Dự thảo về kinh doanh xuất khẩu gạo đang được Bộ Công Thương đúc kết lần cuối, trước khi trình chính phủ  thông qua. Nam Nguyên trình bày thông tin này:

Muốn xuất khẩu gạo phải đáp ứng nhiều điều kiện

Dự thảo lần thứ tư của Bộ Công Thương về qui chế hoạt động xuất khẩu gạo được báo chí bật mí một số chi tiết.  Điểm mấu chốt qui định xuất khẩu gạo là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Theo đó, thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế có quyền kinh doanh xuất khẩu gạo, nếu đáp ứng đủ điều kiện và được Bộ Công Thương cấp giấy phép.

Muốn được cấp phép kinh doanh xuất khẩu gạo doanh nghiệp phải có ít nhất một kho chuyên dụng sức chứa 5 ngàn tấn lúa gạo. Ngoài ra doanh nghiệp còn phải có ít  nhất một cơ sở xay xát công suất tối thiểu 10 tấn lúa/giờ.

Theo dự thảo, muốn được cấp phép kinh doanh xuất khẩu gạo doanh nghiệp phải có ít nhất một kho chuyên dụng sức chứa 5 ngàn tấn lúa gạo. Ngoài ra doanh nghiệp còn phải có ít  nhất một cơ sở xay xát công suất tối thiểu 10 tấn lúa/giờ. Doanh nghiệp cũng có thể đi thuê nhà kho và cơ sở xay xát nhưng phải có hợp đồng chứng minh. Khi đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo, doanh nghiệp phải có ít nhất 50% lượng gạo hợp đồng đang tồn kho.

Phân tích các điều kiện vừa nói, giới doanh nhân nói rằng chính phủ cải tổ điều hành họat động xuất khẩu gạo không theo hướng đơn giản hóa. Nhà xuất khẩu gạo Nguyễn Hùng Linh ở Kiên Giang nhận xét:

“Tôi thấy điều kiện bó lại không phải mở ra, số người trước đây qua trung gian mua của các nhà máy để xuất đi, theo điều kiện mới thì không được xuất nữa.”     

Tôi thấy điều kiện bó lại không phải mở ra, số người trước đây qua trung gian mua của các nhà máy để xuất đi, theo điều kiện mới thì không được xuất nữa  

Nguyễn Hùng Linh ở Kiên Giang

Trong khuynh hướng thị trường tự do mà Việt Nam đặt mục tiêu, việc giới hạn xuất khẩu gạo gây bất bình cho các doanh nghiệp tư nhân. Thật ra ở nhiều mặt hàng nông sản khác, nhà xuất khẩu chỉ cần có vốn, có hợp đồng xuất khẩu là có thể đi mua hàng gởi vào kho và làm thủ tục xuất khẩu, thí dụ mặt hàng cao su, cà phê. Doanh nhân Nguyễn Hùng Linh  đưa ra nhận định của ông:   

“Mặt hàng gạo không phải là độc quyền nhà nước, theo WTO chưa phù hợp, mọi thành phần được quyền mua bán. Những điều kiện đặt ra theo tôi là nhằm sắp xếp lại trật tự xuất khẩu thôi.” 

Tuy vậy, theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh chính phủ có thẩm quyền khi đặt một ngành nghề kinh doanh nào đó vào danh mục kinh doanh có điều kiện. Miễn là những ai đáp ứng những điều kiện đó đều được kinh doanh bình đẳng: 

Mỗi chính phủ đều có quyền ban hành những điều kiện để bảo đảm an ninh kinh tế của quốc gia. Việc những điều kiện đó có phù hợp nguyên tắc tư do cạnh tranh mở cửa của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới hay không thì có lẽ cần phải được xem xét.

Ô.Lê Đăng Doanh

“Mỗi chính phủ đều có quyền ban hành những điều kiện để bảo đảm an ninh kinh tế của quốc gia. Việc những điều kiện đó có phù hợp nguyên tắc tư do cạnh tranh mở cửa của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới hay không thì có lẽ cần phải được xem xét.”

Nhiều loại giấy phép của nhiều cơ quan 

Các thương gia tư nhân nói với chúng tôi rằng, nay có thêm nhiều giấy phép để kinh doanh xuất khẩu gạo, ngoài giấy phép lớn do Bộ Công Thương Cấp chứng nhận doanh nghiệp đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, giấy phép con thứ hai cũng nắm phần sinh tử, đó là phải đăng ký hợp đồng xuất khẩu với Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA, và chỉ được xuất hàng sau khi đã đăng ký hợp đồng đúng thủ tục.

Nay có thêm nhiều giấy phép để kinh doanh xuất khẩu gạo, ngoài giấy phép lớn do Bộ Công Thương Cấp chứng nhận doanh nghiệp đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, giấy phép con thứ hai cũng nắm phần sinh tử, đó là phải đăng ký hợp đồng xuất khẩu với Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA

Trước đây VFA nhiều lần  ngừng nhận đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo, như một hình thức ngăn chặn doanh nghiệp xuất khẩu gạo và gây ra nhiều tranh cãi. Như vậy theo dự thảo kinh doanh xuất khẩu gạo lần thứ tư lần thứ Tư của Bộ Công Thương,  Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam VFA tiếp tục giữ vai trò kiểm soát xuất khẩu gạo, qua việc hợp đồng xuất khẩu phải được đăng ký tại tổ chức này.

VFA, gần đây bị dư luận chỉ trích, vì hai tổng công ty lương thực Nhà nước độc quyền xuất khẩu gạo theo hợp đồng tập trung của chính phủ ở nước ngoài. Chủ tịch VFA lại đồng thời là TGĐ Tổng Công Ty Lương Thực Miền Nam. Các đại biểu quốc hội và báo chí cho là có thể có lợi ích nhóm khi giao cho VFA điều hành xuất khẩu gạo. TS Lê Đăng Doanh nhận định với đài chúng tôi:       

“Có nhiều nguy cơ là có cạnh tranh không lành mạnh, tôi thừa nhận là một biểu hiện rất dễ đưa đến xung đột lợi ích, sử dụng vị thế của Hiệp Hội Lương Thực để mà bảo đảm cho lợi ích của Tổng Công Ty  của mình.”  

Nhiều ý kiến cho rằng, Bộ Công Thương nên đảm nhận việc đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo của doanh nghiệp thay vì vẫn giao cho VFA. Tờ SGTT điện tử trích ý kiến ông Nguyễn Văn Khang, giám đốc sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Tiền Giang cho rằng, vẫn có thể qui định VFA tiếp nhận đăng ký hợp đồng, nhưng phải có cơ chế giám sát chặt chẽ. Ông Khang đề nghị  mở rộng Tổ điều hành xuất khẩu gạo của chính phủ, các tỉnh sản xuất lúa gạo phải có đại diện. Tổ điều hành sẽ cử người giám sát VFA về vấn đề đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo.

Dẫu sao bản dự thảo lần thứ tư của Bộ Công Thương cũng còn phải trình chính phủ và có thể có nhiều tu chính.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.