Trong khi đó, nhiều công ty Đài Loan lại đang rời Việt Nam để tránh bị thuế chống bán phá giá của Hoa Kỳ và khối Châu Âu.
Liệu ngành xuất khẩu và môi trường đầu tư của Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng ra sao? Và về lâu về dài, Việt Nam sẽ phải cải tổ môi trường kinh tế theo hướng thị trường như thế nào?
Không còn được ưu đãi
Một số mặt hàng sản xuất từ Việt Nam, từ trước đến nay khi nhập vào thị trường Châu Âu, vừa “được” hưởng ưu đãi từ Hệ Thống Ưu Đãi Thuế Quan Phổ Cập, lại vừa “bị” áp thuế chống bán phá giá.
Một thông tin do Uỷ Ban Châu Âu công bố hôm 23 tháng Bảy vừa qua có thể là một tin không vui cho ngành giày da Việt Nam: Sắp tới, Liên Hiệp Âu Châu sẽ chấm dứt chính sách thuế suất ưu đãi cho một số mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam, với lý do là Việt Nam được xem có đủ khả năng cạnh tranh với các quốc gia sản xuất các mặt hàng cùng loại.
Các sản phẩm do Việt Nam sản xuất không còn được hưởng thuế suất ưu đãi, gọi tắt là GSP, gồm có giày da, mũ, nón, ô dù, hoa giả, cùng một số mặt hàng.
Chính sách của Liên Hiệp Âu Châu chắc chắn sẽ tạo ra nhiều khó khăn cho một số khu vực sản xuất của Việt Nam. Hồi tháng trước, các công ty sản xuất giày da Việt Nam đã từng lên tiếng cảnh báo, rằng một quyết định như thế có thể khiến khu vực này bị mất đến hàng trăm triệu Mỹ kim, đồng thời phương hại đến đời sống công nhân, vốn đã và đang chịu áp lực nặng nề trong tình hình lạm phát lên cao.
Trong khi đó, bản tin trên một trang mạng ra ngày 23 tháng Bảy, cho biết là nhiều công ty Đài Loan, đang có cơ sở sản xuất tại Việt Nam và Trung Quốc, đã và đang rời hai nước này để sang đầu tư tại Bangladesh.
Mỗi một quốc gia đều có trách nhiệm bảo vệ môi trường tự do cạnh tranh và bình đẳng của nước mình nếu có hàng hoá của quốc gia khác vào thị trường mình, mà hàng hoá đó, khi sản xuất, được sự trợ giúp tài chính một cách không lành mạnh.
LS Nguyễn Vân Nam
Bản tin trên trang fibre2fashion viết rằng lý do chính khiến các công ty Đài Loan đổi thị trường đầu tư là vì Việt Nam và Trung Quốc bị Hoa Kỳ và Liên Hiệp Âu Châu đánh những khoản thuế chống phá giá, khiến khu vực xuất khẩu bị thiệt hại nặng.
Luôn luôn là như vậy, chống bán phá giá là một trong những chính sách quan trọng hàng đầu của các quốc gia nhập khẩu, nhằm bảo vệ các doanh nghiệp trong nước trước những “cuộc chơi” không lành mạnh xuất phát từ nước ngoài.
Tiến sĩ luật sư Nguyễn Vân Nam, thuộc văn phòng luật sư Nam Hùng, phân tích:
“Mỗi một quốc gia, Hoa Kỳ hay Liên Minh Châu Âu chẳng hạn, đều có trách nhiệm bảo vệ môi trường tự do cạnh tranh và bình đẳng của nước mình nếu có hàng hoá của quốc gia khác vào thị trường mình, mà hàng hoá đó, khi sản xuất, được sự trợ giúp tài chính một cách không lành mạnh. Điều đó tạo áp lực cạnh tranh không lành mạnh lên các doanh nghiệp của nước họ.”
GSP và thuế chống bán phá giá
Điều quan trọng là, trong khi ngành giày da Việt Nam không còn được hưởng ưu đãi từ chế độ GSP, thì chính sách thuế chống bán phá giá mà Việt Nam phải chịu, vẫn còn đang được duy trì.
Theo lời đại sứ Sean Doyle, Trưởng Phái Đoàn Uỷ Ban Châu Âu tại Việt Nam, trong cuộc trả lời phỏng vấn với VnEconomy hồi giữa tháng Sáu, thì hiện nay khoảng 20% lượng giày dép xuất khẩu của Việt Nam đang chịu ảnh hưởng của thuế chống bán phá giá.
Tổng thống George W. Bush khẳng định Hoa Kỳ đang tích cực xem xét để Việt Nam được hưởng qui chế ưu đãi thuế quan GSP, và ghi nhận đề nghị của Việt Nam về việc xem xét qui chế thị trường đối với Việt Nam.
TT Nguyễn Tấn Dũng
Chế độ ưu đãi thuế GSP và sự được công nhận qui chế kinh tế thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, nhất là cho xuất khẩu và kêu gọi đầu tư.
Trong chuyến viếng thăm Hoa Kỳ hồi tháng Sáu, thủ tướng Việt Nam, Nguyễn Tấn Dũng, cũng đã đề cập đến các vấn đề này trong buổi hội đàm với tổng thống Hoa Kỳ, George W. Bush.
Ông Dũng thông báo trong một buổi gặp gỡ doanh nhân Hoa Kỳ:
“Tổng thống George W. Bush khẳng định Hoa Kỳ đang tích cực xem xét để Việt Nam được hưởng qui chế ưu đãi thuế quan GSP, và ghi nhận đề nghị của Việt Nam về việc xem xét qui chế thị trường đối với Việt Nam.”
Vấn đề được thừa nhận qui chế kinh tế thị trường, trên thực tế, không đơn giản. Theo phân tích của luật sư Nguyễn Vân Nam, thì “một nền kinh tế thị trường thật sự không thể có sự trợ giúp không chính đáng của nhà nước.”
Và thực tế mậu dịch chứng minh rằng có một mối liên hệ chặt chẽ giữa nền kinh tế thị trường và các chính sách chống bán phá giá:
“Giả dụ Việt Nam có một nền kinh tế thị trường thật sự, thì người ta không cần phải kiểm tra xem sản phẩm nhập khẩu, vào Hoa Kỳ chẳng hạn, có được nhà nước trợ cấp bất hợp pháp qua việc, chẳng hạn, được cho đất, hoặc ngân hàng được chỉ thị cung cấp tín dụng lãi suất thấp.
Chính vì vậy, nền kinh tế thị trường liên quan rất chặt chẽ đến các chính sách chống bán phá giá của các quốc gia đang phát triển. Cũng bằng điều đó, họ khuyến khích các quốc gia đang phát triển nhanh chóng xây dựng một nền kinh tế thị trường.”
Nói tóm lại, trong khi chế độ ưu đãi thuế GSP là một trong các chính sách được thiết kế để hỗ trợ các nước đang phát triển, thì chính sách chống bán phá giá vẫn cứ tiếp tục được duy trì, với chính các nước ấy.
Trong khi Việt Nam đang được Hoa Kỳ xem xét chính sách GSP, thì một số chủng loại hàng hoá Việt Nam đã mất đi chế độ ưu đãi ấy tại Châu Âu. Để tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, Việt Nam không chỉ phải cố gắng vận động để tiếp tục được ưu đãi GSP, Việt Nam còn phải cải tổ, nhanh chóng và kịp thời, môi trường kinh tế để không vấp phải “bài kiểm tra” qui chế thị trường.
Mà xét về lâu về dài, tính kinh tế thị trường mới chính là đòn bẫy căn bản thúc đẩy kinh tế đi xa.