Thỏa thuận Lan Thương Mekong là một cái bẫy!

Kính Hòa, phóng viên RFA
2016-04-19
Email
Ý kiến của Bạn
Chia sẻ
In trang này
  • In trang này
  • Chia sẻ
  • Ý kiến của Bạn
  • Email
Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường (thứ tư từ trái qua) chủ trì hội nghị sáu nước khu vực sông Mekong tại thành phố Tam Á, Trung Quốc hôm 23/3/2016.
Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường (thứ tư từ trái qua) chủ trì hội nghị sáu nước khu vực sông Mekong tại thành phố Tam Á, Trung Quốc hôm 23/3/2016.
AFP photo

Trong hai ngày 22 và 23 tháng tư tới đây, một cuộc hội thảo quốc tế về sử dụng bền vững nguồn nước sông Mekong được tổ chức tại thành phố Cần Thơ.

Ngày 23 tháng ba vừa qua, sáu nước khu vực sông Mekong đã nhóm họp tại thành phố Tam Á, Trung Quốc, và đưa ra một thỏa thuận về việc hợp tác với nhau trên cơ sở đồng thuận.

Kỹ sư Phạm Phan Long, một trong những người sáng lập tổ chức Viet Ecology Foundation, chuyên theo dõi vấn đề môi trường cho Việt Nam, hiện sống tại California dành cho Kính Hòa buổi phỏng vấn liên quan đến các vấn đề này. Trước hết ông cho biết tình hình hiện nay về sử dụng nước trong lưu vực sông Mekong:

Mâu thuẫn quyền lợi giữa các nước chung trong lưu vực là việc có trên mọi dòng sông quốc tế nhưng căng thẳng nhất hiện nay là ở châu Á từ những con sông phát nguồn từ Tây Tạng và Trung Quốc. Mâu thuẫn là do tranh chấp nhau vì nhu cầu an ninh nước, an ninh lương thực, nước cho phát triển thủy điện, thủy nông, thủy lâm và để bảo vệ hệ sinh thái  như VN cần để chống mặn và rửa phèn.

Riêng vấn đề nóng bỏng đại hạn hán năm nay chính là do khí hậu ít mưa, do hiện tượng El Nino như TS Nguyễn Đức Hiệp, TS Lê Anh Tuấn, TS Tô Văn Trường, ThS Nguyễn Hữu Thiện, tôi và nhiều người cùng nhận xét như thế.

Theo tôi thì hạn hán năm nay nặng nề hơn là do con người. Chúng tôi quan sát thấy mực nước Mekong bỗng hạ thấp hẳn hơn nhiều tại hạ lưu vực Tonle Sap và châu thổ Mekong. Kỹ sư Nguyễn Minh Quang đã phân tích lưu lượng thất thoát giữa các trạm quan trắc và kết luận hệ thống thủy nông miệt trên đã trích nước ra dùng và không cho chảy xuống hạ du như thế đây là một nguyên nhân con người.

Tôi quan sát mực nước tại Chiang Saen là trạm quan trắc đầu tiên trên Mekong từ Lancang chảy về, rõ ràng Trung Quốc đã giảm lưu lượng này đi rất đáng kể suốt hơn hai tháng đầu mùa khô. Mực nước ở đây xuống dưới mức thấp kỷ lục 90 năm, Trung Quốc đã tiếp tục hãm nước trên các hồ Vân Nam sang cả vào mùa khô khiến hạn hán hạ lưu càng thêm khắc nghiệt và lâu dài. Ngay sau khi Thủ Tướng  Việt Nam gởi công hàm yêu cầu trợ giúp, Trung Quốc có tăng lưu lượng này lên nhưng miễn cưỡng thôi vì vẫn họ cho chảy xuống ít hơn năm ngoái cùng thời điểm cho tới hôm nay.

Mâu thuẫn quyền lợi giữa các nước chung trong lưu vực là việc có trên mọi dòng sông quốc tế nhưng căng thẳng nhất hiện nay là ở châu Á từ những con sông phát nguồn từ Tây Tạng và Trung Quốc.  
- Kỹ sư Phạm Phan Long

Thêm một nguyên nhân lớn là các hồ chứa thủy điện Lancang-Mekong hàng năm dù hạn hán hay không vẫn cất giữ nước vào mũa lũ và cả mùa khô: Trung Quốc 30 tỉ,  Lào 13 tỉ,  Thái Lan 4 tỉ  và Việt Nam 1 tỉ mét khối. Việc này khiến vào mùa lũ họ chỉ cho số nước còn dư chảy về hạ du, và Tonle Sap không còn lũ đủ chảy ngược  để tràn ngập Biển Hồ đạt dung tích lên 80 tỉ mét khối nữa. Vì thế, sang mùa khô Biển Hồ không có nước dư để mà trả về cho Mekong và xuống ĐBSCL ra biển.

Tôi cho rằng hợp tác Lancang-Mekong sẽ chỉ tốt nếu các nước thật sự hợp tác hữu nghị  và cùng chia sẻ nước từ các hồ thủy điện để phục hồi lại nhịp lũ (flood pulse) hàng năm cho Biển Hồ và ĐBSCL. Các trí thức thân hữu trong và ngòai nước cùng với chúng tôi gần như đồng thuận nhau cho là chỉ cần chia sẻ 8 tỉ meet khối hay 10% dung tích từ BH để cho chảy về Việt Nam mùa khô, công thêm nước từ Mekong vốn có dù ít thì ĐBSCL vẫn sẽ chống được mặn cho đến năm sau.

Tuy phải có nghiên cứu khoa học cẩn thận về thủy lợi tiến trình điều hành, sử dụng nước, và thương thuyết để có thỏa hiệp chung, chúng tôi tin rằng đây là lộ trình khả thi, bền vững và nhanh nhất để đối phó với thiên nhiên bằng hợp tác của con ngừơi.

Cần sự hợp tác giữa các nước trong vùng

Kính Hòa: Người ta chỉ thấy sự hiện diện của một người Trung Quốc là ông Lý Chí Phi thuộc viện khoa học xã hội Trung Quốc, ông nghĩ rằng có phải Trung Quốc xem nhẹ vấn đề này? Mặc dù mới đây họ đã vận động thành lập được Ủy ban hợp tác Mekong Lan Thương (LMC)?

051_XxjpbeE001663_20160320_TPPFN0A001-400
Bên phải là mực nước đập Cảnh Hồng, Trung Quốc đo được ngày 20 tháng ba năm 2016. AFP photo Bên phải là mực nước đập Cảnh Hồng, Trung Quốc đo được ngày 20 tháng ba năm 2016. AFP photo

Kỹ sư Phạm Phan Long: Tôi hoan nghênh sự hiện diện của TQ tại khóa hội thảo này ở cấp nào cũng tốt để có cơ hội trao đổi và chia sẻ mối quan tâm với nhau thay vì Trung Quốc vẫn đứng ngoài. Nhưng trao đổi để biết rõ dụng ý của Trung Quốc chứ không thể  tin Trung Quốc vì đây là trách nhiệm về sự sống còn của hàng chục triệu dân cư Cam Bốt và Việt Nam.

Tôi và các thân hữu đã phân tích bản Tuyên Ngôn Tam Á của  tổ chức LMC và không tin rằng sẽ có hợp tác tốt vì Tuyên Ngôn Tam Á chỉ dựa vào nguyên tắc tự nguyện, không phải là một Hiệp ước quốc tế, ràng buộc nhau với trách nhiệm bổn phận quyền lợi và biện pháp giải quyết tranh chấp.

Kính Hòa: Ông nghĩ rằng tại sao Trung Quốc đưa ngân hàng phát triển cơ sở hạ tầng châu Á của họ vào Ủy ban hợp tác Lan Thương Mekong?

Kỹ sư Phạm Phan Long: Tôi cho rằng Trung Quốc lập ra tổ chức Lancang-Mekong để như kéo một mẻ lưới có cả 5 khách hàng vào làm thành viên cho ngân hàng AIIB của TQ quản lý. AIIB sẽ quyết định thành viên có thể làm gì để được họ  chấp thuận hỗ trợ. Điều này không che đậy mà đã ghi rõ trong Điểm 14 của Tuyên Ngôn Tam Á về vai trò của các nước khách hàng của AIIB như  sau:

Điểm 14: Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) (Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Á châu)

Hỗ trợ hoạt động hiệu quả  của AIIB với tư cách thành viên của AIIB và xin AIIB hỗ trợ đối phó tình trạng thiếu hụt ngân sách cho việc phát triển cơ sở hạ tầng. Đây là điều khoản quá cực đoan có tính ép buộc bất lợi cho các nước nhỏ.

Kính Hòa: Ông đánh giá thế nào tác động của các chương trình do các cường quốc khác ngoài Trung Quốc tài trợ như Mỹ, Nhật, Úc?

Kỹ sư Phạm Phan Long: Các định chế như World Bank, Asian Development Bank, Greater Mekong Sub-region, Japan International Cooperation Agency, UNDP, hay European Bank for Reconstruction and Develpment đều tgài trợ trong các điều kiện căn bản phải tuân theo như có nghiên cứu tác động chiến lược môi trường, tham vấn với xã hội dân sự, trong sáng (transparency), chống tham nhũng (anti corrupt), chịu trách nhiệm (accountability) và cạnh tranh (đấu thầu). Đó là những biện pháp đúng đắn tránh trước sai trái rủi ro, thuận lòng dân, và môi sinh bền vững. Vì không có những đòi hỏi trên hay có chỉ tự nguyện làm có lệ không có kiểm tra độc lập, nên tôi không thể nào tin tưởng các dự án LMC sẽ bền vững và phục vụ một cách công bằng và hợp lý các dân tộc lưu vực đươc.

Kính Hòa: Một lời đề nghị có thể gửi đến chính phủ cũng như các tổ chức dân sự Việt Nam?

Kỹ Sư Phạm Phan Long: Việc Việt Nam thông qua Công ước LHQ 1997 vào năm 2014 đã khiến nó có đủ số 35 chữ ký (để có hiệu lực) là một buớc đi chiến lược đúng đắn của Việt Nam rất đáng trân trọng.

Chính phủ Việt Nam lẽ ra nên công bố chi tiết bản dự thảo Tuyên Ngôn Tam Á, tham vấn với trí thức, xã hội dân sự để tìm hiểu thiệt hơn mà chuẩn bị một chiến lược cho Việt Nam trước khi tham dự vào các hội nghị như Lancang-Mekong tiên liệu để ứng phó bảo vệ quyền lợi sống còn cho dân tộc mình. Theo tôi tuy trễ thì nay nên chậm lại, hoãn ký kết vào dự án nào mới, để thương lượng một Hiệp Ước Quốc tế Lancang-Mekong Treaty, đúng theo Công ước về Hiệp Ước Quốc Tế của Liên Hiệp Quốc để các nước nhỏ được luật quốc tế bảo vệ.

Chúng ta hãy trả lời và đối phó với thiên nhiên bằng sự hợp tác giữa các dân tộc để chung sống cưu mang nhau điều mà thiên nhiên không thể lấy đi của chúng ta được.
- Kỹ Sư Phạm Phan Long

Công ước 1997 là kết quả chắt lọc từ 400 hiệp ước quốc tế (kể cả Công ước Helsinki 1996) và đã hoàn chỉnh sau 30 năm khảo cứu rất công phu. Công ước 1997 bảo vệ quyền sống cho các nước hạ du không dựa vào “nguyên tắc tự nguyện” mà dựa vào nguyên tắc “không gây tác động xấu nghiêm trọng cho nước khác” và “sử dụng nước hợp lý và công bằng”. Chỉ sau khi có một Hiệp ước quốc tế như thế, tổ chức LMC mới có cơ sở để duyệt xét và thẩm định các dự án cơ sở hạ tầng trước khi các nước Mekong tham gia ký kết.

Các  tổ chức xã hội dân sự nên theo dõi sát hoạt động của chính phủ, hợp tác nghiên cứu kỹ các điều khoản của các thỏa hiệp đang thương thuyết, vận động cho tiếng nói dân chúng đối thọai với chính quyền. Tôi cho đó mới là dân chủ và nhất là xã hội dân sự mới có thế ủng hộ quan điểm chung với chính quyền thêm sức mạnh khi tranh chấp cứng rắn với lân bang.

BS Ngô Thế Vinh có nói là Việt Nam cần đầu tư chính trị, kinh tế và cả văn hóa để hóa giải các mối oan sai trong quá khứ, xây dựng một liên minh chiến lược với Cam Bốt và Miến Điện vì ba nước kia Trung Quốc-Thái Lan và Lào họ đã âm thầm liên minh với nhau từ lâu qua các dự  án từ Vân Nam xuống tận hạ Lào.

TS Đinh Xuân Quân, đã đề cập gần đây trên RFA về sáng kiến của Viet Ecology Foundation là chúng tôi ủng hộ kế họach bảo vệ Tonle Sap, vãn hồi nhịp lũ và sinh thái cho Biển Hồ của Cam Bốt. Vào mùa khô, họ sẽ dư nước chia sẻ cho ĐBSCL chúng ta bảo vệ an ninh nước và lương thực cho dân ĐBSCL, để chống mặn, rửa phèn và canh tác.

Hãy cùng các dân tộc khác tìm cách trả lời thiên nhiên rằng các dân tộc Lancang-Mekong đã trải qua nhiều xung đột trong lịch sử đầy đáng tiếc, nay tuy có hòa bình, thiên nhiên không còn ưu đãi chúng ta mà lại bắt chúng ta phải gánh chịu thảm họa của biến đổi khí hậu cả chục lần nặng hơn các dân tộc giàu có may mắn khác. Chúng ta hãy trả lời và đối phó với thiên nhiên bằng sự hợp tác giữa các dân tộc để chung sống cưu mang nhau điều mà thiên nhiên không thể lấy đi của chúng ta được.

Ý kiến (4)
  • In trang này
  • Chia sẻ
  • Email

HacphongLan

nơi gửi Việt Nam

Tôi năm nay đã 85 tuổi,nhưng tôi còn nhớ trước 1975, thời Việt Nam Cộng Hòa; tuy bị Cộng sản gây chiến tranh ở miền Nam; Nhưng Mỹ và đại diện Liên Hiệp Quốc có tổ chức 1 Hội nghị quốc tế về song MEKONG. Kết quả các nước Dông Nam Á có lien hệ đến đồng ý Không xây dựng bất cứ công trình nào, hay làm điều gì gây Ô nhiểm dòng sông nầy. Tôi xin Đài RFA vui lòng tra cứu hồ sơ mà tôi không lầm, nếu có thật thì phổ biến và phân tách cho thằng trung cộng biết để nó nên tuân thủ hiệp dịnh ấy..


21/04/2016 08:05

Sơn

nơi gửi An Jang

"Thành quả" nhãn tiền của các công trình vĩ đại và hoành tráng về hủy hoại thiên nhiên, phá hoại môi trường sống an ổn đã hình thành ổn định từ bao thuở bao đời !

Cái gì cũng có giá phải trả. Vấn đề là trả với cái giá hời-rẻ-phải chăng-mắc-quá đắt ra sao nữa thôi !

LHQ từng nhiều lần cảnh cáo các quốc gia lên dự án xây đập thủy điện... về hủy hoại môi trường, sinh thái, khí hậu... và lợi bất cập hại rồi !

20/04/2016 04:51

vinh hai duong

nơi gửi AUSTRALIA

NUOC ...UC ..CHUNG TOI , TUY BAO NHIEU NAM NAY, CHI DUNG CO MOT CAI HO THIEN NHIEN RONG LON...HANG NGAN MAU DAT, DUOC BAO BOC BOI NHUNG NGON NUI, NHUNG KHONG VI THE MA CHINH PHU CHUNG TOI ...KHONG BIET LO XA, PHONG KHI HAN HAN, CHO NEN VAI NAM TRO LAI DAY, CHUNG TOI CHO TIEN HANH VIEC ...DAO THEM MOT HO CHUA NUOC, NHUNG NGUON NUOC TU CAC ONG CONG, SONG NGOI, KENH RACH, DEU DUOC CHAY VAO DAY...MOT CHINH PHU NHU THE MOI TOT, MOI THAT SU LA LO CHO DAN.!? NEU ANH KHONG LAM DUOC, THI CHUNG TOI SE KHONG BAU CHO DANG CUA ANH NUA..THE THOI..!!VIETNAM BAO NHIEU NAM NAY SAO KHONG LO..? BAY GIO HAN HAN THI LAI DO LOI CHO ..THOI TIET..!!?? HAY TU HOI MINH TRUOC DA.!? BAO NHIEU NAM NAY DANG VIET CONG DA LAM DUOC GI..??? HAY CHI BIET CO ..THAM NHUNG MA THOI, VO VET CHO DAY TUI THAM.!CO NGUOI CON CHO TOI HAY, HO CAU MONG CHO TRUNG QUOC CHIEM HET VUETNAM THU XEM BON VIET CONG SE SONG RA SAO.!?

19/04/2016 20:03

Người Quan Sát

nơi gửi Quả đất

Tôi buồn rười rượi , viễn ảnh bi quan hiển hiện trước mắt , còn đâu những cánh đồng mượt mà ,nhấp nhô như sóng trải dài mút mắt ,còn đâu " muỗi kêu như sáo thổi , đỉa lội như bánh canh " , còn đâu vườn cò ,rừng tràm .... Hết rồi , hết rồi ... vựa lúa Đông Nam Á một thời .
Ôi bảy ngàn kinh máu và nước mắt thưở nào , khô giòng lệ chảy ... thì nay cạn kiệt bởi ai ?
Mặn về hay giặc về ? Ai gây cảnh này cho hàng triệu triệu người dân dả Đồng Tháp ? Các con đập ư ?
Ba mươi chín đập , tự nó không hiện ra ,như phép lạ . Và nó không thể một sớm một chiều góp mặt chặn nước trên dòng Cửu Long giang của chúng ta !
Chúng là những công trình , những kế hoạch to lớn , hoàn thành từng công đoạn , đưa vào hoạt động phải mất hàng mấy năm trời mới trữ nước , mới đổi nguồn rồi cung cấp điện.
Đây là cả âm mưu lớn , một hiếp dâm trắng trợn vào dòng sông , 39 thằng đồ tể ,chúng xẻ thịt cô gái Cửu Long !
Nhưng nhà nước làm ngơ,quốc tế phớt lờ ... Con người ai cũng có quyền sống ,ai cũng như ai bình quyền bình đẳng .
Giòng sông cũng vậy ,hãy cho sông sống,hãy cho sông thở, hãy cho sông chút tự do . Đừng áp đặt , đừng hành hạ quá mức .
Sông là của chung , là tài sản chung ,Trời dành cho mọi người ,ban phát cho nhân loại nguồn sống . Không một ai có quyền giữ làm của riêng , giữ riêng cho mình xử dụng !
Ôi đúng là thứ khôn nhà dại chợ , thứ hèn với giặc ,ác với dân .Từ đất , rừng , biển , đảo ... nay đến dòng sông ! Chúng được đằng chân nay chúng lân đằng đầu !
Vựa lúa phì nhiêu giờ thành hoang hoá , thành cánh đồng chết bạt ngàn , kinh rạch cạn queo ... nhà nước vẫn bình chân như vại ,vì mải tranh quyền !

Tôi dùng chữ MẶN VỀ HAY GIẶC VỀ ? là vì vậy . Chúng ta phải làm bất cứ cái gì , bất cứ điều gì có thể làm , để cứu đồng bào ,cứu vùng châu thổ Cửu Long .
Lúc này là lúc còn nước còn tát , khi 11 con đập gần ta nhất chưa kịp hoàn thành . Mở nhiều mặt trận , tạo nhiều mũi tấn công . Về Ngoại giao : chụp hình ,đưa lên báo chí , cảnh đồng khô cỏ cháy, kinh lạch cạn dòng, nộp đơn lên LHQ ,yêu cầu ngưng giảm việc xây đập trên đầu nguồn ,mỗi nước chí xây mấy đập trên một con sông hoặc bao nhiêu ngàn KM thì được xây một đập ...vv...
Trong nước kết hợp quần chúng , tổ chức mít tinh hay biểu tình thật vĩ đại , phản đối những nước đầu nguồn xây quá nhiều đập trên sông Cửu Long , vì đó là hành vi diệt môi trường sống ,diệt chủng tại nước cuối nguồn , như Việt Nam .
Thưa quí đài , các con đập chẳng những giết sông MeKong , mà nó giết chính chúng ta, giết đất nước ta .
Thiếu đất màu là chuyện nhỏ , cái quan trọng là nước ,nước đây là nước ngọt ,của dòng Cửu Long , liệu có đủ tắm tưới cho ruộng đồng , kinh rạch !
Đừng mơ tưởng đến phù sa ,hết rồi thưở xa xưa đó . Còn nước là còn tất cả , mất nước là mất tất cả . Lời của người đồng bằng Nam bộ Nguyễn văn Thiệu đã nói .
Với số lượng đập quá nhiều trên một dòng sông , 39 đập , và quá gần nhau . Dòng Mekong không thể nào sống sót , thì còn đâu nước với phù sa !
Triệu chứng chết của một dòng sông : lưu lượng nhỏ lại , tốc độ nước chậm lại , không đủ sức chuyên chở phù sa , nước mặn vào càng ngày càng sâu nội địa , tôm cá ít đi , ... dẫn đến lệch dòng , tắc nghẽn và chết .
CÒN NƯỚC CÒN TẤT CẢ _ MẤT NƯỚC MẤT TẤT CẢ .Câu nói không sai ,tiêu đề nên đổi là :
Việt Nam thiệt hại nặng chỉ vì bốn tốt mười sáu chữ vàng đang âm mưu giết chết sông MeKong .

19/04/2016 17:49

Xem toàn trang