Người Việt tại Đông Âu - Ba Lan, Tiệp Khắc hay Ukraina hình thành trong 10 – 15 năm trở lại đây, liên tục chứng kiến những đổi thay trên đất nước sở tại đang nỗ lực xây dựng xã hội mới. 

Bởi vậy mà riêng tại Đông Âu, ngoài các ưu tư về cuộc sống mưu sinh, người Việt còn một gánh nặng là các cản trở hành chính nhiều khi do chính cơ quan ngoại giao nước mình gây ra.

Điều này xảy ra liên tục và nặng nề tới mức đi đâu người ta cũng có thể nghe dân Việt than phiền về phong cách làm việc của Tòa đại sứ: trễ nải, thu lệ phí không minh bạch gây phiền toái khôn lường cho bà con. Nhiều khi tòa lãnh sự còn lạm dụng quyền cấp hộ chiếu để áp lực với những người đối kháng.

Thời hạn 45 ngày nhưng sau 45 ngày lên thì họ lại nói rằng chưa điều tra được. Chưa tới giờ thì mình ngồi chờ, tới giờ rồi thì họ lại làm nói như thế. Nói chung họ dùng đủ mọi cách để vòi tiền mình.
        anh Thanh, Ba lan

Hôm nay, xin chia sẻ một vài câu chuyện chúng tôi ghi nhận qua dư luận người Việt tại Ba Lan. Trong chương trình tới xin quý bạn đón nghe cuộc tiếp xúc của chúng tôi với một nhà hoạt động dân chủ Việt Nam tại Tiệp, nghe anh kể về cuộc nói chuyện của anh với nhân viên lãnh sự Việt Nam tại Tiệp.

Giá quy định và giá "có ngay" cho hộ chiếu

Tại Ba Lan, anh Thanh, một người đang sinh sống và lao động tại đây thuật chuyện người dân bình luận về cách hành sử của tòa đại sứ Việt Nam:

"Dư luận của người Việt về Đại sứ quán thì quá nhiều và quá là tồi tệ. Nhà nước quy định làm hộ chiếu hết bao nhiêu tiền nhưng lại làm khó dễ cho mình trong khâu làm hồ sơ. Ví dụ như thời hạn 45 ngày nhưng sau 45 ngày lên thì họ lại nói rằng chưa điều tra được. Chưa tới giờ thì mình ngồi chờ, tới giờ rồi thì họ lại làm nói như thế. Nói chung họ dùng đủ mọi cách để vòi tiền mình. Một quyển hộ chiếu ít nhất là 500 zua (tương đương 160 Mỹ kim) đến 1 nghìn zua gì đấy, thường là 1 nghìn zua họ mới làm cho hộ chiếu.”      

Ông ấy ăn nhiều quá, ăn trắng trợn quá. Người nào có tiền thì ông ấy làm, người nào không có tiền dù (các dữ liệu) có  đúng sự thật ông ấy cũng chẳng cho.
            chi "Bình"

Nhưng gần đây, đã có các thay đổi, không phải trong cung cách làm việc của cơ quan ngoại giao Việt Nam, mà trong chính cộng đồng người Việt Nam tại Đông Âu. Họ đã dần ý thức và bắt đầu có các đòi hỏi công bằng với tư cách là công dân Việt Nam đòi hỏi chính quyền Việt Nam tôn trọng quyền lợi người dân.

Tại Ba Lan đã có trường hợp dân oan đệ đơn khiếu nại về tình trạng lạm dụng và trễ nãi của tòa lãnh sự Việt Nam trong việc cấp hộ chiếu. Việc này lần đầu tiên xảy ra tại Ba Lan gây xôn xao dư luận cộng đồng. Một phụ nữ trung niên đã sinh sống nhiều năm tại Ba Lan, muốn dấu tên thật để bảo đảm yên bình cho mình và dùng tên Bình khi thuật chuyện:

"Có bà viết đơn ( tố cáo ) ông Công (nhân viên tòa lãnh sự Việt Nam tại Ba Lan), nhưng bà ấy không mang đơn ra chợ. Chỉ cần 2 chục người kí là cho ông ấy về Việt Nam . Bà ấy cần lấy chữ kí của mọi người, của người làm chứng nhưng ông Công vẫn ở lại đại sứ quán nhưng mà làm công việc khác. Ông ấy ăn nhiều quá, ăn trắng trợn quá. Người nào có tiền thì ông ấy làm, người nào không có tiền dù (các dữ liệu)có  đúng sự thật ông ấy cũng chẳng cho. Thế nên người ta ghét lắm, đi đâu cũng nghe phản đối ông Công.”

Trong dịp nhà nước Ba Lan tạo điều kiện ân xá về thủ tục cư trú cho người nước ngoài, người Việt Nam hầu hết phải gõ cửa đại sứ quán để xin giấy tờ tùy thân và hộ chiếu. Người nhà của chị Bình cũng nằm trong diện đó nhưng tòa lãnh sự đã không cung cấp hộ chiếu theo đúng như thời gian chờ đợi. Hậu quả là chủ nhân chiếc „hộ chiếu hụt” không đủ điều kiện hợp thức hóa cư trú và bị biên phòng Ba Lan bắt giữ.

Gõ cửa nhà quan

Có tiền là có hộ chiếu ngay lập tức. Dịch vụ ăn em 1 ngàn đô-la. Mình cần như vậy thì 1 nghìn đô-la mình cũng nhắm mắt xuôi tay mà làm.
            chi " Bình"

Để giúp người thân, chị Bình bằng mọi cách gom góp được một nghìn đô-la để đổi lấy cuốn hộ chiếu. Chị cho biết thêm chi tiết:

"Anh của em đã nộp đơn để làm hộ chiếu rồi, chỉ cần đến là lấy được thôi. Đúng ngày lên lấy rồi thì cái bọn Việt Nam nhà mình nó thế đấy, cứ vòi ăn. Nó hẹn bữa ni bữa khác, tuần này rồi tới tuần khác. Ba tuần lên rồi đến tuần thứ tư không may bị bắt. Bị bắt thì cần hộ chiếu thế nên phải lên lấy. Nó vặn mình mãi mình cũng phải nói thật là bị bắt nên mới cần hộ chiếu.

Một hai nó nói không cho thì nó lại bảo là anh này chưa xác nhận là người Việt Nam, anh này không phải là người Việt Nam, mà người Việt Nam sờ sờ đó chớ! Xong là em phải nhờ đến dịch vụ , có tiền là có hộ chiếu ngay lập tức. Dịch vụ ăn em 1 ngàn đô-la. Mình cần như vậy thì 1 nghìn đô-la mình cũng nhắm mắt xuôi tay mà làm. Xong khi đưa hộ chiếu vô rồi thì nó lại không cho ra. Em cảm thấy em oan quá!"


Hoàn cảnh của những người Việt bị lệ thuộc vào tòa lãnh sự nước mình thường giống như câu chuyện của nhà chị Bình và thường kết cuộc với tiền lệ phí hộ cao hơn bảng giá chính thức. Có người bước ra với hộ chiếu trên tay , mừng như người vừa trúng sổ số; có người đi ra với nét mặt hụt hẫng và đăm chiêu của người vừa bị mất của ; cũng có người phẩy tay, coi như chuyện đã rồi và tự an ủi rằng „chỉ 5 năm một lần phải đi làm hộ chiếu”.

Người dân lên tiếng phản tỉnh

Từ trước tới nay người Việt nhẫn nhục  và chấp nhận một trong ba kịch bản trên khin làm việc với cơ quan đại diện của nước mình. Gần đây, người ta bắt đầu bày tỏ phẫn nộ và tìm cách giải quyết bất công –một thay đổi đáng kể trong cuộc sống cộng đồng Việt Nam tại đây.

Người thân của chị Bình cùng chị không ngần ngại lên tiếng khiến cuối cùng nhân viên đại sứ quán đã phải hoàn lại số tiền, một điều chưa nao giờ xảy ra . Chị thuật lại vụ việc:

"Có lần nhân Tết nguyên đán Đại sứ quán mang tiếng cộng đồng vào vào thăm người trong tù. Anh nhà em mới giơ tay phát biểu, nói là tại sao không có sự công bằng, anh ấy nhắc lại khỏan 1 nghìn đô-la đấy. Thế là ông Xương với ông Thưởng ở Đại Sứ Quán mới hứa là sẽ trả lại số tiền này. Thế là em mới nhân cơ hội nói với ông Công. Mà nhỡ nói ông Công không được Em sẽ nói ông Xương phải giả. Em bảo là anh Công ạ, bây giờ anh hẹn em ở một nơi nào đấy, anh gửi lại cho em số tiền đấy, Em muốn ổn thỏa cho anh thôi. Thế ông ấy lật đật nói thôi em bình tĩnh anh sẽ cho người tới quầy trả liền. Khoảng mấy tiếng sau có người đem ra trả cho em.”  

Trường hợp của gia đình chị Bình có phải ngoại lệ hay không ? Hay người Việt Nam ở đây đa số đều quá hãi sợ để có thể lên tiếng như vậy? Chị Bình can trường:

"Người dân Việt Nam ai đều phải đi chợ cả, nghỉ chợ thì người ta không nghỉ được. Ngày nào cũng phải nạp tiền czyn (thuê bao) tiền đồ (hàng hóa). Họ chửi chứ, chửi vào mặt ông Công chứ có ai sợ gì đâu. Người ta cũng chẳng sợ đâu chị ạ thế nhưng  người lao động chẳng có thời gian, về nhà mệt mỏi rồi thì người ta nghỉ thôi chứ còn người ta chẳng sợ cái gì cả. Còn em thì sợ cái gì? Em cũng chẳng sợ cái gì cả.”

Việc sẵn sàng lên tiếng bảo vệ quyền lợi công dân không còn trong e sợ là dấu hiệu rất mới mẻ trong cộng đồng người Việt Nam tại Đông Âu. Thật vậy, các mối liên hệ công bằng giữa công dân Việt Nam với cơ quan đại diện nhà nước mình quả thật là một trong những mấu chốt, dựa trên nguyên tắc xã hội dân chủ của nước sở tại. Có thế người Việt nhập cư mới thực sự tự tin khi đối diện với nhà nước, chính thể sở tại Đông Âu.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.