Nam Nguyên, phóng viên đài RFA
Hội nhập thế giới, Việt Nam hướng tới phát triển bền vững, bảo đảm sản phẩm nông nghiệp và thuỷ sản sạch để bảo vệ và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên mục tiêu này sẽ ảnh hưởng hàng trăm ngàn hộ nông dân làm ăn nhỏ sẽ phải xoay sở chuyển sang công việc khác.
Từ bao đời nay Việt Nam là quốc gia trọng nông, nền kinh tế dựa vào nông nghiệp. Quanh năm suốt tháng, hàng triệu nông dân đổ mồ hôi để kiếm cái ăn cho gia đình trên các cánh đồng thần nông, chăm chút các ao tôm, bè cá.
Trong tổng kim ngạch xuất khẩu hơn 39 tỷ đô la năm 2006 của Việt Nam phần về nông thuỷ sản đạt gần 5 tỷ đô la, có sự đóng góp to lớn của người nông dân đồng bằng sông Cửu Long và các nơi khác.
An toàn sản phẩm
Thế nhưng để bảo đảm sản phẩm sạch đáp ứng tiêu chí của các thị trường nước ngoài như Nhật Bản, Hoa Kỳ và Châu Âu, chính phủ Việt Nam buộc phải kiểm soát chặt chẽ sản phẩm để bảo vệ thị trường. Theo khuynh hướng chung, chính phủ khuyến khích nuôi trồng thuỷ sản ở qui mô công nghiệp để có thể bảo đảm an toàn.
“ Ngày xưa người ta nói là người giàu nuôi cá người khá nuôi heo người nghèo thì chăn vịt. Bây giờ chính những người nuôi trồng đã nói là người thật giàu thì mới có khả năng nuôi cá, người kinh tế khá mới có khả năng nuôi heo, còn anh nghèo chỉ có thể đuổi vịt, nghèo ở đây bao gồm cả vốn lẫn kiến thức.
Điều đó để nói lên rằng muốn phát triển thuỷ sản bền vững, kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường không bị suy thoái, sản phẩm an toàn thực phẩm và nâng cao đời sống người nuôi. Nếu muốn phát triển nuôi bán thâm canh và thâm canh, thì chắc chắn rằng chỉ có những người có tiềm lực kinh tế và có kiến thức thì mới có thể làm được điều này.
Ngày xưa người ta nói là người giàu nuôi cá người khá nuôi heo người nghèo thì chăn vịt. Bây giờ chính những người nuôi trồng đã nói là người thật giàu thì mới có khả năng nuôi cá, người kinh tế khá mới có khả năng nuôi heo, còn anh nghèo chỉ có thể đuổi vịt, nghèo ở đây bao gồm cả vốn lẫn kiến thức.
Việc xoá đói giảm nghèo sẽ phải theo hướng hỗ trợ kiến thức, ví dụ tạo hướng làm ăn. Chứ còn những người ít vốn và thiếu kiến thức thì không nên đi vào con đường nuôi thâm canh và nuôi công nghiệp, bởi vì hai câu chuyện này đi theo hai hướng hoàn toàn khác nhau.”
Những phát biểu vừa nói là từ ông Nguyễn Tử Cương, Cục Trưởng Cục Quản Lý chất lượng an toàn vệ sinh thú y thuỷ sản thường gọi tắt là Nafiqaved thuộc Bộ Thuỷ Sản Việt Nam.
Với chiều hướng như thế thì người nông dân đồng bằng sông Cửu Long cũng như nhiều nơi khác ở Việt Nam sẽ khó duy trì kiểu nuôi tôm cá nhỏ lẻ mà dù chỉ nửa mẫu hay một mẫu cũng có thể sinh sống được:
“ Người thì quảng canh người thì cải tiến, tụi em quảng canh thôi nuôi may rủi nhờ vào thiên nhiên.”
Những thách thức
Mặc dù ánh đèn điện đã xuất hiện ở nhiều vùng nông thôn, người dân có thể xem truyền hình, nghe đài phát thanh, đọc báo để có những thông tin về thời kỳ hội nhập. Tuy nhiên người nông dân điển hình là những người vùng đồng bằng sông Cửu Long có thể vẫn không cảm thấy sự thách thức đối với vấn đề hội nhập, cạnh tranh và tự do thương mại.
Đối với họ cuộc sống vẫn diễn ra bình thường theo cách này hay cách khác, như phát biểu của một lão nông ở vùng sông nước miền Tây: " Năm nay xả lũ hết, không có vụ ba nữa, bây giờ bắt đầu làm Đông Xuân, sau đó là Hè Thu. Sang năm không còn gì thì thả cá trồng màu, vậy thôi."
Ở tầm nhìn bao quát hơn, ông Cao Đức Phát Bộ Trưởng Nông Nghiệp Phát Triển Nông Thôn từng có nhận định trên Thời Báo Kinh tế Việt Nam, nhìn nhận rằng ngành nông nghiệp nói chung, các doanh nghiệp nông nghiệp nói riêng đang phải đối mặt với những khó khăn, thách thức từ nội tại cũng như từ quá trình tự do thương mại đem đến.
Ông Phát cho rằng sự khó khăn xuất phát từ nền nông nghiệp Việt Nam có trình độ phát triển thấp, qui mô sản xuất nhỏ bé, nghèo nàn, năng suất lao động rất thấp, chất lượng nông sản không cao, nhiều doanh nghiệp chế biến luôn trong tình trạng thiếu hoặc không bảo đảm nguyên liệu dẫn đến giá thành cao, chất lượng thấp.
Trong thập niên vừa qua, giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam gia tăng mạnh, nhưng mức gia tăng lợi tức bình quân của người nông dân kém xa với các ngành nghề khác trong xã hội. Một số chuyên gia nhận định rằng, có lẽ phải mất một thời gian từ 5 năm tới 10 năm mới thấy rõ sự tác động tiêu cực của hội nhập đối với nông dân Việt Nam.
Cho đến nay theo thống kê, thị trường nội địa tiêu thụ khoảng 70% nông sản Việt Nam, nhiều khả năng người nông dân vẫn sẽ có mức sống như những năm mà Việt Nam chưa gia nhập sân chơi lớn toàn cầu WTO. Lợi ích từ hội nhập sẽ tập trung vào thành thị và người nông dân sẽ được chia sẻ rất ít.