ Hoàng cũng bồi hồi nhớ lại ngày cuối cùng khi xa ngôi trường cấp 3. Hôm ấy trời rất nắng, cái nắng hè oi ả như rót mật xuống sân trường, phượng rực đỏ chĩa cành cây vào cửa lớp, tôi chậm rãi bước qua những bậc cầu thang cũ kỹ, hướng về phòng học, được ngồi lại đúng chỗ mình đã ngồi suốt 3 năm, đột nhiên, cảm giác hụt hẫng chợt ùa đến, rồi sẽ rất nhanh thôi, tất cả những hình ảnh thân thương về trường lớp bạn bè sẽ trở thành ký ức, tự nhiên thấy cay cay khóe mắt. Quay sang cô bạn thân trong tà áo dài trắng, ngày thường nghịch ngợm, hôm ấy bỗng chốc hiền thục bất ngờ, giọt nước mắt lăn dài khi nghe thầy chủ nhiệm đọc thơ chia tay. Rồi tiếng trống trường bế giảng, dường như mọi cảm xúc vỡ òa, nghẹt thở, những dòng lưu bút vội ghi, những tiếng chúc nhau thi đỗ đại học, lẫn tiếng nức nở, nghẹn ngào, đã mười mấy năm trôi qua, giờ như một cuốn phim quay chậm trở về hiện hữu…

Nhánh phượng hồng rũ xuống

Đọng buồn trong mắt ai

Bàn tay nào luống cuống

Nắm vội một bàn tay

Xa nhau mấy mươi ngày

Hay sẽ không gặp lại

Tuổi học trò vụng dại

Chỉ còn một buổi nay

Rồi sân trường sẽ vắng

Những tà áo trắng bay

Gốc phượng nằm thinh lặng

Nhớ nhịp guốc vui tai

Trở mình trong trang vở

Vài chiếc lá thuộc bài

Dăm bài thơ dang dở

Một mối tình phôi thai

Dẫu tháng ngày tàn phai

Phượng hồng còn mơ mãi

Tuổi học trò dấu ái

Một thuở nào nồng say

Vừa rồi là bài thơ Phượng Mơ của Hà Đình Nguyên, trước khi khép lại chương trình hôm nay, mời quí vị cùng nghe Tạm Biệt Nhé qua tiếng hát Lynk Lee và Phúc Bằng, cũng xin được chúc những sĩ tử một mùa thi may mắn và thành công.

Trong hoạt động cải lương, một đoàn hát hạng A hạng B là luôn luôn có người tiền đạo, và người này đã giữ vai trò khá quan trọng, đoàn hát có làm ăn khá hay không, sống hay chết một phần lớn là do người này.

Vai trò người tiền đạo

Khi một đoàn hát muốn dọn đến tỉnh nào thì người tiền đạo phải đi đến đó trước vài tuần hoặc ít nhứt cũng 4, 5 ngày để nghiên cứu tình hình ở địa phương rồi đề nghị về đoàn để bầu gánh quyết định xem có nên di chuyển đoàn đến nơi đó. Không phải chỉ ở trong nước, mà khi đi trình diễn ở nước ngoài, cải lương cũng phải có người tiền đạo, mà đoàn Thanh Minh Thanh Nga đi Pháp là một trường hợp. (Chuyện “tiền đạo” dài dòng lắm tôi sẽ có bài nói riêng về vấn đề này). Và hôm nay xin nói về nhà tiền đạo Nguyễn Văn Quận.

Tôi, Ngành Mai người phụ trách trang Cổ Nhạc Kịch Trường nhật báo Người Việt từ tháng 3 – 2000 tính đến nay đã hơn 13 năm rồi, và vẫn đang tiếp tục hàng tuần phục vụ độc giả tờ báo lớn nhứt ở hải ngoại này. Đồng thời tôi cũng đang phụ trách tạp chí cổ nhạc Đài Á Châu Tự Do – RFA – từ 2 năm nay mà quí vị đang nghe đây.

Đài Á Châu Tự Do phát đi từ Thủ Đô Washington, buổi phát thanh lúc 6 giờ 30 sáng Chủ Nhựt ngày 5 tháng 5 – 2013, trong chương trình cổ nhạc với bài “Giai thoại về đoàn Thanh Minh Thanh Nga đi Pháp” tôi có đề cập đến nhà tiền đạo Nguyễn Văn Quận đi trước sang Ba Lê để nghiên cứu về thiên thời, địa lợi, nhân hòa trước khi Thanh Nga sang ký hợp đồng trình diễn tại Pháp.

Sau đó thì người con của ông Quận tên Đoàn Anh Loan (không thấy nói cư ngụ ở quốc gia nào) đã e-mail về đài với nội dung:

“Hôm qua gia đình chúng tôi nghe đài RFA, tin về “Giai thoại về đoàn Thanh Minh Thanh Nga” đi Pháp biểu diễn của thông tín viên Ngành Mai. Như những bài viết khác rất hay của tác giả này, bài vê đoàn Thanh Minh Thanh Nga đi Pháp cũng cung cấp nhiều thông tin quí báu và chính xác, cùng những nhận định sâu sắc, chi tiết về tình hình hoạt động và diễn biến việc đi Pháp của đoàn. Trong đó, có thông tin về người đi tiền đạo qua Pháp là ông “Nguyễn Văn Quận”. Người này chính là thân phụ quá cố của chúng tôi. Tuy nhiên, tên ông chính thật là Đoàn Kỳ Quận, chứ không phải Nguyễn Văn Quận. Có lẽ thời gian quá lâu và chi tiết này không phải là quan trọng nhất, nên tác giả bài viết nhớ chưa chính xác. Vậy, nếu không có gì khó khăn, xin quý vị chỉnh sửa dùm.”

Bài viết này gợi lại cho gia đình chúng tôi những kỷ niệm khó quên về một cột mốc quan trọng trong đời của người cha quá cố, đã góp phần nhỏ cho đoàn Thanh Minh Thanh Nga, đồng thời đóng góp vào hoạt động nghệ thuật của nước nhà ở Pháp vào thập niên 60. Xin chân thành cảm ơn ông Ngành Mai, cô Hòa Ái cùng đài RFA đã cho cộng đồng người Việt nhiều thông tin bổ ích.”

Tuy là vấn đề không quan trọng lắm, nhưng sự việc lên tiếng của cô Đoàn Anh Loan cũng giảm đi mức độ chính xác của bài viết, bài nói chuyện của mình, trên làn sóng phát thanh một đài có nhiều người nghe, thành thử ra tôi đã e-mail về đài Á Châu Tự Do để trả lời cho cô Đoàn Anh Loan, mà tôi sẽ trình bày tiếp ở phần sau.

Khi xưa thời thập niên 1960 có lần ban tuyển chọn giải Thanh Tâm họp tại trụ sở Hội Nghệ Sĩ Ái Hữu ở đường Cô Bắc, Sài Gòn, ông Trần Tấn Quốc người sáng lập giải Thanh Tâm, có nói chuyện với các thành viên trong ban (mà đa số là ký giả kịch trường) như sau: “Người phụ trách trang kịch trường của tờ báo phải am tường, phải hiểu biết sâu rộng về nghệ thuật cải lương. Nói một cách khác là phải theo dõi liên tục hoạt động sân khấu thời gian lâu dài với trình độ căn bản về thu thập. Đồng thời ít nhiều gì cũng phải có tài liệu liên quan đến hoạt động cải lương để tham khảo và để chứng minh khi cần. Chứ không phải chỉ hiểu biết cách lơ tơ mơ, rồi mang máy chụp hình đến Ngã Tư Quốc Tế, hoặc đi vào hậu trường rạp hát để làm ký giả kịch trường...”

Lời của ông Trần Tấn Quốc quả đúng không sai, đã rơi vào trườnghợp của tôi hiện giờ. Nếu như không có tài liệu thì rất khó giải thích, bởi cô Đoàn Anh Loan là con của nhà tiền đạo Nguyễn Văn Quận, hay Đoàn Kỳ Quận (theo như cô Đoàn). Người con nói tên họ của cha mình thì ai lại không tin là đúng.

Thế nhưng, đối với tôi lại là người có tài liệu chứng minh, và để trả lời cô Đoàn Anh Loan, tôi scan bản tin của Việt Tấn Xã hồi 44 năm về trước được đăng trên tờ báo Chính Luận ngày 22 – 1 – 1969 có ghi rõ nhà tiền đạo là Nguyễn Văn Luận, gởi về đài RFA để thông báo trả lời cho cô Đoàn trong mục Thư Tín của đài.

Một đêm hát cải lương

Và tiếp theo đây cô Triệu Mỹ Ngân sẽ đưa quí vi vào xem một đêm hát cải lương:

Hình ảnh Thành Được và Thanh Nga trong vở Lan và Điệp.

Đến rạp để xem một vở tuồng, khán giả thật tâm muốn thưởng thức nghệ thuật phải chú trọng những gì diễn trên sân khấu, do đó người xem phải tập trung tư tưởng, tinh thần để theo dõi lời ca, câu hát. Có vậy mới bổ ích cho mình và cũng không hoài công sự cố gắng của diễn viên và soạn giả. Nhưng khốn nỗi, trong lúc khan giả thật tâm muốn thưởng thức nghệ thuật lại gặp bao nhiêu bực dọc phiền toái ở cạnh mình, giữa bầu không khí ồn ào mà phần lớn cũng là do đa số khán giả gây ra.

Có lần nọ vào giữa thập niên 1960, một ông công chức cùng bà xã đi coi cải lương, sáng hôm sau vào sở ông kể lại rằng, tuồng hát bắt đầu, lúc tấm màn nhung vén lên khởi diễn thì khán giả ở ngoài mới chịu ùn ùn kéo vào.

Đáng lý khán giả vào trước lối 5 hay 10 phút để biết chỗ nào mình ngồi, và để cho tâm trí được thong thả nhẹ nhàng đặng chút nữa xem hát nghe ca. Nhưng không, số bà con khán giả khá đông đó đợi mở màn rồi mới chen lấn vào. Cảnh tượng, không khí bên trong rạp lúc bấy giờ thật là rối loạn huyên náo. Những người vào trước phải co giò nép mình cho những người vào sau tìm số ghế.

Khi mấy bạn chỉ dẫn tìm đúng số ghế, lại thấy có người chiếm rồi. Anh ta năn nỉ người ngồi lầm ghế trả lại  chỗ ngồi, nhưng khán giả ấy không chịu đi, do bởi nhân viên ở quày vé bán “đúp lê” chiếc ghế tốt này. Thế là cả một vấn đề gay go, giải thích và xin lỗi đủ điều của anh chỉ dẫn. Không khí đã ồn ào lại càng ồn ào hơn bởi sự cãi vã to tiếng.

Tội nghiệp cho khán giả ngồi phía sau vì sự chàng ràng của mấy ông bà khán giả đi tìm số ghế, cho đến cả mấy chú chỉ dẫn lom khom năn nỉ, nên họ phải nghiêng đầu qua, nghiêng đầu lại để nhìn lên sân khấu.

Chờ cho xong cuộc “đổ bộ” như thế, những người vào trước và thật sự muốn xem hát vô tình bị “tước” hết một đoạn đầu của màn nhứt. Tuồng tích lần hồi đến mức áo le gay cấn, tưởng đâu ai nấy đều chăm chú theo dõi nhưng diễn biến trên sân khấu, thì ở đầu nầy có hai chị đàn bà hàn huyên, kể lể bằng một giọng rang rảng về hụi hè, về vé số và luôn cả vụ vừa mới đánh ghen với đức ông chồng ở đâu đó. Tiếng nói của hai chị khán giả nầy nổ như pháo Tết làm át mất tiếng hát của nghệ sĩ.

Trong lúc ấy thì ở góc bên kia, một bà khán giả khác bồng theo một em bé độ hai tuổi, vì nóng nực đòi uống nước thế nào đó, lại ré lên. Khi đó, thay vì dịu dàng dỗ con hay nếu không cũng chịu khó đứng dậy bồng đứa bé ra ngoài trong chốc lát để tránh sự phiền phức cho những người ngồi chung quanh. Trái lại, bà này lại “xáng” cho cậu bé mấy tát tai... Thế là thằng nhỏ đau điếng khóc thét rùm cả rạp. Đã vậy, bà khán giả nói trên lại rống miệng đem đủ danh từ không đẹp chút nào để mắng cho thằng bé một trận đã nư, khiến cho bao nhiêu khán giả ngồi gần phải buộc lòng... nghe ráo.

Những nữ nghệ sĩ nhận giải Thanh Tâm. Từ trái qua: Thanh Nga - Ngọc Giàu - Lan Chi - Bích Sơn.

Nếu là khán giả cải lương của thời thập niên 1950 – 1960 chắc chẳng một ai mà không biết qua vấn đề trẻ em gây ồn ào trong rạp hát, rất phiền hà cho khán giả. Có lần nọ vào khoảng 1956 gánh hát bầu tèo trình diễn ở Mỹ Tho, đêm đó đang diễn tuồng Phàn Lê Huê giả chết. Màn nhứt vừa bỏ xuống, bỗng kéo lên liên, và người thấy ông bầu đứng nghiêm chỉnh, trịnh trọng nói:

- Kính thưa quí vị nít nhỏ, xin quí vị cảm phiền bước xuống khỏi sân khấu tui mới cho hát tiếp...

Khán giả cười ầm lên. Thì ra hôm bữa đó con nít vô rạp quá nhiều, đứng chật đường đi, không còn chỗ đứng và tràn lên sân khấu. Lại còn thêm phía trong cánh gà còn nghịch ngợm hơn, một đứa vô nằm trong chiếc hòm của Phàn Lê Huê để cho mấy đứa khác khiêng và cười rần lên...

Trong đám con nít ấy có con của các khán giả, và những đứa bé vô cọp cũng có. Có lần nọ đi xem đoàn Hoa Thủy Tiên khai trương ở rạp Biên Hùng, Biên Hòa gặp “hằng hà sa số” con nít đứng trên bệ trước giàn kèn, rồi tràn lên mí sân khấu. Đến đoạn một cô đào sắp diễn lớp cô ta tự tử ở trước tấm đề co phít, thì “quí vị nít nhỏ” bu cô ta, khiến cô ta mắc cỡ, diễn... tắt ngang cái lớp đó, để tắt đèn đổi cảnh…

Có đêm đông đảo con nít đến đứng cà rà ở dàn nhạc khiến khán giả ngồi ở phía sau hết sức bực mình. Rồi thỉnh thoảng các nhân viên soát vé đến lùa đám trẻ nít đi. Rồi một chút thôi, chúng lại tụ tập đến nơi ấy nữa. Rồi các anh soát vé đến đuổi xô. Diễn mãi như thế... Hoặc là một chị nọ dẫn theo 3, 4 đưa con nít ngồi đứng lăng xăng cạnh mẹ nó, làm cho khán giả ở hai bên và ở phía sau khó xem được tuồng hát. Cái lào xào, lộn xộn ở các rạp hát do con nít tạo ra rất thường thấy. Nhiều người xem hát, dẫn theo con nít từ còn bé đến con nít biết chạy giỡn. Người ta hằng được chứng kiến cảnh con của một nữ khán giả khóc ré lên, rồi nữ khán giả ấy vạch vú cho con bú – thằng “oắt con” hay con “oắt con” có lẽ vì nực nội, cứ khóc mãi, khiến cho má nó giận đánh cái chát rồi chửi um lên.

Còn rất nhiều chuyện lào xào lộn xộn nữa, mà thường do con nít “chủ động”. Các đoàn hát cần khán giả nên vẫn cho các bà mẹ dẫn con theo hay bồng con theo coi. Vì một số nữ khán giả thuộc lớp lao động, không có mướn người giữ con, nên đi xem hát là phải dẫn con theo. Nếu cấm ngặt con nít đi theo mẹ, thì chắc chắn các đoàn hát mất một số lớn khán giả vậy.

Trên đây là một vài vấn đề “đặc thù” của sân khấu cải lương ở nước ta. Và những chuyện như vầy chắc rằng khán giả cải lương sẽ hình dung được ngay. Còn bao nhiêu vấn đề khác nữa mà trong một buổi nói chuyện làm sao nói cho hết được!

Ngày 16 tháng 5 năm 2013, tại Bangkok các tổ chức HRW thế giới, HRW Thái Lan và nhiều tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế đã tổ chức một hội thảo với nội dung về vấn đề quyền con người và tình trạng bất ổn ở miền Nam Thái Lan. Cho dù cuộc đàm phán giữa chính phủ Thái Lan và các tổ chức phiến quân Hồi giáo ở ba tỉnh miền Nam Thái Lan đã tiến hành nhưng đang đi vào bế tắc, tưởng như không thể giải quyết được.

Chính quyền Thái Lan đang cố gắng để biến quốc gia của họ thành quốc gia trung tâm của khối Asean với Bangkok là thủ đô. Song một trong những trở ngại lớn là tình trạng bất ổn ở ba tỉnh miền Nam Thái Lan. Tình trạng này đã là một thách thức không nhỏ và rất khó có thể giải quyết.

Ba tỉnh miền Nam Thái Lan hiện nay gồm ba tỉnh Yala, Narathiwat, Patani và bốn huyện thuộc tỉnh Songkhla với đa số là dân sắc tộc Malayu theo tín ngưỡng đạo Hồi cũng là kết quả của chính sách bành trướng đó. Sau khi Vương quốc Ayuthya giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh với Vương quốc Patani vào khoảng năm 1848 thì chính thức các tỉnh và huyện kể trên thuộc về Vương quốc Thái Lan.

Kể từ khi lấy được ba tỉnh thuộc Vương quốc Patani tiền thân của quốc gia Malayxia hiện nay, chính quyền Thái Lan nhanh chóng thiết lập hệ thống tổ chức hành chính cho phù hợp. Bằng cách chia nhỏ vương quốc Patani cũ thành 7 tỉnh, mà ngường đứng đầu các tỉnh do trung ương bổ nhiệm để dễ trị. Tuy nhiên tình trạng chống đối đòi độc lập ở khu vực ba tỉnh miền Nam qua các thời kỳ không hề giảm. Song tất cả đều bị trấn áp và dẹp yên.

Bế tắc

BRN cũng đòi hỏi những quyền lợi cho họ mà không có bất cứ thiện chí nào trong việc ngưng tấn công thường dân cũng như lấy thường dân ra làm mục tiêu.
-Ông Sunai Phasuk

Trước năm 2004, tình hình ba tỉnh miền Nam Thái Lan tương đối yên tĩnh. Từ năm 2004, tình trạng chống đối bằng bạo động ở đây bắt đầu bùng phát và ngày càng gia tăng mức độ khốc liệt. Tới mức bắt đầu từ ngày 20/7/2005, thủ tướng Thái Lan Thakshin Shinnawatra phải ra lệnh ban hành tình trạng khẩn cấp cho đến nay.

Một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên, theo người dân ở đây cho biết là do có sự phân biệt đối xử đối với sắc dân gốc Mã lai trong vấn đề nhân quyền, giáo dục và thực thi luật pháp. Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất là việc thủ tướng Thái Lan Thakshin Shinnawatra đã sai lầm trong việc dùng bạo lực để  khuất phục sắc tộc Malayu.

Người sắc tộc Malayu không được tôn trọng và đối xử bình đẳng. Họ bị bắt giữ tùy tiện vô cớ, đối xử vô nhân đạo và đánh đập khi bị bắt giữ. Điển hình là vụ một luật sư người Thái, người bảo vệ quyền lợi cho một vụ án mà các bị cáo là người gốc Malayu. Ông luật sư này đã bị cho là chính quyền tổ chức bắt cóc và thủ tiêu mất tung tích vào năm 2003. Cộng với vụ lực lượng quân đội Thái Lan đã bắn chết hàng chục tín đồ trong nhà thời Hồi giáo ở Khuase, khi cho rằng họ là những phiến quân. Những sự việc trên được cho rằng chính là ngòi nổ của tình trạng bất ổn trong lần này.

Trong cuộc hội thảo lần này đại diện tổ chức nhân quyền Thái Lan là ông Sunai Phasuk phát biểu:

Tướng Prayut Chan-O-Cha (giữa) trong một chuyến viếng thăm tỉnh miền nam Narathiwat vào ngày 7 tháng 4 năm 2011. AFP PHOTO / MADAREE TOHLALA.

“Tôi không thấy một nỗ lực nào giữa hai phía. Chính phủ Thái chỉ xem xét những khía cạnh nào mà họ cho là có lợi cho lãnh đạo BRN, trong khi đó BRN cũng đòi hỏi những quyền lợi cho họ mà không có bất cứ thiện chí nào trong việc ngưng tấn công thường dân cũng như lấy thường dân ra làm mục tiêu.”

Tình trạng bất ổn ở miền Nam Thái Lan được các nhóm phiến quân áp dụng bằng bạo lực với chiến thuật chiến tranh du kích hết sức đa dạng. Chủ yếu bằng cách đốt trường học và ám sát nhân viên chính phủ đặc biệt là giáo viên, nhà sư. Sử dụng mìn đặt trên các trục giao thông đường bộ hoặc đường sắt, dùng  bom xe trên cả xe hơi và gắn máy tấn công các khu dân cư, chợ búa, các trung tâm thương mại, khách sạn, nhà hàng... Với mục đích tạo nên tình trạng bất ổn cao nhất ở ba tỉnh miền Nam Thái Lan nhằm đòi ly khai hoặc được hưởng quy chế tự trị từ chính quyền trung ương.

Tình trạng bất ổn

Trong gần 10 năm bền bỉ, các tổ chức khủng bố ở Thái Lan đầu não đặt tại Malayxia đã tạo nên một tình trạng bất ổn vô cùng trầm trọng ở các tỉnh miền Nam Thái Lan. Tình trạng ám sát và nổ bom hàng ngày đã gây sức ép buộc chính phủ Thái Lan phải ngồi vào bàn đàm phán thông qua trung gian là Malayxia. Điều mà trước đây chính quyền Thái Lan không bao giờ chấp nhận.

Vòng đàm phán đầu tiên được diễn ra tại Malayxia giữa Tổng thư ký Ủy ban An ninh quốc gia Hoàng gia Thái Lan và đại diện của hai nhóm phiến quân BRN và FULO với sự dàn xếp của Malayxia. Theo nguyên tắc vòng đàm phán sau sẽ nhóm họp lại sau 30 ngày, là thời gian để cho mỗi bên hoạch định các bước tiếp theo. Đồng thời hai bên cam kết mọi thông tin về cuộc đàm phán hai bên phải tuyệt đối giữ bí mật, không để lọt ra ngoài.

Các cuộc đàm phán được giám sát bởi ASEAN và các nước Hồi giáo. Trả tự do vô điều kiện cho tù nhân hồi giáo và BRN phải được thừa nhận là một tổ chức tự do.
-Ông Ustaz Hassan Taib

Tuy nhiên, trước vòng đàm phán thứ hai, ngày 28.4.2013 thì phía BRN và FULO đã vi phạm thỏa thuận, bằng cách phát tán một clip video trên mạng You tube tuyên bố lập trường 5 điểm, trong đó điểm chính là đòi ly khai và yêu cầu quốc tế hóa vấn đề này. Malayxia sẽ nắm vài trò trung gian hòa giải, nếu không phiến quân sẽ gia tăng số vụ và mức độ khủng bố nếu yêu cầu nói trên không được chấp nhận.

Ông Ustaz Hassan Taib, đại diện cho BRN phát biểu:

“Thái Lan phải chấp nhận Mã Lai như trung gian hòa giải không chỉ là một điều tra viên. Các cuộc đàm phán phải liên quan đến người Mã Lai trong các phán quyết. Các cuộc đàm phán được giám sát bởi ASEAN và các nước Hồi giáo. Trả tự do vô điều kiện cho tù nhân hồi giáo và BRN phải được thừa nhận là một tổ chức tự do và không phải là một chủ trương ly khai.”

Về phía Thái Lan trong vòng đàm phán thứ hai đã giữ nguyên lập trường trước sau như một, đó là mọi thỏa  thuận giữa hai bên phải tuân thủ mọi điều khoản của Hiến pháp Thái Lan và đây là vấn đề nội bộ. Đồng thời kiên quyết không chấp thuận ly khai bằng mọi giá.

Cuộc đàm phán thứ hai kết thúc chóng vánh với nhiều bế tắc xem chừng khó có lối thoát và phía phiến quân lập tức đẩy mạnh việc khủng bố. Việc này đã đẩy chính quyền Thái Lan vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan trong việc giải quyết vấn đề bất ổn ở ba tỉnh miền Nam Thái Lan.

Qua cuộc họp báo này giới quan sát quốc tế chưa thấy được lối thoát nào khả thi cho bàn đàm phán giữa hai phía. Tuy nhiên khi vấn đề được thế giới chú ý và nhất là các tổ chức nhân quyền lên tiếng chính là lúc bạo động có thể giảm thiểu từ chính quyền Thái Lan dẫn đến sự lên án gắt gao của quốc tế nếu phiến quân vẫn tiếp tục lún sâu hơn vào các cuộc đánh bom vào thường dân vô tội.

Anh Vũ, thông tín viên RFA từ Bangkok.

Thêm hai người trẻ Việt Nam bị tuyên án tù nặng nề vì lên tiếng cổ võ cho tự do dân chủ cũng như phản đối các hành động xâm lấn của Trung Quốc.

Nhân quyền

Kính thưa quý khán thính giả, trong phiên xử kéo dài chưa đầy một ngày, hôm thứ Năm 16 tháng 5, tò án nhân dân tỉnh Long An đã tuyên phạt 6 năm tù đối với nữ sinh viên Nguyễn Phương Uyên, và 10 năm tù đối với sinh viên Đinh Nguyên Kha, về tội “tuyên truyền chống phá nhà nước”.

Ngay sau khi tòa tuyên án, gia đình của cả hai sinh viên cũng như các luật sư bào chữa đều lên tiếng phản đối, cho rằng đây là những bản án sai trái, không đưa trên những qui định căn bản của pháp lý.

Trả lời Gia Minh của Đài Á Châu Tự Do, luật sư Hà Huy Sơn cho biết:

“Quá trình tố tụng có những điều sai. Sai cơ bản là theo luật Việt Nam những chứng cứ không được xuất trình tại tòa để xem xét. Các thân chủ chỉ phản đối Trung Quốc xâm phạm lãnh thổ, biển đảo Việt Nam; chứ Uyên - Kha không chống Nhà nước.”

Về phần gia đình, Ông Linh, cha của Phương Uyên bày tỏ với phóng viên An Nhiên của đài chúng tôi:

“Bản án mình thấy người ta cáo buộc em như vậy là không đúng về quyền con người, về nhân quyền và tự do phát biểu ý kiến của mình thì bị kết vào tội tuyên truyền chống phá nhà nước”.

Bà Liên, mẹ của Đinh Nguyên Kha thì nói rằng con bà đã hành động theo đúng với hiến pháp và pháp luật Việt Nam, vì vậy những cáo buộc của tòa án là không có cơ sở:

“Bản án đã sai hoàn toàn, con tôi nó không chống đảng cộng sản mà chống tham nhũng, tôi đâu có thấy nó chống nhà nước này, chống nhân dân này đâu, tôi thấy trong hiến pháp cũng đâu có điều luật nào kết tội nó như vậy đâu”.

Cũng như nhiều phiên tòa xử các nhà bất đồng chính kiến khác tại Việt Nam, phiên xử hai sinh viên Phương Uyên và Nguyên Kha đã thu hút sự chú ý của rất nhiều bạn trẻ trong nước. Nhiều người đã tìm cách tập trung trước tòa án để ủng hộ tinh thần cho hai sinh viên này nhưng đều bị công an ngăn cản, xua đuổi.

Quá trình tố tụng có những điều sai. Các thân chủ chỉ phản đối Trung Quốc xâm phạm lãnh thổ, biển đảo Việt Nam; chứ Uyên - Kha không chống Nhà nước.
-LS Hà Huy Sơn

Xin nhắc lại, cô Nguyễn Phương Uyên, sinh viên trường Đại học công nghiệp thực phẩm Sài Gòn và anh Đinh Nguyên Kha, sinh viên Đại học Kinh tế Long An, bị công an bắt giữ hồi cuối năm ngoái sau khi phân phát truyền đơn chỉ trích các chính sách của đảng và Nhà nước về vấn đề tôn giáo, đất đai cũng như đường lối giải quyết những tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Một ngày trước khi tòa án Long An mở phiên xử hai sinh viên này, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền Human Rights Watch trụ sở tại New York đã ra văn bản kêu gọi chính quyền Việt Nam hãy hủy bỏ cáo trạng và trả tự do cho hai sinh viên Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha. Theo lập luận của Human Rights Watch “việc đưa ra tòa xét xử các công dân vì tội phân phát truyền đơn chỉ trích chính quyền là một điều hết sức kỳ quặc và vô lý”.

Kinh tế - Môi  trường

Về kinh tế, Việt Nam Tuần Qua chứng kiến thêm nhiều dấu hiệu kém vui của nền kinh tế Việt Nam.

Tiếp sau khi việc Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF loan báo hạ giảm mức dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam, là một loạt các thông tin cho rằng nếu muốn thoát ra khỏi tình trạng khó khăn hiện nay, Việt Nam cần phải chấp nhận nhiều biện pháp cải tổ sau rộng để vực dậy nền kinh tế quốc gia.

Báo chí trong nước đầu tuần này trích dẫn báo cáo của Ủy ban kinh tế của Quốc hội cho biết, tăng trưởng kinh tế năm nay sẽ rất khó khăn với những dấu hiệu chỉ báo tình trạng suy giảm đang rõ nét hơn.

Chủ tịch Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Giàu cho rằng, tăng trưởng kinh tế Việt Nam đang có xu hướng giảm dần, bộc lộ những hạn chế sâu sắc về sự phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài.

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư Bùi Quang Vinh cũng có nhận định tương tự khi cho rằng: “Hiện nay việc làm và thu nhập của người lao động giảm sút, hoạt động sản xuất kinh doanh gặp khó khăn, nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, hoặc giải thể, phá sản, hàng tồn kho vẫn ở mức cao.”

Trong khi đó, ông Nguyễn Xuân Cường, phó trưởng Ban Kinh tế trung ương thì bày tỏ lo ngại rằng: “Tình hình đúng là hết sức đáng lo ngại, tăng trưởng sản xuất giảm ở nhiều lĩnh vực, hàng chục nghìn doanh nghiệp phá sản, hàng loạt doanh nghiệp báo lỗ. Điều đó cho thấy sự phục hồi của nền kinh tế khó khăn hơn bao giờ hết”.

Và có lẽ, tình trạng bi quan của kinh tế Việt Nam được phản ánh khá đầy đủ qua câu nói ngắn gọn nhưng hàm chứa nhiều ý nghĩa của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng. Ông nhấn mạnh trước các đại biểu: “Tôi không nói là vô cùng bi đát  mà là chưa đạt đến mức có thể phấn đấu được.”

Tập đoàn Công nghiệp Cao su VN vận chuyển gỗ ở Campuchia. Courtesy Global Witness.

Cũng trong lĩnh vực kinh tế, sự kiện tổ chức bảo vệ môi trường Global Witness công bố phúc trình cáo buộc các công ty Việt Nam tàn phá môi trường cửa hai nước láng giềng Lào và Capuchia, đang tạo ra các phản ứng tiêu cực trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ngay trong những ngày đầu tuần này, chỉ số chứng khoán của Hoàng Anh Gia Lai liên tục rớt giá khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại về phản ứng đây chuyền của sự việc.

Theo phúc trình của Global Witness, hai tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) và Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VFG), đã thông đồng với chính quyền Lào và Campuchia để phá rừng trồng cao su, bất chấp môi trường sống bị hủy hoại nặng nề.

Trả lời Gia Minh của Đài Á Châu Tự Do, Bà Megan MacInnes, tác giả của báo cáo cho biết:

“Vấn đề các nông trường trồng cao su tại hai nước này đang là một vấn đề ngày càng gia tăng, xét về phương diện thu hồi đất, cuộc sống người dân và tình trạng phá rừng. Chúng tôi phát  hiện ra Việt Nam là nhà đầu tư lớn về cao su tại cả hai nước Kampuchia và Lào, và những công ty thuộc tập đoàn HAGL và VRG là những đơn vị có vai trò đáng kể.”

Tôi cho rằng cái báo cáo này nếu mà sâu xa thì nó rất quái ác rất thâm hiểm. Nó làm cho công ty có thể sụp đổ, mà sụp đổ cũng có nghĩa vài chục ngàn lao động cũng chết theo.
-Ông Đoàn Nguyên Đức

Về phần mình, Hoàng Anh Gia Lai đã nhanh chóng lên tiếng bác bỏ các cáo buộc của Global Witness. Trả lời Mặc Lâm, ông Đoàn Nguyên Đức, chủ tịch tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai khẳng định:

“HAGL không làm gì sai trái như họ nói mà HAGL đang làm những điều rất tốt cho xã hội. Nơi đó không đủ gạo ăn bây giời họ có nơi ở có gạo ăn đủ có TV có xe máy, nói tóm lại họ thay đổi cuộc sống gần như 100%.”

Ông Đoàn Nguyên Đức còn cho rằng sự ác ý của Global Witness có thể làm cho tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai bị sụp đổ. Ông nói:

“Tôi cho rằng cái báo cáo này nếu mà sâu xa thì nó rất quái ác rất thâm hiểm. Nó làm cho công ty có thể sụp đổ, mà sụp đổ cũng có nghĩa vài chục ngàn lao động cũng chết theo”.

Thưa quý khán thính giả, những lo lắng của ông Đoàn Nguyên Đức được phản ánh khá rõ nét qua những số liệu được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Sáng thứ Ba 14 tháng 5, cổ phiếu của HAGL mất 1.400 đồng trên mỗi cổ phiếu, khiến cho tài sản của ông Đoàn Nguyên Đức mất đi hơn 400 tỷ đồng chỉ trong vòng một này; và tất nhiên điều này sẽ kéo theo những hệ lụy khác đối với tương  lai của Hoàng Anh Gia Lai?

Việt Nam Tuần Qua và Diễm Thi xin kính chào tạm biệt và hẹn gặp lại quý khán thính giả vào tuần sau!

Mới đây, thanh tra chính phủ thông báo đã có kết luận thanh tra về việc quản lý sử dụng đất đai của dự án trường bắn quốc gia TB 1 ở tỉnh Bắc Giang, kiến nghị thu hồi hàng tỷ đồng về cho nhà nước. Vậy hàng trăm hộ người dân tộc Nùng đã theo đuổi vụ kiện đất đai liên quan đến trường bắn này từ hơn 6 năm nay đã nhận được gì từ kết luận của thanh tra?

Dân không được biết

Sau khi có thông báo trên báo chí về kết luận thanh tra quý 1 của thanh tra chính phủ, từ nhiều ngày nay, hàng trăm hộ dân xã Kim Sơn, huyện Lục Ngạn liên tục lên văn phòng thanh tra chính phủ ở Hà Nội để chờ đợi kết quả quyết định thanh tra mới đây về vụ kiện đất đai đã kéo dài từ nhiều năm liên quan đến trường bắn quốc gia TB 1 Bắc Giang. Tuy nhiên, câu trả lời duy nhất mà họ nhận được cũng không khác gì với những câu trả lời mà họ đã nghe từ năm 2007 trở lại đây.

Một người dân giấu tên bức xúc lên tiếng:

“Vừa rồi lên trên đấy, lên thanh tra thì thanh tra bảo là có công văn về tỉnh mà mình không lên tỉnh thì cứ chờ thôi. Mình không chờ thì lên tỉnh hỏi, không lên thì cứ chờ thôi. Dân cụ thể không biết thế nào. Chờ thì không biết bao lâu.”

Hôm 16 tháng 4, trong một cuộc họp báo định kỳ quý 1 năm 2013 của thanh tra chính phủ tại Hà Nội, đại diện của thanh tra chính phủ cho biết trong quý 1 năm 2013, thanh tra chính phủ đã ban hành kết luận 3 cuộc thanh tra về quản lý sử dụng đất đai, trong đó có 3 vụ việc của trường bắn TB 1 Bắc Giang. Thanh tra chính phủ kiến nghị thu hồi về ngân sách nhà nước 682 tỷ đồng, kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý số tiền trên 134 tỷ đồng, chuyển cơ quan điều tra 3 vụ việc thuộc dự án trường bắn TB1 Bắc Giang.

Bao giờ tôi được pháp của cấp trên, họ chuyển cái bản đó thì tôi mới công bố cho đồng bào. Bây giờ mình chưa biết đến bao giờ.
-Ông Nguyễn Hồng Điệp

Để biết thêm thông tin cụ thể từ phía thanh tra chính phủ, chúng tôi liên hệ với thanh tra tiếp dân Nguyễn Hồng Điệp, người đã từng nhiều lần làm việc với các hộ dân ở xã Kim Sơn, huyện Lục Ngạn, Tỉnh Bắc Giang. Ông Điệp cho biết:

“Cái đấy thanh tra chính phủ đã kết luận rồi nhưng phải chờ ý kiến của Thủ tướng thì sẽ công khai…. Đợt trước, người dân có điện hỏi tôi nhưng chưa công bố còn nếu công bố thì tôi sẽ cho bà con biết.”

Khi được hỏi bao giờ có thể công bố kết luận thanh tra? Ông Điệp nói:

“Bao giờ tôi được pháp của cấp trên, họ chuyển cái bản đó thì tôi mới công bố cho đồng bào. Bây giờ mình chưa biết đến bao giờ, chắc cũng phải công bố nhưng còn thời gian thì tôi không biết đến bao giờ.”

Đền bù không thỏa đáng

Dự án trường bắn quốc gia TB 1 được bắt đầu vào năm 2003 trên địa bàn hai tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang. Để lấy đất cho dự án, gần 3.000 hộ dân thuộc 13 xã của hai tỉnh đã phải di dời trong nhiều đợt từ năm 2003 đến 2010. Phần đông những người dân bị dời là dân tộc Nùng và Dao.

Phần đông các hộ gia đình ở đây đều trồng vải để lấy thu nhập bên cạnh các hoa màu khác. Khi bị di dời, họ được nhận tiền đền bù theo khẩu và cây bị mất. Tuy nhiên nhiều hộ dân bị di dời cho rằng họ đã không nhận được đền bù thỏa đáng. Người dân giấu tên cho biết tiếp:

Người dân huyện Lục Ngạn, Bắc Giang, ảnh chụp trước đây. File photo.

“Từ năm 2003, người Kinh tiền khẩu được 15 triệu đồng, còn tiền vải đường kính từ 20 đến 22 cm được 1 triệu 200 ngàn đồng. Lúc đó vải là 1.000 hay 1.500 đồng một kg. Nhưng đến năm 2006 thì vải lên đến 6.000 đồng, 7.000 đồng một cân, nhưng đường kính 20 đến 22 cm mà dân em được có 371.000 đồng, còn tiền khẩu là 15 triệu đồng. Theo công văn của Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký vào tháng 12 năm 2004 thì mỗi khẩu là 26 triệu đồng rồi.”

Những người dân tộc nhận tiền khẩu và đền bù cây để chuyển đến nơi ở mới với hứa hẹn từ dự án là họ sẽ có đủ tiền để mua đất canh tác làm ăn bình thường, thậm chí còn tốt hơn. Nhưng thực tế lại khác hẳn. Người dân giấu tên cho biết tiếp:

“Trước thì bảo dân đi thì mức sống cao hơn thì dân đi, nhưng dân vừa đi, vừa làm nhà xong đã hết 40 triệu đồng, có người phải bán đất cũ đi… không như chính quyền nói, dân vừa đi đã thiếu mấy chục triệu làm nhà, làm xong thì nợ, lúc đó dân rất đói, vừa đi chưa ổn định mà đã nợ mấy chục triệu rồi.”

Theo người dân này thì, dự án đã lừa dân, giảm tiền bồi thường cho dân:

“Kiểu như thế thì dự án thấy dân tộc thiếu hiểu biết nên mới giảm xuống như thế. Giảm như thế thì dân vừa đi xong làm nhà 30 40 triệu thì thiếu nợ giờ trả chưa xong. Giờ thì toàn đi làm thuê, ruộng không lấy được, dân đói, rất khó khăn.”

Bản thân người dân giấu tên cũng bị thu hồi khoảng 10 hecta đất (khoảng 270 sào) cho trường bắn và bị mất khoảng 500 cây vải. Dọn về nơi mới, gia đình ông chỉ đủ tiền mau được 5 sào đất, trong đó có 1 sào đất ở và 4 sào vườn, chỉ đủ trồng 40 cây vải. Ông không có đủ tiền để xây nhà nên cả gia đình 4 người phải ở một căn nhà tạm của chủ cũ để lại.

Bị tù vì đòi đất

Không như chính quyền nói, dân vừa đi đã thiếu mấy chục triệu làm nhà, làm xong thì nợ, lúc đó dân rất đói, vừa đi chưa ổn định mà đã nợ mấy chục triệu rồi.
-Một người dân

Chính vì khó khăn mà từ năm 2007, người dân hai huyện Lục Ngạn và Sơn Động thuộc tỉnh Bắc Giang đã nhiều lần tìm đến cơ quan thanh tra chính phủ để khiếu kiện về tiền bù đất đai và cây trồng. Ngày 27 tháng 10 năm 2010, Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Sinh Hùng quyết định giao Bộ Tài nguyên Môi trường, kết hợp với Bộ tài chính và Bộ Quốc phòng xem xét giải quyết, và ủy ban tỉnh Bắc Giang phải báo cáo trước ngày 15 tháng 11 năm 2010. Đến ngày 6 tháng 1 năm 2011, ông Nguyễn Sinh Hùng lại có công văn yêu cầu tỉnh Bắc Giang phải thực hiện đúng quyết định ký ngày 6 tháng 12 năm 2004 của Phó Thủ tướng về mức đền bù cho dân và giao Bộ Quốc phòng kết hợp giải quyết. Tuy nhiên đến tận tháng 4 năm 2011, người dân vẫn không nhận được câu trả lời rõ ràng từ chính quyền địa phương.

Không có đất canh tác, công ăn việc làm không đủ, đói ăn, không có câu trả lời từ chính quyền địa phương, từ khoảng giữa tháng 4 năm 2011, hàng trăm hộ dân thuộc xã Kim Sơn, Phong Minh và Phong Vân đã tự động quay lại vùng đất cũ canh tác. Việc này đã dẫn đến vụ đụng độ đẫm máu xảy ra vào ngày 11 tháng 8 cùng năm giữa khoảng 1000 công an cơ động, dân phòng và bộ đội với khoảng hơn 1000 người dân. Vụ đụng độ đã khiến hơn 20 người bị thương, chủ yếu là công an cơ động.

Sau vụ cưỡng chế, đã có khoảng 35 người dân huyện Lục Ngạn bị bắt và bị xử tù từ 12 đến 54 tháng tù giam vì tội gây rối trật tự công cộng.

Đùn đẩy trách nhiệm?

10  năm đã trôi qua kể từ khi dự án trường bắn TB1 bắt đầu, gần 600 hộ dân thuộc xã Kim Sơn vẫn tiếp tục tới gõ cửa thanh tra chính phủ và thanh tra quốc phòng để tìm câu trả lời cho những thắc mắc của họ. Tuy nhiên những thông tin mà họ nhận được vẫn rất chung chung. Lý do tại sao người dân không nhận được câu trả lời cũng có thể phần nào được giải thích trong trả lời của ông Nguyễn Văn Tám, giám đốc dự án di dân trường bắn TB 1 hồi giữa năm 2012 với đài Á châu Tự do:

“Theo kết luận của Thủ tướng chính phủ và văn phòng chính phủ vừa rồi thì dự án TB 1 là rất nhạy cảm. Có hai công văn liền, một của Phó Thủ tướng và của văn phòng chính phủ là thanh tra chính phủ đã thanh tra 5 tháng rồi trong khi chờ kết luận của thanh tra chính phủ thì không đăng tin và không cung cấp số liệu.”

Mới đây, chúng tôi liên hệ với ông Bùi Văn Hải, Chủ tịch tỉnh Bắc Giang để tìm hiểu thêm về quyết định mới của thanh tra chính phủ được cho là đã gửi về tỉnh, thì nhận được câu trả lời ngắn gọn:

“Cái này trách nhiệm thông báo là do thanh tra trung ương, Đối với người dân, những câu trả lời này đã khiến họ thất vọng.”

Một người dân giấu tên cho biết.

“Đi đòi từ 2007 đến giờ mà cứ đùn đẩy hết từ trung ương về tỉnh, tỉnh về huyện rồi lại lên trung ương, cứ đùn đẩy thế này thì không biết bao giờ mới giải quyết cái này?”

Thứ bảy và chủ nhật vừa qua, Thượng tọa Thích Viên Dung, Tổng vụ trưởng Tổng vụ Cư sĩ, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất Hải ngoại tại Hoa Kỳ, đã làm lễ khánh thành chùa Bảo Phước vừa lạc thành tại thành phố San Jose, miền Bắc California.

Lễ khánh thành ngôi chùa trang nghiêm, hùng vĩ, kết hợp với Đại lễ Phật Đản Phật lịch 2557, và cuộc Hội luận vai trò người Cư sĩ Phật giáo trước xã hội ngày nay và tiến trình dân chủ hóa Việt Nam với các diễn giả Hòa thượng Thích Viên Lý, Thượng tọa Thích Giác Đẳng, Giáo sư Võ Văn Ái và hai ông Lý Đại Nguyên, Đào Văn Bình.

Nhiều vị Dân biểu liên bang Quốc hội Hoa Kỳ cùng các quan chức thành phố đến tham dự, đã lên máy vi âm hoan nghênh Lời kêu gọi của Đức Tăng Thống Thích Quảng Độ cũng như cam kết hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh giành tự do, dân chủ và nhân quyền tại Việt Nam.

Kêu gọi ủng hộ đấu tranh

Mở đầu cuộc lễ là lời kêu gọi của Đức Tăng Thống bằng Anh ngữ do Phòng Thông tin Phật giáo Quốc tế thu âm mang sang San Jose:

“Thông điệp hôm nay xin được gửi tới chư liệt vị, kêu gọi quý liệt vị giúp đưa tiếng nói chúng tôi ra toàn thế giới. Mỗi ngày, người Việt hướng vọng dân chủ phải đối diện với muôn nghìn nguy khốn để giữ vững tinh thần tự do. Chúng tôi không sợ hãi, nhưng chúng tôi biết rằng chúng tôi không thể đơn thân độc mã đi tới sự toàn thắng. Chúng tôi trông đợi sự hậu thuẫn của cộng đồng thế giới, của các nhà dân chủ vòng quanh địa cầu.

Kêu gọi quý liệt vị giúp đưa tiếng nói chúng tôi ra toàn thế giới. Mỗi ngày, người Việt hướng vọng dân chủ phải đối diện với muôn nghìn nguy khốn để giữ vững tinh thần tự do.
-HT Thích Quảng Độ

Việc chúng tôi mong muốn thật đơn giản: Chúng tôi kêu gọi cho quyền hiện hữu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhât và tất cả các tôn giáo không được thừa nhận, để chúng tôi có thể đóng góp cho phúc lợi của nhân dân. Chúng tôi đòi hỏi quyền phát hành một nhật báo độc lập ở Việt Nam như một diễn đàn cho những cuôc thảo luận dân chủ. Chúng tôi đòi hỏi trả tự do cho những ai bị giam cầm vì lý do chính kiến hay tôn giáo.

Tôi tin rằng những mục tiêu trên đây sẽ được thực hiện. Với sự hậu thuẫn của quý liệt vị, tôi hy vọng năm nay sẽ đánh dấu cho tiến trình dân chủ hóa và đem lại hòa bình, tự do cho nhân dân Việt Nam. Cám ơn quý liệt vị”.

Dân biểu liên bang Zoe Lofgren, đại diện Đơn vị 19 ở California, đồng sáng lập và đồng Chủ tịch Ban lãnh đạo Nhân quyền Việt Nam tại Quốc hội Hoa Kỳ đáp từ:

“Tôi rất hân hạnh được mời đến tham dự lễ khánh thành chùa Bảo Phước. Tôi cùng với những thành viên Quốc hội khác, đã đề cử Đức Tăng Thống Thích Quảng Độ làm ứng viên Giải Nobel Hòa bình cho sự nghiệp của ngài qua hàng chục năm ôn hòa đối lập chế độ Cộng sản tại Việt Nam.

Thật đáng khâm phục để nghe thông điệp của Đức Tăng Thống kêu gọi và thúc đẩy chúng ta, tất cả chúng ta ở đây sống trong tự do, chớ quên rằng chế độ Cộng sản đang tiếp diễn cuộc đàn áp nhân dân họ, bắt bớ và sách nhiễu những người ôn hòa biện hộ cho dân chủ và những ai mong cầu được sống đạo của mình. Lời động viên của ngài dấy động lòng chúng ta, bó buộc cộng đồng thế giới phải tiến tới và biện hộ cho Việt Nam được hưởng nhân quyền và tự do.

Một thời gian ngắn trước Tháng Tư Đen, tôi rất hân hạnh đã tái đệ nạp tại Quốc hội, một dự luật cắt bỏ những quyền lợi kinh tế và giao thương mà Việt Nam được Hoa Kỳ cho thụ hưởng, nếu Việt Nam không cải thiện tình trạng nhân quyền hiện nay. Tôi cũng là đồng Chủ tịch Ban lãnh đạo Nhân quyền Việt Nam tại Quốc hội, được hình thành với đông đảo các thành viên trong Quốc hội Hoa Kỳ, những thành viên không hề quên rằng mỗi ngày những đồng nhân của họ đang bị chế độ Cộng sản đàn áp tại Việt Nam, khối nhân dân không được quyền lên tiếng, không được thực hành tôn giáo họ theo”.

Hậu thuẫn nhân quyền Việt Nam

Đại lễ Phật Đản tại chùa Bảo Phước hôm 12/05/2013. Photo courtesy of vietnamdaily.

Dân biểu Mike Honda, đại biểu Đơn vị 17 California, Sáng lập viên Ban lãnh đạo Á châu Thái Bình dương Hoa Kỳ tại Hạ viện phát biểu rằng:

“Nam Mô A Di Đà Phật! Tôi đến đây sáng nay tham gia cùng quý Phật tử để thâm nhập Tứ Diệu Đế: Khổ, nguyên nhân của khổ, diệt khổ và bước lên đường Đạo chấm dứt trầm luân đau khổ. Tôi tin rằng mọi người ở đây ai cũng đã biết bốn chặng đường giải thoát ấy. Nhờ vậy mà chúng ta liên đới nhau trong cùng niềm cảm thông.

Tôi xuất thân là nhà giáo, nhưng hôm nay ở đây tôi chỉ là người học trò, để học tập với chư Hòa thượng, Thượng tọa chùa Bảo Phước về giáo lý của đức Thế tôn. Giáo lý của Ngài luôn giúp chúng ta trở thành công dân tốt, trở thành cha tốt mẹ hiền, con cái hiếu thảo, ông bà nội ngoại hiền lương.

Bởi thế tôi muốn ngỏ lời tri ân đến quý vị về nền giáo lý cao siêu, sự kiên trì, và ngôi chùa hùng vĩ này”.

Bà Rose Herrara, thành viên Hội đồng Thành phố, đại biểu Đơn vị 8 nói lên cảm tưởng trong những ngày làm việc với cộng đồng Phật giáo:

“Kính chào quý vị. Nam Mô A Di Đà Phật ! Dù Đức Tăng Thống Thích Quảng Độ không có mặt tại đây, nhưng chúng ta đã hưởng một đặc ân, là được nghe lời Ngài phát biểu. Tôi đại diện tại một vùng có đông đảo Phật tử, và tôi đã bỏ nhiều thì giờ để chia sẻ với các ngôi chùa Phật giáo tại đây. Nhờ vậy có nhiều cơ hội học hỏi về an lạc và từ bi. Nhưng có một điều đặc biệt mà tôi được thấm nhuần là An lạc và Từ bi không có nghĩa khoanh tay thụ động. Trái lại phải hành động  - phải sinh động trong cộng đồng và ở trong tư thế bảo vệ cho người khác. Vì vậy mà tôi tri ân vai trò mà cộng đồng Phật giáo đóng góp, không chỉ riêng cho địa phương mà còn vươn ra khắp thế giới để đem lại sự an lạc và đổi thay ngày một tốt lành, cũng như dấn thân hậu thuẫn nhân quyền. Xin cám ơn quý vị”.

Ông David Coteze trong Ban Cố vấn tối cao Thành phố Santa Clara thán phục lời Đức Tăng Thống và những giá trị nhân quyền:

Lời động viên của ngài dấy động lòng chúng ta, bó buộc cộng đồng thế giới phải tiến tới và biện hộ cho Việt Nam được hưởng nhân quyền và tự do.
-DB Zoe Lofgren

“Thật kỳ vĩ để được sống trong giây phút kinh ngạc khi nghe lời kêu gọi của Đức Tăng Thống Thích Quảng Độ phát đi từ nơi ngài bị quản chế. Thử tưởng tượng biết bao hiểm nguy để ngài có thể gửi tới đây bức thông điệp để tất cả chúng ta cùng được lắng nghe. Tôi kỳ vọng lời đức Tăng Thống gợi hứng cho chúng ta đang có chức vụ trong chính quyền phải mạnh mẽ đứng dậy đấu tranh cho tự do và dân chủ tại Việt Nam. Tôi biết điều này khi làm việc với cộng đồng người Việt ở San Jose, thật không có cộng đồng nào khác có đầy nhiệt tình và tín ngưỡng cho tự do và nhân quyền như thế.

Xin cám ơn quý vị đã nhắc nhở chúng tôi những giá trị trọng yếu này. Chúng tôi kề vai cùng quý vị trong cuộc đấu tranh cho nhân quyền”.

Còn nhiều lời phát biểu khác hỗ trợ cho nhân quyền và dân chủ tại Việt Nam. Nhưng lời phát biểu cuối cùng của Ông Jose Asavez, Thị trưởng Thành phố Milpitas mang đầy ý nghĩa:

“Nam Mô A Di Đà Phật! Chúng tôi tôn trọng từ bi, an lạc và hòa điệu cho tất cả mọi người. Thế nhưng Milpitas là thành phố đầu tiên ở miền Bắc California tôn trọng lá cờ Vàng ba sọc đỏ. Chúng tôi là thành phố đầu tiên ở miền Bắc California nói KHÔNG với tất cả mọi quan chức Cộng sản đến từ Việt Nam, không cho họ bước vào thành phố này.

Tôi chào đón Đức Tăng Thống Thích Quảng Độ cùng tất cả quý vị và vinh danh quý vị trong cuôc đấu tranh kiên trì cho tự do và công lý tại Việt Nam.”

Trong diễn văn khai mạc, Thượng tọa Thích Viên Dung, Viện chủ chùa Bảo Phước, đã nói lên vị trí của ngôi chùa trong lòng người Phật tử Việt Nam:

“Trong hầu hết các lãnh vực chính trị, văn hóa, xã hội, tư tưởng, đạo Phật đã hòa nhập và phát triển tồn tại trong tinh thần hài hòa yêu thương. Chính sự nhập thế của đạo Phật như vậy, nói đến đất nước Việt Nam và văn hóa Việt Nam, người ta liền nghĩ ngay đến ngôi chùa Việt Nam qua câu ca dao:

Chùa là văn hóa quê hương

Là nơi thể hiện tình thương giống nòi”

Ỷ Lan, Phóng viên Đài Á châu Tự do tại San Jose.

Mở đầu mục “Trả lời Thư tín” hôm nay, thay mặt ban Việt ngữ, Hòa Ái kính lời cảm ơn đến quý thính giả Kim Nguyen, thính giả Tran Thanh Van, thính giả hanhngoc_huynh đã liên lạc cùng đài về những vấn đề mà quý vị quan tâm.

“Xin quý đài cho biết số điện thoại liên hệ với quý đài. Tôi gọi từ Việt Nam. Tôi là Vũ Đạt, từ Hải Phòng”.

Kính thưa thính giả Vũ Đạt cùng quý khán thính giả và độc giả, số điện thoại liên lạc của ban Việt ngữ, đài ACTD là số 202-530-7775. Đây là hộp thư thoại để ghi âm lại giọng nói của quý vị. Khi gọi vào số điện thoại này, quý vị sẽ nghe lời chào được ghi âm của Hòa Ái, sau khi nghe tiếng “bíp” quý vị vui lòng nói lại những gì quý vị muốn chia sẻ hoặc quý vị chỉ đơn giản nói lại tên và số điện thoại và yêu cầu đài liên lạc lại cùng quý vị như tin nhắn qua hộp thư thoại vừa rồi của thính giả Vũ Đạt. Nếu gọi trực tiếp từ VN, quý vị vui lòng bấm số 001 trước dãy số 202-530-7775.

Ban Việt ngữ kính mong nhận được nhiều tin nhắn liên lạc của quý vị hơn nữa. Trong thời gian qua, có rất nhiều cuộc gọi vào hộp thư thoại nhưng quý thính giả đã không nói lại điều gì hết. Hòa Ái cố gắng gọi lại theo số điện thoại hiển thị trên máy nhưng hầu hết đều không liên lạc được. Kính mong quý thính giả vui lòng nói tên và số điện thoại nào thuận tiện nhất để Hòa Ái có thể liên lạc lại được. Kính.

Nhà nước VN đang ở trong giai đoạn suy thoái quá. Một đất nước có luật pháp nhưng không dùng luật pháp. Không sử dụng luật pháp nào cả.
-Bùi Phong Thanh

“Em xin chào các anh chị. Em có một câu hỏi: Xin anh chị cho biết tên, tác giả, và ca sĩ của bài hát cuối cùng trong chương trình 6:30 sáng ngày 10.05.2013. Đặc biệt nhất là ca sĩ, có phải đây là một chương trình hài không?”

Thắc mắc vừa rồi là của thính giả Minh Nguyen từ Dallas, Texas, Hoa Kỳ. Hòa Ái xin thưa bài hát có tựa đề “Mưa Chiều Kỷ Niệm” do ca sĩ Ánh Tuyết trình bày. Hòa Ái cũng xin phép được thưa, ban Việt ngữ cũng nhận được thư hỏi thăm của thính giả Thong Nguyen ở Nebraska về CD các bài hát do ca sĩ Ánh Tuyết thể hiện để tìm mua. Kính mong thính giả Minh Nguyen sẽ hài lòng qua những bài hát khác do các ca sĩ khác trình bày cũng như đồng cảm cho sự đa dạng, phong phú trong nhiều thể loại nhạc mà ban Việt ngữ gửi đến quý thính giả trong các chương trình phát thanh hằng ngày của đài. Thân mến.

Trong tuần qua, mặc dù Hòa Ái không nhận được phản hồi nào từ thính giả về cách hướng dẫn của Hòa Ái trong mục “Trả lời Thư tín” tuần trước về cách nghe lại cũng như download-tải xuống các chương trình phát thanh của đài, Hòa Ái xin phép nhắc lại, trong sự cố gắng nỗ lực hỗ trợ cho thính giả nghe đài qua internet và qua điện thoại, cách dễ dàng nhất là qua kết nối đường dẫn: http://soundcloud.com/rfavietnam. Trong đường link này, các chương trình phát thanh đã phát sóng hiện ra theo thứ tự ngày, giờ. Quý vị bấm vào hình mũi tên màu cam để nghe liền. Kính mong qua đường link soundcloud làm hài lòng quý thính giả.

Công ty VN phá rừng ở Lào - Campuchia

Tập đoàn HAGL phá rừng để trồng cao su ở Lào. Courtesy Global Witness.

Thưa quý vị, mấy ngày qua, Global Witness vừa công bố bản báo cáo cáo buộc 2 công ty VN là Hoàng Anh Gia Lai và Tập đoàn Công nghiệp Cao su VN phá rừng, gây nên khủng hoảng đất đai ở Lào và Campuchia, thu hút sự quan tâm của dư luận. Hòa Ái trích đăng một vài ý kiến của quý khán thính giả cùng độc giả gửi về. Thính giả Thuyet Le nói là: “Mấy tổ chức phi chính phủ mà hoạt động nhờ tiền của chính phủ thì có những bản báo cáo mang tính chất chính trị là chuyện thường từ xưa đến nay. Hãy có đủ thông tin rồi hãy kết luận, chứ nghe tin từ 1 phía thì bị lừa bịp là cái chắc”. Trong khi đó thính giả Nguyen Nam lại quả quyết: “Ông bầu Đức này phá rừng từ xưa rồi chứ đâu phải bây giờ mới phá đâu. Điều này chứng tỏ báo chí nước ngoài đưa tin chậm quá. Hỏi người dân Việt Nam ai cũng biết ổng là thằng lâm tặc chuyên móc nối với các quan chức chính phủ để cướp phá rừng mà, chỉ khổ dân nghèo thôi”. Thính giả Tu Do chia sẻ: “Những cánh rừng bạt ngàn ở biên giới Việt-Campuchia-Lào, ở đầu nguồn sông Cửu Long đã bị tàn phá bởi những tay lâm tặc như Hoàng Anh Gia Lai, cấu kết với quan tham nhũng Cộng Sản và hậu quả là lũ lụt hàng năm mà ai cũng thấy. Nay rừng bị phá nát, những tập đoàn nầy bắt đầu cướp đất của dân bản địa như đã và đang xảy ra ở Việt Nam, từ Bắc chí Nam, đâu đâu cũng gặp. Dân oan bị cướp đất bởi những tham quan Cộng Sản và tập đoàn kinh tế”.

Hai sinh viên yêu nước

Xin mọi người vinh danh những gì mà em Phương Uyên đã làm và đã hy sinh ngày tháng ở trong lao tù.
-Một thính giả

Thưa quý thính giả, sự kiện về phiên tòa xét xử 2 sinh viên Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha được dư luận trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm. Có rất nhiều khán thính giả cùng độc giả gửi đến 2 bạn trẻ những lời chúc lành cũng như những lời an ủi, động viên tinh thần cho họ.

Thính giả NgocDiep Nguyen nói: “Rất tự hào về hai em. Nguyên Kha là Trần Quốc Toản thời đại. Mảnh đất Long An hiền hòa đã sinh sản ra những người yêu nước như em”.

Thính giả TP đề nghị: “Xin mọi người vinh danh những gì mà em Phương Uyên đã làm và đã hy sinh ngày tháng ở trong lao tù của Cộng Sản VN vì một lý do của em đã làm rất được mọi người trên thế giới hoan nghênh-nhân quyền và tự do dân chủ cho VN. Em đã đấu tranh chỉ vì muốn lấy lại sự công bằng cho VN dân chủ. Chính vì vậy mà em đã không được tự do sinh sống như những người bạn khác. TP rất hâm mộ và hoan nghênh những gì em đã làm cho dân tộc VN nói chung. Luôn cầu chúc em mau được tự do, trở về với cha mẹ, gia đình em được sum họp”.

Sinh viên Đinh Nguyên Kha và Nguyễn Phương Uyên tại phiên xử sáng ngày 16/05/2013 ở Tòa án Nhân dân tỉnh Long An. Photo courtesy of nguyentandung.org

Thính giả An Truong chua chát: “ở Nhật người ta nâng niu thế hệ trẻ như vàng. Còn ở VN, họ xem những người này giống cừu mà mặc sức dẫn dắt vặt lông. Nghe tin em Uyên bị đánh trong tù dù không bà con nhưng sao lòng tôi đau quá”. Thính giả lấy tên Dân VN kêu gọi:“Cộng đồng người Việt Nam tại Mỹ hãy làm điều gì đó cho cháu bé nhỏ yếu Phương Uyên”. Và cũng có những người lên tiếng: “Càng ngày người dân càng chống đối. Sự thật sẽ đi về đâu dù có ngăn chăn đe dọa hay bỏ tù. Đảng Cộng Sản nên nhìn lại mình!”.

Không phải đối mặt với bản án tù nặng nề như 2 sinh viên trẻ Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha, thính giả Bùi Phong Thanh gọi về đài phản ánh tình trạng trí thức VN bị mất nhân quyền ngày càng trầm trọng.

“Tôi là Bùi Phong Thanh, kỷ sư nông nghiệp. Xin phản ảnh với đài thế này, tình hình trí thức VN đang bị mất nhân quyền. Nhà nước VN đang ở trong giai đoạn suy thoái quá. Một đất nước có luật pháp nhưng không dùng luật pháp. Không sử dụng luật pháp nào cả. Người ta “đẻ” ra luật pháp nhưng không sử dụng luật pháp. Những người Cộng Sản VN hiện nay không làm theo luật pháp VN”.

Trước khi chấm dứt mục “Trả lời Thư tín” hôm nay, thay mặt cho gia đình của Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha, Ban Việt ngữ kính lời cảm ơn đến tất cả quý thính giả dành thời gian chia sẻ, an ủi cũng như giúp đỡ gia đình của 2 bạn trẻ sinh viên trong giai đoạn khó khăn.

Toàn ban Việt ngữ mong nhận được những góp ý kiến trên tinh thần xây dựng về các chương trình bài vở của đài. Quý thính giả vui lòng gửi email qua địa chỉ vietweb@rfa.org hoặc hoaai@rfa.org. Quý thính giả cũng có thể gọi vào hộp thư thoại tại số 202-530-7775. Chân thành cảm ơn thời gian lắng nghe mục “Trả lời Thư tín” của quý thính giả. Hòa Ái kính chúc quý vị một ngày thứ bảy an vui và hẹn gặp lại vào thứ bảy tuần sau.

Nghe bài này

Ba vị sư Khmer Krom ở huyện Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng vừa bị chính quyền địa phương hành hung và buộc hoàn tục. Sự việc xảy ra, sau khi Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng quyết định kỷ luật hoàn tục các vị sư này.

Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng vừa công khai quyết định kỷ luật buộc hoàn tục đối với hai tu sĩ Khmer ở chùa Ta Sết, thuộc xã Vĩnh Hải, huyện Vĩnh Châu và một vị sư ở chùa Preay Chóp, xã Lai Hòa, huyện Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng.

Theo thông báo của Hòa thượng Dương Nhơn, Trưởng Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo, Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng ký ngày 14 tháng 5 năm 2013 là do các vị sư nhiều lần điện thoại, lên mạng để trả lời phóng vấn, gửi bài, tin, ảnh để xuyên tạc, vu cáo Đảng, Nhà nước phân biệt đối xử và đàn áp đồng bào sư sãi Khmer.

Sử dụng công an bắt sư hoàn tục?

Phó Đại đức chùa Ta Sết sư Thạch Thươl, là một trong những vị sư bị buộc hoàn tục cho biết đã có khoảng một trăm công an, an ninh chìm nổi chia thành hai nhóm đến chùa để bắt sư và trụ trì chùa.

Sư Thạch Thươl: “Hồi ngày 16/5, vào lúc 4 giờ và 45 phút, công an mặc thường phục đến chùa khoảng 100 người để bắt sư và Đại đức Liêu Ny. Lúc đó, hai sư chạy thoát khỏi phòng, nếu không thì sẽ bị bắt hồi ngày 16/5. Vào 11 giờ đêm, công an lại đến một lần nữa nhưng bị phật tử chùa ngăn cạn không cho vào chùa. Công an bắt không được vì bà con phật tử lại khoảng 500 người chống đối hành động của công an. Bây giờ các công an đập phá cửa, bẻ khóa cửa, đập bể kiến… ”

Đại đực chùa Ta Sết tê Liêu Ny hôm ngày 17/5/2013. (Quốc Việt/Photos: Photos Supplies)

Vụ việc các công an chìm nổi từ cấp xã đến cấp tỉnh tới bao vây cả hai chùa để bắt ba vị nói trên sau khi Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng liên tục ra quyết định số 54, ngày 28/7/2012; quyết định số 09, ngày 03/5/2013 và quyết định số 10, ngày 03/5/2013 về việc xử lý kỷ luật buộc xuất tu đối với vị sư Liêu Ny, Thạch Thươl và Lý Chanh Đa.

Hồi ngày 16/5, vào lúc 4 giờ và 45 phút, công an mặc thường phục đến chùa khoảng 100 người để bắt sư và Đại đức Liêu Ny. Lúc đó, hai sư chạy thoát khỏi phòng, nếu không thì sẽ bị bắt hồi ngày 16/5. Vào 11 giờ đêm, công an lại đến một lần nữa nhưng bị phật tử chùa ngăn cạn không cho vào chùa

Sư Thạch Thươl

Theo thông báo, từ khi quyết định này công bố, Liêu Ny, Thạch Thươl và Lý Chanh Đa không còn là tu sĩ và phải ra khỏi chùa. Nếu không ra khỏi chùa là vi phạm giới luật Phật giáo và vi phạm pháp luật nhà nước vì không còn là tu sĩ mà vẫn ở trong chùa, như vậy là muốn chiếm chùa. Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh nhờ chính quyền giúp đưa các vị ra khỏi chùa để giữ nghiêm luật đạo.

Thông báo quyết định vừa công khai hôm 14/5, một vị sư tên Lý Chanh Đa là tu sĩ chùa Preay Chóp bị công an địa phương bắt cóc đưa về huyện Vĩnh Châu và buộc hoàn tục hôm 16 tháng 5. Phật tử chung quanh chùa cho biết vị sư này bị công an hành hung, tiêm thuốc mê cho đến ngày 17/5 vẫn chưa tĩnh.

Hiện, sư Lý Chanh Đa được người dân nhận về chăm sóc ở nhà, và tu hành trở lại nhưng công an không cho phép vào hoạt động tại chùa Preay Chóp.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Vĩnh Châu là ông Hứa Sĩ Hùng cho biết: “Cái này, Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước buộc hoàn tục mà Lý Chanh Đa không chấp hành. Bên Hội Đoàn kết sư sãi nhờ một số ban ngành xã đó, tổ chức bắt Lý Chanh Đa xuất tu ngay.”

Đại đức chùa Ta Sết là sư Liêu Ny phát biểu: “Sư Thạch Thươl và sư sống chung một chùa. Quyết định bắt sư hoàn tục không đáng chút nào. Người tu, nếu làm sai trái với pháp lý Đức phật bốn điều phải hoàn tục gồm giết người, cướp của, hiếp dâm và nói láo đến nổi hại người khác. Theo pháp lý của Đức phật, vi phạm bốn điều vừa nói mới đáng buộc hoàn tục. Còn ngoài tội này thì không.”

Phó Đại đực chùa Ta Sết sư Thạch Thươl hôm ngày 17/5/2013. Quốc Việt/Photos: Photos Supplies

Vẫn theo Đại đức Liêu Ny, đến bây giờ công an vẫn còn bao quanh chùa Ta Sết và tìm cơ hội truy bắt sư và sư Thạch Thươl. Đại đức Liêu Ny cho rằng những quyết định của Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước đã để lại nhiều thắc mắc.

Quyết định bắt sư hoàn tục không đáng chút nào. Người tu, nếu làm sai trái với pháp lý Đức phật bốn điều phải hoàn tục gồm giết người, cướp của, hiếp dâm và nói láo đến nổi hại người khác. Theo pháp lý của Đức phật, vi phạm bốn điều vừa nói mới đáng buộc hoàn tục

Sư Liêu Ny

Đại đức Liêu Ny: “Người tu hành đương nhiên là phải tuân theo pháp lý của Đức phật. Bên cạnh đó cũng phải tuân theo luật pháp vì mình là một công dân. Quyết định của Hòa Thượng Dương Nhơn không nêu rõ điểm vi phạm. Vụ việc này sư nghĩ là bên Nhà nước Việt Nam làm, làm đơn này sẵn hết. Chỉ để tên Hòa thượng Dương Nhơn bên dưới rồi bắt Hòa thượng ký tên. Nếu Hòa thượng Dương Nhơn không ký thì bên Nhà nước Việt Nam không thể nào bắt các sư hoàn tục được. Tại vì họ thường đem các Hòa thượng tu hành lâu năm có chức sắc trong Giáo hội phật giáo ra bảo kê…”

Liên quan vấn đề này, các công an huyện và tỉnh đều từ chối cung cấp thông tin. Còn Trưởng Ban Dân Tộc tỉnh Sóc Trăng là ông Dương Sà Kha nói: “Đây là chuyện Hội Đoàn kết sư sãi phật giáo xử lý nội bộ của họ. Có gì anh xuống đây để trao đổi tôi không trả lời anh được. Hội Đoàn kết sư sãi không giao cho công an, không giao gì hết.”

Chụp mũ, vu khống các vị sư

Hòa thượng Dương Nhơn, Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng từ chối giải thích thêm liên quan thông báo về việc kỷ luật buộc xuất tu đối với ba vị sư nói trên. Nhưng trong bản thông báo được gửi đến các chùa Phật giáo trong tỉnh Sóc Trăng biết và không chứa chấp ba vị sư vừa nêu dưới bất kỳ hình thức nào.

Thông báo viết rằng những năm qua, tổ chức phản động nước ngoài, trong đó có Liên minh Khmer Kampuchia Krom (KKF) tiếp tục móc nối với một số sư sãi của một số chùa để lôi kéo sư sãi vi phạm giáo luật và pháp luật. Nhiều sư sãi không làm tròn trạch nhiệm của người tu sĩ, không chấp nhận hành sự chỉ đạo, lãnh đạo của Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh.

Họ cho rằng sự nhúng tay của công an là bằng chứng kết luận chính phủ đang đứng sau những trò chụp mũ phản động, phân biệt dân tộc để cai trị Phật giáo Nam tông Khmer.

Vụ việc trên đã được Ban chấp hành Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh và thị xã Vĩnh Châu nhiều lần mời làm việc để giáo dục, khuyên răng, nhưng các vị sư này không những không nghe mà vẫn tiếp tục sai phạm ngày càng nghiêm trọng hơn. Do đó, Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Sóc Trăng đã ban hành các quyết định kỷ luật đối với ba vị sư này.

Tuy nhiên, Trưởng ban Kế hoạch của KKF là ông Trần Manh Rinh nhận xét: “Nếu nhà sư đó không chập hành điều lệ của Hội, cùng lắm không công nhận nhà sư đó là Hội viện. Hội không có quyền trục xuất hay bắt nhà sư hoàn tục.

Về tổ chức KKF, KKF là một tổ chức đấu tranh cho quyền dân Khmer Krom tại Việt Nam. Chúng tôi là tổ chức hợp pháp thường xuyên tiếp xúc với Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và thường xuyên đến LHQ để trình bày những gì xãy ra trong cộng đồng Khmer Krom chúng tôi. Đây là một tổ chức đấu tranh ôn hào, và bất bạo động. Chúng tôi luôn luôn kêu gọi Khmer Krom thi hành và chấp hành luật pháp Việt Nam. Tuy nhiên nhà nước Việt Nam không tôn trọng luật pháp họ ban hành. Hành động của nhà nước Việt Nam, công an Việt Nam hiện nay là hành động của bọn cồn đồ chứ không phải của một nhà nước pháp quyền.”

Các phật tử của chùa Prey Chóp và chùa Ta Sết mà RFA được tiếp xúc đều bày tỏ sự bất bình với chính quyền địa phương và Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh. Các phật tử đều bày tỏ quyết tâm bảo vệ các vị sư và phẫn nộ trước những hành động công an bắt cóc và hành hung sư Lý Chanh Đa. Họ cho rằng sự nhúng tay của công an là bằng chứng kết luận chính phủ đang đứng sau những trò chụp mũ phản động, phân biệt dân tộc để cai trị Phật giáo Nam tông Khmer.

Nhân dịp ông Rupert Abbott, chuyên viên điều tra khu vực Lào, Campuchia và Việt Nam thuộc chương trình Châu Á Thái Bình Dương của tổ chức Amnesty International đến Hoa Thịnh Đốn, Đài Á châu Tự do hân hạnh  có cuộc nói chuyện ngắn với ông về việc Amnesty International có một lá thư ngỏ đến Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam Trần Đại Quang.

Đàn áp nhân quyền

Chân Như: Vâng xin gời lời chào đến ông. Thưa ông đây có phải là lần đầu tiên mà Tổ chức Ân xá Quốc tế có một lá thư gởi đến cho quan chức Việt Nam như là Bộ trưởng bộ Công an lần này, thưa ông?

Rupert Abbott: Rất cảm ơn quý vị đã đón tiếp tôi hôm nay. Chúng tôi đã liên hệ với chính phủ Việt Nam trước kia và gần đây thì tôi và các đồng nghiệp đã đến Việt Nam để có đối thoại với chính quyền. Đây là lá thư đầu tiên chúng tôi gửi cho chính quyền Việt Nam liên quan đến sự kiện hồi cuối tuần trước, khi những người trẻ tuổi tổ chức các buổi dã ngoại nhân quyền ở Việt Nam. Những cuộc dã ngoại bị phá vỡ, họ bị đánh đập, bị bắt giữ. Vì thế chúng tôi gửi thư tới chính phủ Việt Nam để bày tỏ sự quan ngại, kêu gọi họ thực hiện một cuộc điều tra về những bạo lực này và yêu cầu họ tôn trọng quyền tự do bày tỏ ý kiến.

Chân Như: Dạ vâng thưa ông, Tổ chức Ân xá Quốc tế mong đợi điều gì sau khi lá thư này được gởi ra?

Việt Nam đã trở thành một quốc gia đáng chú ý trong khu vực, vì vậy đây là lúc họ phải thay đổi và tôn trọng quyền con người.
-Rupert Abbott

Rupert Abbott: Chúng tôi hy vọng như đã đề cập trong thư là họ (chính phủ) sẽ thực hiện điều tra về những gì xảy ra hồi cuối tuần trước khi những người (tham gia dã ngoại nhân quyền) bị bắt bớ, sách nhiễu, chỉ bởi vì họ bàn thảo về các vấn đề nhân quyền ở Việt Nam. Chúng tôi hy vọng sẽ có một cuộc điều tra, chúng tôi cũng hy vọng là chính phủ sẽ công khai cho thấy họ bảo vệ nhân quyền và tôn trọng quyền tự do bày tỏ ý kiến ở  Việt Nam. Vì trong vài năm qua chúng tôi đã thấy những đàn áp lên quyền tự do bày tỏ ý kiến. Tuần trước là một ví dụ khi những người trẻ tuổi tổ chức dã ngoại trong hòa bình nhưng họ đã phải đối mặt với bạo lực và bị bắt bớ chỉ vì làm như vậy.

Chân Như: Xin ông có thể đánh giá chung về tình hình nhân quyền của Việt Nam hiện nay?

Rupert Abbott: Chú ý của chúng tôi là vào quyền tự do bày tỏ ý kiến, quyền của mọi người được tự do nói điều mình suy nghĩ. Đánh giá tình hình của chúng tôi là các quyền tự do bày tỏ ý kiến và tự do báo chí đã xuống dốc. Đã có những đàn áp đối với quyền tự do bày tỏ ý kiến. Chúng tôi đã thấy các bloggers, các nhà hoạt động bao gồm các nhà hoạt động về quyền của người lao động, về đất đai và những người theo đạo bị bắt bỏ tù vì họ đã cất tiếng nói một cách ôn hòa. Chúng tôi kêu gọi chấm dứt những vụ đàn áp này và trả tự do cho những người đang bị cầm tù mà chúng tôi gọi là những tù nhân lương tâm. Và Việt Nam sẽ thực sự sang trang khi họ chấm dứt các vi phạm quyền con người và tôn trọng quyền tự do bày tỏ ý kiến.

Kêu gọi tôn trọng quyền con người

Chân Như: Vâng một số tổ chức nhân quyền quốc tế cũng đã đồng ý tình trạng nhân quyền Việt Nam ngày càng xuống dốc. Theo ông thì Việt Nam cần làm gì hơn nữa để đạt được những chuẩn mực về nhân quyền quốc tế?

Cảnh bắt bớ, đàn áp tại buổi dã ngoại vì nhân quyền hôm 05/5/2013 ở Sài Gòn. Courtesy HuynhNgocChenhBlog.

Rupert Abbott: Bước đầu tiên là họ công khai tuyên bố những cam kết của họ với nhân quyền, hãy để xem họ có làm điều đó sắp tới không. Nhưng còn nhiều điều khác họ có thể làm để tôn trọng quyền tự do bày tỏ ý kiến. Họ có thể bắt đầu bằng cách không để cho an ninh sử dụng vũ lực đối với những người bày tỏ ý kiến một cách ôn hòa như sự việc xảy ra hồi cuối tuần trước. Họ có thể thực hiện những thay đổi trong luật hình sự trong đó có các điều hình sự hóa quyền tự do bày tỏ ý kiến. Họ có thể cải tổ hệ thống tư pháp để nó có thể hoạt động độc lập và bảo vệ quyền tự do bày tỏ ý kiến của người dân thay vì biến nó thành tội hình sự. Có rất nhiều điều họ có thể làm. Trên thực tế tổ chức ân xá quốc tế sẵn sàng cung cấp các trợ giúp về mặt kỹ thuật và nhiều chính phủ khác đã được giúp đỡ như vậy trong quá khứ. Có rất nhiều việc có thể làm để cải thiện tình hình và hãy bắt đầu bằng việc công khai cam kết thực hiện những điều này.

Chân Như: Một câu hỏi cuối cùng, thưa ông, tổ chức Amnesty International sẽ làm gì hơn nữa để giúp cho vấn đề nhân quyền ở Việt Nam được tốt đẹp hơn?

Rupert Abbott: Có một số điều mà chúng tôi có thể làm. Một trong những điều đó là nâng cao hiểu biết của mọi người về những gì đang xảy ra qua truyền thông ví dụ như cuộc phỏng vấn này. Ngoài ra cũng thông qua các thành viên của chúng tôi. Chúng tôi có khoảng 3 triệu người ủng hộ trên toàn thế giới. Qua họ chúng tôi có thể thông báo những gì đang xảy ra. Chúng tôi cũng có thể liên hệ với chính phủ Việt Nam. Chúng tôi cũng có thể liên hệ với chính phủ của mình để họ gây sức ép lên chính phủ Việt Nam để thay đổi. Với công việc của mình trong việc nâng cao nhận thức chúng tôi cho thấy sự đoàn kết với những người đang kêu gọi tôn trọng nhân quyền ở Việt Nam một cách ôn hòa. Chúng tôi mong muốn cho họ những khuyến khích. Có nhiều điều có thể làm nhưng điều chính là cho thế giới thấy cái gì đang xảy ra ở Việt Nam. Với những đổi mới trên nhiều lĩnh vực ở Đông Nam Á, Việt Nam đã trở thành một quốc gia đáng chú ý trong khu vực, vì vậy đây là lúc họ phải thay đổi và tôn trọng quyền con người.

Chân Như: Dạ vâng, xin cảm ơn ông rất nhiều đã dành thời gian đặc biệt cho Đài Á châu Tự do của chúng tôi.

Công bố đã thực chi 18.000 tỷ đồng vào hai dự án bauxite Tây nguyên, Tập đoàn Than khoáng sản Việt Nam (TKV) nói là họ phải tiếp tục thực hiện, không thể và không dám ngừng lại như những ý kiến phản biện. TS Nguyễn Tiến Chỉnh người phát ngôn của TKV đã xác định như vậy trong cuộc họp báo ngày 16/5 tại Hà Nội.

VnEconomy trích lời TS Nguyễn Tiến Chỉnh nói nguyên văn: “Nói thật, dưới góc độ là doanh nghiệp, Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam hiện giờ cũng như đang ngồi trên đống lửa, vì số tiền mà Tập đoàn đã bỏ vào hai dự án này là khá lớn.”

Hiệu quả kinh tế thấp

Báo giới tỏ ra không hài lòng những câu trả lời của người đại diện TKV về 3 vấn đề cốt lõi là hiệu quả kinh tế, công nghệ thực hiện và tác động môi trường. Đối với câu hỏi của VnEconomy về tính hiệu quả và tổng mức đầu tư của hai dự án, TS Chỉnh không trả lời cụ thể bằng con số mà chỉ cho biết cả hai dự án đã phải tăng tổng mức đầu tư khoảng 1/3 so với phê duyệt ban đầu, phần lớn do biến đổi tỷ giá, lãi suất vốn vay và một số nguyên nhân khác. TKV nhìn nhận hiệu quả kinh tế của hai dự án này thấp hơn mong đợi, nhưng vẫn hiệu quả và có lãi.

Trước đó 2 ngày, hôm 14/5 ông Nguyễn Văn Biên, Phó Tổng giám đốc TKV, đã không có câu trả lời thỏa đáng với báo Saigon Tiếp Thị về sự kiện một số cán bộ có trách nhiệm của TKV như TS Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban Quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng và ông Nguyễn Văn Ban, cựu Trưởng ban Nhôm và Titan đã nhiều lần phản biện là 2 dự án bauxite ở Tây nguyên không có hiệu quả.

Nói thật, dưới góc độ là doanh nghiệp, Tập đoàn Than-Khoáng sản VN hiện giờ cũng như đang ngồi trên đống lửa, vì số tiền mà Tập đoàn đã bỏ vào hai dự án này (bauxite) là khá lớn.
-TS Nguyễn Tiến Chỉnh

Chúng tôi xin trích lời TS Nguyễn Thành Sơn trả lời Mặc Lâm được đài ACTD phổ biến ngày 16/5/2013.  Chuyên gia này cho biết đã báo cáo Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang về vấn đề bauxite Tây nguyên và đã nêu những bất cập của 2 dự án thử nghiệm: Lựa chọn qui mô thử nghiệm sai lầm; Không đồng bộ giữa các khâu; Không kiểm soát được vốn đầu tư tăng lên rất lớn; Thời gian xây dựng kéo dài; Tổ chức triển khai quản lý dự án không đúng luật; Chất lượng dự án thấp, công nghệ lạc hậu; Dự án không có hiệu quả kinh tế; Vấn đề bùn đỏ không được giải quyết triệt để; Vấn đề xã hội ngày càng bức xúc; và Chủ đầu tư (TKV) ngày càng đuối sức. TS Nguyễn Thành Sơn tiếp lời:

“Chúng tôi nhìn thấy cách tính của TKV là không chuẩn xác bởi vì người ta loại hết thuế xuất khẩu ra. Thuế xuất khẩu ô xýt nhôm được Quốc hội qui định theo luật là từ 15% tới 40%. Nhưng trong cách tính của TKV người ta tính thuế xuất khẩu bằng 0%, tức là ngân sách Nhà nước chẳng thu được cái gì do sản xuất alumin này cả và trên cơ sở ấy người ta khẳng định là dự án có hiệu quả.”

Trước đó hôm 14/5 cử tri Quận Hoàn Kiếm Hà Nội nêu câu hỏi với Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng là cần kết luận các dự án bauxite có lãi hay không, để dành vốn đầu tư vào các dự án khác tốt hơn cho lợi ích quốc gia. Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thể hiện sự thận trọng khi nói rằng: “Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội  đã nhiều lần giám sát dự án này. Hiện mới có hai nhà máy Tân Rai và Nhân Cơ thí điểm nhưng có chậm tiến độ. Phải chờ hiệu quả thí điểm làm xong đến đâu đã. Bây giờ đang tính toán trên sổ sách và dự báo, nên nói ngay là lỗ bao nhiêu, hay có lỗ hay không là chưa đủ cơ sở.”

Sự kiện hiếm thấy

Nhà máy Alumin Tân Rai, ảnh chụp trước đây. Photo courtesy of nld.

Trong một sự kiện hiếm thấy, trang thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam đã phổ biến hầu như tất cả câu hỏi của các nhà báo và câu trả lời của TKV tại cuộc họp báo ngày 16/5. Thí dụ Báo Người Lao Động hỏi thuế xuất khẩu quặng nhôm từ 15% tới 40% vậy TKV chịu thuế suất nào? Người phát ngôn của TKV nhìn nhận được Nhà nước cho hưởng mức thuế xuất khẩu 0%. Với một câu hỏi khác của báo SGGP, người đại diện TKV lại xác định rằng tất cả thuế, phí đều được tính đầy đủ trong tính toán liên quan đến hiệu quả của dự án và dự án sẽ bị lỗ trong thời gian 3-5 năm đầu.

Báo Tuổi Trẻ nêu câu hỏi chênh lệch mức đầu tư so với dự toán ban đầu khoảng 7.000 tỷ đồng, giảm thu một năm theo công bố của TKV giảm khoảng hơn 700 tỷ/năm. Như vậy có phải Nhà nước bị thiệt hại không, TKV chịu trách nhiệm thế nào? Câu trả lời của TKV được cho là không có tính thuyết phục,  người phát ngôn của TKV nói rằng với giá cả lúc trước, thuế phí lúc trước thì cho ra 1 thông số, ở thời điểm mới thì 1 thông số mới. Ở đây không thể nói thất thu hay giảm thu mà phương án kinh tế ở thời điểm nào thì theo thời điểm đó.

Một điều khá ngạc nhiên khi trả lời Báo Đại biểu Nhân dân, TS Nguyễn Tiến Chỉnh người phát ngôn của TKV dám khẳng định khai thác bauxite thì chỉ có lợi cho môi trường chứ không gây hại. Theo lời ông, công nghệ ở đây rất đơn giản, phần đất đã lấy alumin trả lại cho phát triển cây trồng, khi lấy phần quặng này đi sau đó phục hồi lại, trồng cây chỉ có tốt hơn.

Vấn đề khai thác bauxite có thể gây hại cho môi trường, chúng tôi xin trích ý kiến GSTS Nguyễn Thế Hùng hiện sống và làm việc tại Đà Nẵng:

“Khai thác bauxite ở Tây nguyên đã và đang phá hủy những nhân tố mặt đệm vì người ta bóc đi những hệ thực vật lâu năm. Điều này không những ảnh hưởng trực tiếp vùng Tây nguyên mà cả vùng hạ lưu, vì ông bà mình nói thủy mộc tương sinh, nghĩa là có những thảm thực vật mới giữ được mực nước ngầm trong sạch đưa về hạ lưu. Làm bauxite lỗ như thế ngoài ra còn có những cái lỗ chưa tính hết như ô nhiễm nguồn nước, Tây nguyên có độ cao 500m-700m so với vùng đồng bằng, bauxite thấm vào nguồn nước dưới hạ lưu, những hồ bùn đỏ mà vỡ ra nữa thì gây ra thảm họa không lường. Ngoài ra, đường xá phục vụ nhu cầu vận chuyển của người dân nay dùng để chở bauxite thì không thể được. Khai thác bauxite gây ra sự thiệt hại vô hình và hữu hình nhiều vô kể.”

Trong tư liệu của chúng tôi, TS Lê Đăng Doanh từng có nhận định rằng, bauxite Tây nguyên ngay từ đầu đã có ý kiến không đồng ý và đánh giá đó là một dự án kinh tế bất lợi. Đấy là chưa nói về vấn đề môi trường có những đe dọa rất lớn và đã có những công trình phân tích và ý kiến chính thức của Liên hiệp Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Nhưng rất tiếc là dự án đó vẫn cứ tiến hành và đã ra được những mẻ alumin đầu tiên. TS Lê Đăng Doanh nhấn mạnh:

Khai thác bauxite ở Tây nguyên đã và đang phá hủy những nhân tố mặt đệm vì người ta bóc đi những hệ thực vật lâu năm.
-GS Nguyễn Thế Hùng

“Tôi nghĩ đây là một thời điểm nên có sự đánh giá độc lập khách quan và Quốc hội nên chính thức có ý kiến và cách tốt nhất theo tôi là tạm dừng, trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay càng đầu tư vào đấy càng lỗ nữa thì không có lợi cho nền kinh tế Việt Nam.”

Trở lại cuộc họp báo ngày 16/5 của TKV với câu hỏi là trên thị trường thế giới hiện nay giá 1 tấn alumin là 316 USD, trong khi giá thành của TKV là 400USD, đại diện TKV không phủ nhận cũng không xác nhận, chỉ nói không công khai giá thành sản xuất alumin Tân Rai.

Bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế ở Hà Nội, nói trong cuộc phỏng vấn của RFA vào thời điểm dự án Cảng Kê Gà ở Bình Thuận, một phần quan trọng của dự án bauxite Tây Nguyên được lệnh ngừng đầu tư vào cuối tháng 2 vừa qua:

“Đối với nền kinh tế, đối với cuộc sống của người dân thì cũng đã có nhiều mất mát, đảo lộn cuộc sống ở Tây nguyên rồi. Như  vừa rồi trên báo chí cho thấy có những người nông dân vốn dĩ họ đang trồng cà phê và bây giờ họ thấy xuất khẩu 6 tấn bauxite mới bằng một tấn cà phê thì họ xót ruột vô cùng đối với chung và cuộc sống riêng của họ nữa. Mất mát đã có là lớn nhưng nếu còn làm tiếp thì mất mát còn lớn hơn, phải xem xét truy cứu trách nhiệm của tất cả những người cứ cố tình làm tiếp và gây ra những mất mát như vậy.”

Theo công bố của TKV tại cuộc họp báo 16/5,  TKV đã đổ vào nhà máy Tân Rai Lâm Đồng 11.612 tỷ đồng, cho đến tháng 4/2013 đã xuất xưởng 28.600 tấn alumin và 16.700 tấn hydrat là sản phẩm chưa nung để thành alumin. Đã có 6 khách hàng trong nước ký mua 5.200 tấn alumin và 8.670 tấn hydrat. Ngoài ra 2 khách hàng nước ngoài dự kiến mua trong tháng 5 này khoảng 45.000 tấn alumin. TKV không công bố giá bán và thực lỗ là bao nhiêu. Riêng dự án Nhân Cơ Đắk Nông thì đã chi khoảng 6.836 tỷ đồng, nhà máy sẽ hoàn thành vào năm 2014.

Trước cuộc họp báo hai ngày, hôm 14/5 ông Nguyễn Văn Biên, Phó Tổng giám đốc TKV được báo Saigon Tiếp Thị Online trích lời nói rằng: “Báo chí đã đưa tin thiên lệch về luồng ý kiến cho rằng hai dự án bauxite thua lỗ, ảnh hưởng uy tín của TKV.” Ông Biên còn nhấn mạnh là những ý kiến phản bác tính hiệu quả của dự án bauxite là “không có cơ sở khoa học.”

Hình như TKV đã quên đi sự kiện, phản biện của các nhà khoa học và sự ủng hộ của công luận đã khiến Nhà nước phải thu hẹp các dự án bauxite, từ mức tổng đầu tư 15 tỷ USD xuống còn hai dự án thí điểm hiện nay.

Đối với giới quản lý cao cấp của Việt Nam, một trong những giải pháp chữa cháy đầu tiên phải là minh bạch hóa tất cả những gì cần minh bạch về nợ xấu và nợ công, nếu chính thể này muốn được chấp nhận có mặt trong TPP (Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương).

Vẫn “an toàn”?

Cùng thời gian diễn ra Hội nghị trung ương 7 của Đảng cộng sản Việt Nam vào tháng 5/2013, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có một cuộc tiếp xúc với cử tri thành phố Hải Phòng và tái lập thông điệp “trong bối cảnh khó khăn chúng ta vẫn đảm bảo nợ công trong giới hạn an toàn”.

Một số tờ báo trong nước cũng trích dẫn một đánh giá gần nhất của Ngân hàng thế giới về “tỷ lệ nợ công 55% của Việt Nam vẫn ở mức bền vững”.

Tuy nhiên, giám đốc cơ quan Ngân hàng thế giới tại Việt Nam là bà Victoria Kwakwa lại không quên lưu ý về các khoản nợ của doanh nghiệp nhà nước và nợ do chính phủ bảo lãnh.

“Có những khoản nợ do Chính phủ bảo lãnh, nếu thành hiện thực sẽ là nghĩa vụ nợ của khu vực công và làm tăng nghĩa vụ nợ của Chính phủ. Đây chính là nguồn rủi ro tiềm ẩn trong nợ công của Việt Nam” - Victoria Kwakwa cảnh báo trong một cuộc họp báo diễn ra 3 ngày trước thông điệp “nợ công vẫn an toàn” của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Từ chiều kích phản biện của Quốc hội, quản đốc quốc gia dự án chính sách kinh tế vĩ mô thuộc Ủy ban kinh tế là ông Nguyễn Trí Dũng cũng nêu ra cái đảo mắt độc lập hơn rất nhiều so với “quyết tâm” của Chính phủ: “Nếu xét đến các khoản nợ nước ngoài của doanh nghiệp nhà nước không được Chính phủ bảo lãnh chiếm 10,6% GDP, nợ ngân hàng của khu vực doanh nghiệp nhà nước gần 16,5% GDP, cộng với các khoản nợ bằng trái phiếu trong nước không được Chính phủ bảo lãnh khác của doanh nghiệp nhà nước thì tổng số nợ công Việt Nam có thể lên tới xấp xỉ 95% GDP, vượt xa ngưỡng an toàn 60% GDP”.

Vào năm 2011, GDP Việt Nam là 122 tỷ USD. Như vậy, số nợ công theo quan điểm của Quốc hội đã lên đến 116 tỷ USD, vượt rất xa con số 67 tỷ USD do Chính phủ công bố vào cuối năm 2012.

95% hay 106%?

Nhưng nhận định về tỷ lệ nợ công 95% có lẽ vẫn chưa thoát lộ tất cả những gì phải nín lặng.

Khoảng thời gian đầu năm 2013 đã chứng kiến hiện tượng “giải mật” chưa từng có sau quá nhiều năm như câm lặng.

Chỉ trước Hội nghị trung ương 7 một tháng, những con số về nợ công quốc gia đã lần đầu tiên được “tiết lộ” tại một cuộc thảo khoa học có tên “Khủng hoảng nợ công ở Liên minh châu Âu và những vấn đề gợi mở đối với Việt Nam” - được tổ chức bởi Viện hàn lâm khoa học Việt Nam, một tổ chức cũng vừa mới khai sinh.

Cũng là lần đầu tiên, giới chuyên gia khoa học ở Việt Nam tỏ ra phóng khoáng đến thế trong việc “gợi mở” những con số mà trước đây thuộc loại “cấm kỵ”. Nếu TS Nguyễn Trọng Hậu - một giảng viên của Đại học Almamer ở Ba Lan - cho biết nếu tính theo tiêu chuẩn quốc tế, nợ công Việt Nam Nam phải lên đến 128 tỷ USD, tương đương với 106% GDP năm 2011, thì TS Lưu Bích Hồ, nguyên viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược của Bộ kế hoạch và đầu tư, cũng đồng thuận với ý kiến đó.

Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Hà Nội

Trong một bối cảnh hoàn toàn khác biệt, vào cuối năm 2012, báo cáo của Chính phủ gửi cho các đại biểu quốc hội lại cho biết nợ công của Việt Nam “chỉ” khoảng 67 tỷ USD, chiếm có 55,4% GDP.

Những cơ quan tham mưu tận lực cho Chính phủ để hình thành nên con số nợ công trên là Bộ tài chính và Bộ kế hoạch và đầu tư.

Chiếu theo con số báo cáo trên, rõ ràng đã tồn tại một khoảng cách rất lớn giữa điều được coi là “thống kê” của các cơ quan hữu trách với hiện trạng mà giới chuyên gia xem là con số thực. Khoảng cách này có thể lên đến ít nhất 60 tỷ USD.

Cần nhắc lại, sau khi báo cáo của Chính phủ Việt Nam được công bố vào cuối năm 2012, một chuyên gia thống kê hàng đầu, người từng là vụ trưởng Vụ tài khoản quốc gia thuộc Cục thống kê Liên hiệp quốc - TS Vũ Quang Việt - đã thẳng thừng phản bác khi cho rằng nếu tính đúng chuẩn của Liên hiệp quốc, số thực nợ công quốc gia của Việt Nam phải lên đến 129 tỷ USD.

Theo tiêu chuẩn quốc tế, nợ công được hiểu là nợ của chính phủ cộng thêm nợ do chính phủ bảo lãnh, nợ của chính quyền địa phương và nợ của doanh nghiệp nhà nước.

Theo TS Vũ Quang Việt, chính  phủ Việt Nam đã không coi nợ của doanh nghiệp nhà nước là một phần của nợ công và do đó đã không tính khoản 62 tỷ USD của khối này vào nợ quốc gia.

Cũng theo quan điểm của ông Việt, vì nhà nước làm chủ sở hữu của doanh nghiệp nhà nước nên nhà nước không thể phủi tay để chủ nợ đòi bán tài sản thu nợ theo đúng luật phá sản. Một trong những trường hợp điển hình mà ông dẫn chứng là nợ của Vinashin đã được chính quyền dồn cho các doanh nghiệp nhà nước khác phải trả.

Sẽ không khách quan nếu không nhắc lại món nợ 80.000 tỷ đồng của Tập đoàn tàu thủy Vinashin gây ra, mà cho tới giờ vẫn bị giới phân tích kinh tế và cả giới quan sát chính trị xem là một khuất tất về nợ xấu và chắc chắn có liên quan đến con số ít nhất 800 đô la nợ công trên đầu người ở Việt Nam.

Đồng thời, có tới 30 tập đoàn và tổng công ty có số nợ lớn gấp 3 lần vốn chủ sở hữu; trong số này có 8 doanh nghiệp nợ gấp 10 lần vốn và 10 doanh nghiệp nợ từ 5-10 lần - ông Việt dẫn chứng từ Bộ trưởng tài chính Vương Đình Huệ.

“Như vậy có lẽ 30 tập đoàn này đã mất khả năng trả nợ” - TS Vũ Quang Việt kết luận.

Không còn gì để giấu diếm, Vinashin đã không còn khả năng trả nợ.

Theo dư luận nhiều tháng qua, những khuất tất về công nợ của một số doanh nghiệp nhà nước như Vinashin đã có dấu hiệu chuyển thành khuất lấp.

Khuất lấp?

Làm sao giải mã được những khuất tất cùng khuất lấp trong bài toán nợ công Việt Nam?

TS Nguyễn Trọng Hậu của Ba Lan nhắc lại: trong khi thế giới có 5 tiêu chí về nợ công chung, thì Việt Nam chỉ có 3 tiêu chí. Hai tiêu chí không được Việt Nam tính vào nợ công là nợ của doanh nghiệp nhà nước và khoản nhà nước vay của quỹ hưu trí.

Cũng như TS Vũ Quang Việt, ông Hậu dẫn lại trường hợp nợ của Vinashin không được tính vào nợ công, trong khi ở các nước khác, doanh nghiệp nào có vốn nhà nước dù chỉ một vài phần trăm, khi vay nước ngoài cũng phải tính vào.

Không thật gần nhưng cũng chẳng mấy xa xôi, nợ công và nợ xấu lại có mối quan hệ dính chùm nhân quả.

Một diễn đàn kinh tế mùa xuân ở Nha Trang vào tháng 4/2013 đã lần đầu tiên phát ra con số nợ xấu của nền kinh tế Việt Nam với ước tính vượt quá 500.000 tỷ đồng. Trong khi đó, các báo cáo của những cơ quan đặc trách về tình hình này, đặc biệt là Ngân hàng nhà nước, đã chỉ thừa nhận nợ xấu vào khoảng 170.000 tỷ đồng.

Khoảng chênh lệch đã lên đến 3 lần.

Hiển nhiên sự chênh biệt giữa con số thực tế và số báo cáo như trên có thể coi là “khủng khiếp”. Tình hình đó cũng cho thấy một trong những vấn đề trầm trọng nhất đối với nền kinh tế và cả với chính sách công ở Việt Nam là thực trạng thống kê. Không những thiếu chính xác, trong nhiều trường hợp hoạt động thống kê còn trở nên thiếu minh bạch một cách khó tả và rất đáng ngờ.

Một trong những minh họa điển hình là tỷ lệ thất nghiệp được Bộ lao động, thương binh và xã hội công bố chỉ chưa đầy 2% trong năm 2012, trong khi theo một quan chức thì “thêm vào một con số 0 vẫn hợp lý”.

Phải chăng cái mà xã hội đang bức xúc về “căn bệnh thành tích đã trở nên mãn tính” cùng những lời hứa không hồi âm đã làm cho nhiều số liệu thống kê bị sai lệch?

Quá muộn?

Chuyên gia và đại diện các ngành tại buổi họp TPP ở Câu Lạc Bộ Báo Chí Quốc Gia tại Washington ngày 9 tháng 5, 2013

Một hứa hẹn mà Chính phủ Việt Nam gửi đến các đại biểu quốc hội vào cuối năm 2012 là nợ công quốc gia sẽ không vượt quá 65% vào năm 2015. Dĩ nhiên, 65% là giới hạn nguy hiểm mà bất cứ một nền kinh tế nào cũng phải dè chừng. Nhưng lời hứa hẹn đó chỉ hợp lý nếu quả thực con số nợ công hiện nay không phải 128 tỷ USD mà là 67 tỷ USD.

Có nghĩa là từ đây đến năm 2015, nợ vay nước ngoài sẽ tiếp tục tăng lên mà vẫn chưa bị coi là “nguy hiểm”.

Đó cũng là lý do vì sao vào tháng 5/2013, sau nhiều tranh cãi có liên quan đến chủ đề lãng phí và nợ công, các cơ quan hữu trách Việt Nam vẫn chấp nhận một món vay từ phía Nhật, dù đã phải chính thức bỏ kế hoạch áp dụng mô hình tàu cao tốc Shinkansen, thay vào đó bằng hệ thống tàu chậm hơn nối Hà Nội và TP.HCM, giúp giảm bớt 20% của khối chi phí 50 tỷ USD vay từ nguồn ODA.

Chỉ có điều, mọi chuyện sẽ trở nên vô cùng bất hợp lý khi phương thức tính toán theo tiêu chuẩn Liên hiệp quốc lại tỏ ra phù hợp hơn hẳn kiểu cách “tái cơ cấu nợ vay” luôn bị nghi ngờ của giới chức điều hành kinh tế Việt Nam.

Nếu trường hợp trên xảy ra, ngay giờ đây vấn đề nợ công Việt Nam đã vượt xa giới hạn nguy hiểm và có thể tiến tới một điểm bùng vỡ trong một tương lai không quá xa.

PGS.TS Nguyễn An Hà - Viện Nghiên cứu châu Âu - là người mở ra một giả định đáng chú ý: với tình hình nợ công và quản lý nợ công của Việt Nam, có thể thấy rằng nền kinh tế Việt Nam hiện đang có một số đặc điểm giống với các nước PIIGS (các nước châu Âu có tỉ lệ nợ cao, bao gồm Hy Lạp, Ireland, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ý) khi lâm vào khủng hoảng nợ công. Đó là tăng trưởng GDP giảm kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007 đến nay, lạm phát luôn có xu hướng tăng mạnh, luôn cao trên 8% kể từ năm 2006-2011... Do vậy, cần có những giải pháp xử lý trước khi quá muộn.

“Quá muộn” cũng có nghĩa là nền kinh tế Việt Nam, vốn đang quá mong manh và rệu rã chân đứng, sẽ có thể suy sụp hoàn toàn với chỉ một cú nhấn bùng nổ nợ công.

Hiển nhiên đối với giới quản lý cao cấp của Việt Nam, một trong những giải pháp chữa cháy đầu tiên phải là minh bạch hóa tất cả những gì cần minh bạch về nợ xấu và nợ công, nếu chính thể này muốn được chấp nhận có mặt trong TPP (Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương).

Minh bạch nào cho TPP?

Từ sau tết con Rắn 2013, một số tờ báo Việt Nam bắt đầu một “chiến dịch” khuếch trương ước nguyện của Việt Nam về khả năng được tham dự “mâm cỗ” TPP - một trào lưu gần tương đồng với cuộc vận động gia nhập vào Tổ chức thương mại thế giới (WTO) cách đây 6 năm và Hiệp định thương mại Việt - Mỹ cách đây đúng một con giáp.

TPP cũng đang được xem là lối thoát khả dĩ gần như duy nhất cho nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh suy thoái khó có đường thoát.

Minh bạch theo tiêu chuẩn quốc tế lại là một trong những điều kiện then chốt của TPP. Hiểu theo ngữ nghĩa quốc tế và nếu không bị chi phối bởi tính “nghị quyết”, muốn minh bạch thì  hoạt động điều hành kinh tế phải được công khai hóa về toàn bộ các văn bản hành chính, báo cáo và số liệu mang tính “nội bộ”. Trong đó, những chủ đề mang tính “nhạy cảm” như tham nhũng và nợ công đương nhiên có tính gắn kết và cần được đưa ra ánh sáng.

Không thiếu dẫn chứng cho những gì đáng bị coi là khuất lấp, khi một nhóm nhà nghiên cứu thực hiện đề tài “Nợ công Việt Nam: quá khứ, hiện tại và tương lai” cho Ủy ban Kinh tế của Quốc hội vào tháng 7/2012 đã phàn nàn rằng việc tiếp cận các nguồn thông tin chính thống và cập nhật về nợ công, nợ nước ngoài và nợ của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam là hết sức khó khăn.

Theo một bài viết trong nước, ngay cả cơ quan Kiểm toán Nhà nước cũng không dễ gì có được thông tin về nợ công. Trong báo cáo ngày 18/7/2012, cơ quan này đã phê phán Bộ Tài chính trong việc quản lý nợ công và cách công khai thông tin liên quan. Báo cáo này đánh giá Bộ Tài chính “chưa công khai thông tin đầy đủ” về tình hình thực hiện các chương trình, dự án sử dụng vốn vay của Chính phủ và vốn vay được Chính phủ bảo lãnh; cũng như về tổng số dư nợ công, cơ cấu nợ trong nước, nợ được Chính phủ bảo lãnh, nợ của chính quyền địa phương, số liệu vốn vay thực nhận và trả nợ hàng năm. Những thông tin này đáng ra phải được báo cáo công khai, minh bạch theo Luật Quản lý nợ công.

Như nhiều người đã rõ, không thể minh bạch được những vấn nạn trong nội tại kinh tế và điều hành quản lý của mình, Việt Nam đành thúc thủ ở thứ hạng 123/176 trong bảng tổng sắp của Tổ chức minh bạch quốc tế (TI) về chỉ số nhận thức tham nhũng năm 2012, tụt 11 bậc so với năm 2011.

Dù chưa bao giờ nhà chức trách Việt Nam thừa nhận tính “hợp hiến” của TI, nhưng dư luận sở tại lại đã trở nên quá tràn ứ.

Là một yếu tố tiên quyết để Việt Nam hội nhập thương mại quốc tế và cả những chủ đề lớn khác như quốc phòng, an ninh và ngoại giao, tính minh bạch sẽ khó có thể được chứng thực dù ở mức tối thiểu, nếu những con số thống kê vẫn tiếp tục thể hiện gương mặt khuất lấp. Khi đó, e rằng cơ hội cho Việt Nam đón nhận sự tiếp ứng từ bên ngoài sẽ chỉ còn rất hạn hẹp.

Thậm chí là ngược lại, có thể đến một lúc nào đó cộng đồng quốc tế sẽ quay lưng với giới điều hành kinh tế Việt Nam.

Phạm Chí Dũng gửi RFA từ Việt Nam

Hoa Kỳ hôm nay kêu gọi Việt Nam trả tự do 2 sinh viên Đinh Nguyên Kha và Nguyễn Phương Uyên vừa bị kết án tù nặng vì các tội danh chống chính quyền.
Tuyên bố của Tòa Đại sứ Hoa Kỳ tại Hà Nội nhấn mạnh rằng, các bản án cho thấy một xu hướng đáng lo ngại là nhà chức trách Việt Nam sử dụng các tội danh trong các luật về an ninh quốc gia để bỏ tù những người chính trích chính phủ vì họ bày tỏ quan điểm một cách ôn hòa.
Hoa Kỳ cho rằng, những việc làm này trái với quyền tự do ngôn luận và như vậy cũng trái với các nghĩa vụ của Việt Nam trong khuôn khổ Công ước Quốc tế về Các quyền dân sự và Chính trị cũng như các cam kết thể hiện trong Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới.
Hoa Kỳ kêu gọi chính phủ Việt Nam trả tự do cho những tù nhân lương tâm và cho phép tất cả người dân Việt Nam được bày tỏ quan điểm chính trị của họ một cách ôn hòa.
Được biết, hôm qua 16/5 Tòa án Nhân dân Long An đã kết án tù sinh viên Đinh Nguyên Kha 8 năm tù, Nguyễn Phương Uyên 6 năm tù. Cả hai bị quản chế 3 năm sau khi mãn hạn tù. Hai sinh viên này bị cáo buộc tuyên truyền chống Nhà nước Việt Nam theo điều 88 Bộ Luật hình sự.

Nghe bài này

Chương trình Văn hóa Nghệ thuật tuần này Mặc Lâm xin được giới thiệu một loại hình văn hóa dân gian của người dân tộc Tày Nùng cũng như Thái ở biên giới phía Bắc, đó là “đàn tính hát then”.

Bắt nguồn từ những nghi lễ tín ngưỡng

Loại hình nghệ thuật dân gian này bắt nguồn từ những nghi lễ tín ngưỡng và cầu đảo trong cộng đồng người dân tộc. Nó được phát triển và dần dần dân gian tự sáng tác theo cảm hứng của mình để miêu tả những mảng đời sống xã hội khác trong đó có tình yêu đôi lứa cũng như những câu chuyện thú vị khác xảy ra trong đời sống cộng đồng.

Hát then là loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp trong đó có đàn hát, múa, kể chuyện, và thậm chí diễn trò như một chương trình tạp kỹ thu nhỏ. Người hát và đàn không phải là nghệ sĩ nhưng do yêu thích họ tự nguyện cùng quây quần với nhau sáng tác, trình diễn và biến loại hình này thành di sản văn hóa của cộng đồng.

Đàn tính có khi được những người hát sử dụng cùng lúc và làm cho âm thanh trở nên rộng và sâu hơn trong không gian nơi trình diễn. Trang phục của người đàn và hát rất huê dạng, đầy màu sắc hoa văn. Trang phục là nét chính khiến buổi trình diễn hấp dẫn hơn.

Loại hình nghệ thuật dân gian này bắt nguồn từ những nghi lễ tín ngưỡng và cầu đảo trong cộng đồng người dân tộc. Nó được phát triển và dần dần dân gian tự sáng tác theo cảm hứng của mình để miêu tả những mảng đời sống xã hội khác trong đó có tình yêu đôi lứa

Một buổi hát then thường thấy là người hát và người múa ngồi chung với nhau. Động tác múa rất đơn giản chỉ sử dụng đôi tay lập đi lập lại những mô típ rung chuyển và di dộng nhẹ nhàng thường thấy trong các nghi thức tín ngưỡng của người Tày, Nùng tại vùng Việt Bắc.

Hát tính, Làm then trừ tà ma của người Tày - Ảnh: H.Hương/TT

Cũng có những màn hát múa được biên tập và trình diễn bởi những nghệ sĩ chuyên nghiệp của các đoàn văn công, nhưng người ta vẫn thích được ngồi ngắm người nghệ sĩ của bản làng mình hơn là những âm thanh từ loa điện tử cộng với ánh đèn chói chang của sân khấu.

Đàn tính và hát then

Chúng tôi hỏi chuyện với nhạc sĩ Hoàng Quân, người đã đến thành phố Hồ Chí Minh nhiều chục năm qua mang theo cây đàn tính của quê hương Lạng Sơn với ước muốn phổ biến và phát triển loại hình văn hóa dân tộc này cho các bạn trẻ tại thành phố.

Cuối thế kỷ 16 năm 1598 ông Mạc Kinh Cung bị nhà Lê đánh giạt lên Cao Bằng do buồn quá mới cho quan văn kiếm một đoàn các cô gái đẹp làm thành một đoàn hát then, còn một đoàn khác toàn đàn ông thì hát dàn. Sau này hát được rồi thì đem vào cung vua để hát cho vua khuây khỏa. Đây cũng là loại nhạc hát trong cung đình nhưng chỉ trong thời nhà Mạc. Thời kỳ đó nhà Mạc đã bại trận rồi cho nên không mạnh mẽ như trong triều vua nhà Nguyễn ở Huế. Từ đó trở đi mới có từng đoàn từng tốp chia thành hai loại, một loại là tâm linh, một loại là diễn xướng văn nghệ nó cũng giống như nhạc tài tử và nhạc cải lương vậy.

Đàn tính hát then phát triển ở rừng núi phía Bắc Việt Nam như Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên và Hà Giang. Những tỉnh sát biên giới với Trung Quốc. Hát then thì phải đi liền với cây đàn tính chứ không phải đây là hai thể loại khác nhau. Đàn tính được người ta làm bằng vỏ của trái bầu lớn và nó đi liền với hát then. Nếu mình sử dụng loại đàn khác thì nó sẽ không còn hay nữa cho nên người ta mới gọi là hát then đàn tính. Thế gian này chỉ có một loại âm nhạc này thôi.

Nghệ nhân làm đàn tính ở Cao Bằng. Ảnh: Hồng Gấm/LĐ

Hát then thì phải đi liền với cây đàn tính chứ không phải đây là hai thể loại khác nhau. Đàn tính được người ta làm bằng vỏ của trái bầu lớn và nó đi liền với hát then. Nếu mình sử dụng loại đàn khác thì nó sẽ không còn hay nữa cho nên người ta mới gọi là hát then đàn tính

Đàn tính thì hiện nay có hai loại, một loại hai giây và một loại ba giây. Hiện nay về hướng Việt Bắc người ta dùng ba giây hết, cón phía Tây Bắc tức đồng bào Thái thì người ta dùng hai giây nó đơn giản hơn nhưng hai giây hay ba giây thì đều như nhau chẳng qua giây giữa là giây sòl còn giây trên là giây sol. Giây sòl thì quảng 8 nó hạ xuống thấp nữa mới hay được

Ngày xưa hát then đàn tính mang tính chất của đời sống tâm linh thí dụ như người ta cầu mùa, vào lễ tân gia, lễ Kỳ Yên vào tháng Giêng người ta cầu cho mùa màng tốt tươi…gia đình sống lâu sống khỏe, gia cầm chăn nuôi thì phát triển, mang tính chất đời sống tâm linh. Khi hòa bình lập lại rồi thì các tỉnh nó mới thành lập các đoàn văn công sau đó người ta mới sáng tác trong từng đoàn và đi biều diễn nhiêu nơi.

Hiện nay hầu hết ở các miền núi từ sau này nó mang tính chất bảo tồn thôi còn hát thì rất ít vì vậy mình đem vào thành phố Hồ Chí Minh để sáng tác và kêu gọi đồng bào người Kinh kể cả Việt kiều cũng học với mình. Có một bà người Pháp cũng học và sau đó mở một “câu lạc bộ Đàn tính hát then”. Đàn tính hát then thì phát triển trong dân tộc Tày, dân tộc Nùng còn dân tộc Thái thì nó chỉ rất ít trong cách sử dụng đàn hai giây thôi. Hiện nay thì thành lập nhưng nói chung nhà nước không làm được bao nhiêu chỉ khuyến khích phát triển thể loại này để làm hồ sơ di sản UNESCO.

Đàn tính hiện nay phát triển ở các vùng phía Bắc còn tôi là người đầu tiên đưa vô Sài Gòn này và bây giờ tôi đang phát triển trong các trường đại học ở Sài Gòn. Vừa rồi đi thi ở các trường đại học thì sinh viên thi môn đàn tính hát then nó được giải nhất. Mình phải mở ra cho tuổi trẻ ở các thành phố lớn thì nó mới lan tỏa được nhiều hiện nay tôi chú ý trong các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh. Tôi cũng dạy ở một số câu lạc bộ cho người cao tuổi nhưng rất thiếu thốn kinh phí.

Tôi có diều kiện sáng tác và lại là người Tày nữa. Tơi sinh ra và lớn lên ở Lạng Sơn Cao Bằng cho nên vừa sáng tác vừa rành tiếng Tày tiếng Nùng lại vào ở thành phố Hồ Chí Minh nữa cho nên có cơ hội tiếp cận với nền văn hóa hiện đại của Việt Nam và thế giới nhưng tôi thiếu người bạn đồng hành, thiếu tiển nong để giúp cho người họ. Học cái này thì cần cây đàn tính và đồng thời phải mặc quần áo Tày lên sân khấu thì nó mới đúng gout của nó. Sinh viên đã đi học xa rồi mà còn phải mua quần áo thì cũng khó cho các em.