NGUYỄN TẤT NHIÊN

Đinh Quang Anh Thái
2017-12-20
Email
Ý kiến của Bạn
Chia sẻ
In trang này
  • In trang này
  • Chia sẻ
  • Ý kiến của Bạn
  • Email
Chân dung nhà thơ Nguyễn Tất Nhiên
Chân dung nhà thơ Nguyễn Tất Nhiên
Courtesy of kontumquetoi.com

(Cuối tháng 12, 2017)

---

Sài Gòn năm 1976, khu vực chung quanh bùng binh chợ Bến Thành là một trong những nơi tập trung đông đảo dân bán chợ trời.

Người ta bán không thiếu thứ gì: hàng quán thức ăn, thuốc Tây, quần áo cũ, cá thịt ướp sẵn từng nồi, sách báo “đồi trụy”, “nhạc vàng”…và cả súng.

Nguyễn Tất Nhiên thường leo xe lửa từ Biên Hòa và xuống ga Sài Gòn vào giờ trưa. Chúng tôi gặp nhau ở đó, bữa đói bữa no ở đó và nhận ra nhau rõ hơn cũng ở đó.

***

Chúng tôi quen nhau năm 1973, trong đêm sinh hoạt do Phong Trào Du Ca tổ chức tại hội trường quân đội trên đường Trần Quốc Toản, Sài Gòn, để tưởng niệm Giang Châu, huynh trưởng của Phong Trào vừa qua đời vì bạo bệnh.

Buổi sinh hoạt sắp bắt đầu, tôi đang đứng xớ rớ thì Chủ Tịch Phong Trào, nhà báo Đỗ Ngọc Yến, giới thiệu tôi với một chàng cao lêu nghêu, “mặt vác lên trời”: Nguyễn Tất Nhiên.

“Nghe đại danh, hôm nay mới hân hạnh gặp mặt”, tôi nói thế. Nhiên nhếch mép, nụ cười “kẻ cả” lắm. Thấy cử chỉ đó của Nhiên, anh Yến chỉ nhỏ nhẹ, đêm nay Thái sẽ giới thiệu Nhiên lên đọc thơ nhé.

Hai đứa tôi quen nhau như thế đó.

***

Nhiên kiêu lắm.Nhiều khi đến “ngông cuồng”.

Nhiều đêm, Nhiên ngủ lại nhà tôi, chàng “ngôn” rằng, 20 tuổi sẽ đoạt giải Nobel Văn Chương.

Hiểu được.

Vì mới 16 tuổi, Nhiên đã lừng danh với những bài thơ do “phù thủy âm nhạc” Phạm Duy phổ thành ca khúc. Điều đáng tiếc là Nhiên chưa hề đọc một tác phẩm nào đoạt giải Nobel. Tôi mua tặng bạn hai cuốn: Câu Chuyện Giòng Sông của Hermann Hesse và Lời Dâng của Rabindranath Tagore.

Nhiên thông minh lắm. Chàng nhận ra ngay và buông một câu chen tiếng “Đan Mạch”: “Đ.M, họ viết hay thiệt”. Từ đó, không thấy Nhiên nhắc lại mộng Nobel Văn Chương nữa.

***

Nhiên hiền, ít nói, khi cười, mặt hếch cao, nhe hàm răng lởm chởm.

Không biết nói Nhiên mang “lời nguyền truyền kiếp” là mê con gái Bắc có đúng không? Vì trong thơ và trong đời thường, con gái Bắc làm khổ Nhiên lắm:

“Em nhớ giữ tánh tình con gái bắc 
Nhớ điêu ngoa nhưng giả bộ ngoan hiền 
Nhớ khiêm nhường nhưng thâm ý khoe khoang 
Nhớ duyên dáng ngây thơ mà xảo quyệt.”

Trong đám bạn chung thời sau 1975, H. tóc dài, giọng Bắc nhẹ “như thơ”. H. đã có bạn trai, Nhiên biết, nhưng vẫn công khai nói, “tớ chết đi được mỗi khi nghe H. buột miệng hai tiếng ‘Trời ơi’”. Và Nhiên cứ lặng lẽ với chính cái bóng đối với cuộc tình “con gái Bắc” này.

Lần đầu Nhiên gặp H., nụ cười “chết khiếp” của Nhiên đã đẩy H. ra xa. Hôm đó, cả bọn rủ nhau đi ăn cơm thịt kho hột vịt. Đang ăn, Nhiên ngẩng mặt rú lên cười, hai hàm răng bệt lòng đỏ trứng. “Trời ạ”, có Thánh mới chịu nổi. Nhưng đó là Nhiên, cho tới tận ngày bỏ lại mọi muộn phiền sau lưng ra đi vĩnh viễn, vẫn nụ cười đó, vẫn hàm răng đó.

Thân nhau, tôi có cảm tưởng Nhiên không sống ở cõi này. Nhiều lần, đang nói chuyện, Nhiên chợt trôi vào im lặng. Và nhiều lần, Nhiên nói, chắc có ngày tui tự tử quá ông ơi! Nghe lần đầu, còn lo lắng cho Nhiên, nhưng nghe mãi thì biết, bạn mình nói thế để xả một nỗi đau, mối sầu nào trong lòng mà thôi.

Nhiên nghèo, có sao sống vậy, quần ống thấp ống cao, đi chơi với nhau, bạn rủ gì ăn nấy, không đủ tiền thì nhịn.

Một buổi chiều đi ngang một quán cóc ở đường Lê Thánh Tôn, thấy Nhiên ngồi một mình, trước mặt là ly cà phê đã cạn đến giọt chót. Thấy tôi, Nhiên bảo, có tiền trả giùm ly cà phê; ngồi từ sáng đến giờ không đủ tiền trả, chủ quán nhắc khéo nhiều lần mà chịu, cứ phải ngồi lỳ thôi.

Thương Nhiên ở cái tính đó.

***

Tết 1976, cái đói hành hạ. Đói đến độ có lần đi ngang hàng phở, phải quay mặt đi, vậy mà nước bọt cứ tứa ra, đau quặn cả ruột. Đói, cả cái chuông cái mõ trên bàn thờ Phật, tôi cũng đem ra bán ở chợ trời.

Nhiên biết gia đình tôi đói; và Nhiên cũng đói.

Một hôm, đang đứng bán thuốc Tây ở sân ga Sài Gòn, thấy Nhiên dắt cái xe đạp cũ kỹ, tài sản duy nhất của chàng, lững thững đi tới. Yên ghế ngồi phía sau là một bọc ni lông. Nhiên bảo, ông già vừa mua cho cái quần, tui đưa ông bán nhé, bọn mình ăn bữa … thịt chó.

Nhìn thằng bạn chiếc quần cũ mèm ống bên trái “chửi bố” ống bên phải, thương bạn, xúc động vì tấm lòng của bạn, tôi không biết nên cười hay nên khóc.

Bữa thịt chó hôm đó, ăn xong vẫn còn thòm thèm. Cái quần mới của Nhiên quy thành tiền, nếu gọi thêm một xị đế và món rựa mận khoái khẩu thì không đủ trả.

Sau bữa thịt chó cuối năm đó, tôi bị bắt, không biết Nhiên ra sao.

***

Ra khỏi tù năm 84, nghe bạn bè nói Nhiên đi Pháp rồi.

Nhiên đi là phải. Chế độ đang cai trị đất nước này coi dân như kẻ thù, ai đi được cũng phải đi thôi. Nhớ có đêm lang thang với Nhiên trên đường Duy Tân, phố vắng dần, chỉ có từng toán công an võ trang đi tuần tra, Nhiên đọc cho nghe hai câu thơ:

“Chúa Phật còn lui chân trước gông cùm chế độ

Huống hồ chút thanh danh Nguyễn Tất Nhiên thống khổ.”

Đây không phải lần đầu Nhiên làm thơ với khẩu khí như thế. Trong bài “Hai Năm Tình Lận Đận”, Nhiên viết:

“Em bây giờ có lẽ 
toan tính chuyện lọc lừa 
anh bây giờ có lẽ 
xin làm người tình thua 
chuông nhà thờ đổ chậm

tượng Chúa gầy hơn xưa 
Chúa bây giờ có lẽ 
xuống trần gian trong mưa

(dù sao thì Chúa cũng 
một thời làm trai tơ 
dù sao thì Chúa cũng 
là đàn ông... dại khờ)”

Nhiên bảo tôi, đúng ra Nhiên muốn viết “Chúa có gầy hơn ta chăng mà đòi khoe xương sườn trên Thánh Giá” nhưng lại thôi, vì ngại làm phật lòng người theo đạo.

***

Gặp lại nhau tại California năm 1985. Nhiên từ Pháp đã qua Mỹ vài năm trước đó, còn tôi vừa từ trại tỵ nạn chân ướt chân ráo đến sau.

Thăm Nhiên tại căn nhà trọ ở Quận Cam, bạn mình gầy hơn, nói chuyện có lúc như đang trôi vào cơn mê sảng. Nhiên nói đi nói lại nhiều lần, ông đuổi bà bán hàng rong giùm tôi, mới sáng bảnh mắt mà bả rao hàng ồn quá.

Tôi hoảng! Nhiên “hỏng” rồi.

Nhưng rồi Nhiên cũng trở lại Nhiên của khổ đau dai dẳng. Nhiên đọc tôi nghe đoạn thơ:

“đời chia muôn nhánh khổ
anh tận gốc gian nan
cửa chùa tuy rộng mở
tà đạo khó nương thân
anh đành xưng quỉ sứ
lãnh đủ ngọn dao trần!
qua giáo đường kiếm Chúa
xin được làm chiên ngoan 
Chúa cười rung thánh giá
bảo: đầu ngươi có sừng !”

***

Nhiên hiền, nhưng lúc sửng cồ, cũng ác miệng lắm.

Một hôm trong buổi họp mặt tại nhà Nhà văn Nhật Tiến ở đường King, thành phố Santa Ana, Nhiên kể tôi nghe vụ lời qua tiếng lại giữa Nhiên và nhà văn Mai Thảo liên quan đến thơ văn. Nhiên hỏi anh Mai Thảo, “nếu anh viết về thảm kịch của các cô gái vượt biên bị hải tặc hiếp, anh có đặt tựa bài là ‘Mười Đêm Ngà Ngọc Không?’”

Nhiên không nói, nhưng tôi đoán, anh Mai Thảo chắc không giận Nhiên.Vì anh luôn chủ trương chữ nghĩa không thể dùng để cãi cọ, chửi mắng nhau.

Một lần khác, khi Nhiên nói sẽ viết nhạc, nhạc sĩ Du Ca Nguyễn Đức Quang nói đùa, coi chừng cậu đi lộn giầy đó nhé. Nhiên sững cồ với anh Quang. Nhiên nói, size giầy của anh Quang nhỏ lắm, không đủ cho Nhiên xỏ chân vào.

***

Thơ Nhiên lúc nào cũng lấp ló đâu đó nỗi đau dai dẳng về một hình bóng, một cuộc tình tan vỡ.

Thân nhau, nhưng Nhiên ít cho biết đã thương bao nhiêu người con gái và có bao nhiêu bóng hình đã làm khổ đời Nhiên. Chỉ thấy trong thơ Nhiên tràn ngập những nhớ thương dai dẳng:

“…Em hết thương ta rồi phải không?
Thôi thế cho ta bớt não nùng
Thôi thế cho đời ta ngậm đắng
Còn nghe vị ngọt của tình nhân!...

….Giữ cho nhau một chút tình
Giữ cho nhau một ánh nhìn thiên thu
Giữ long lanh, giữ sa mù
Giữ phai nhạt, giữ đền bù nhạt phai…”

Phải chăng, buồn, cô quạnh, là định mệnh của người làm thơ như Nguyễn Tất Nhiên?

Còn nhớ, những năm Nhiên sống ở Quận Cam, một số bạn thân của Nhiên đêm đêm vẫn thường nghe tiếng gọi cửa xin ngủ nhờ. Và bạn bè hẳn vẫn còn nhớ hai câu Nhiên viết thời điểm đó:

“Buồn ơi hãy để ta buồn nữa

Trong tiếng làm thinh của ghế bàn”

Có lần Nhiên đến nửa đêm, phòng tôi trọ chỉ có tấm nệm trải dưới đất, Nhiên nhất định nằm trên miếng khăn trải giường. Tôi đọc Nhiên nghe hai câu thơ tương truyền của Phó Đức Chính:

“Cửu tuyền vô khách điếm

Kim dạ đáo thùy gia”

(Suối vàng không lữ quán

Đêm nay trọ nhà ai)

Nhiên cười, bảo không biết dưới đó có … “Motel 6” không?

***

Một chiều chớm Thu năm 1992, hai đứa ngồi bên lề đường trước trụ sở báo Người Việt trên đường Moran. Tôi rủ Nhiên vào tòa soạn kiếm chút gì ăn, Nhiên bảo “thằng sắp chết không ăn.” Biết Nhiên hay nói như thế từ thủa còn ở quê nhà, tôi không ngạc nhiên, chỉ bảo, “ừ, không ăn thì hút điếu thuốc.” Nhiên bảo, “thằng sắp chết không hút thuốc.”

Một tuần sau, Nhiên tự chọn cho mình cái chết. Năm ấy, Nhiên tròn 40 tuổi.

Anh Mai Văn Hiền báo cho tôi biết tin. Lúc đó, tôi đang chạy chiếc máy in Imperial của nhà in ABC vừa mua chưa được một tuần với giá hơn 20 ngàn. Nghe anh Hiền nói Nhiên chết trong một chiếc xe cũ, đậu ở sân một ngôi chùa. “Để không làm phiền đến ai.” Tôi lên cơn điên bất ngờ, cầm cây búa đập thủng một lỗ lớn ngay trục quay chiếc máy. Chắc lúc đó tôi khóc!

***

Hôm đi bên quan tài Nhiên ra huyệt mộ, nghe tiếng kèn trumpet của một người bạn chung thổi bài “Thà Như Giọt Mưa”, tôi ý thức rõ rằng, Nhiên “BIẾN” rồi. Biến như trong một bài thơ Nhiên đọc cho tôi nghe vào một lúc tôi đoán Nhiên sầu hận nhất (tôi đã cố tìm mà không còn ai nhớ nguyên văn cả bài):

“Tôi hô BIẾN cái tôi buồn,

Tôi hô BIẾN nỗi thuồng luồng đời tôi

Tôi hô BIẾN VỢ

Tôi hô BIẾN CON

Tôi HÔ BIẾN CÁI NÀO NÓ HIỆN RA CÁI NẤY”./. Có ai còn nhớ NGUYỄN TẤT NHIÊN?

Trân trọng giới thiệu một bài viết tự tâm của ĐINH QUANG ANH THÁI...

(Cuối tháng 12, 2017)

Ý kiến (5)
  • In trang này
  • Chia sẻ
  • Email

Nguyễn

nơi gửi Ở Đức

Hội trường quân đội VNCH hùi đó là nằm trong doanh trại của Trại Quân Cụ đường Tô Hiến Thành, nhưng cái hội trường đó nó nằm qua xa cổng chính, mà tận sát ranh với khu Viện Hóa Đạo và Trại Trần Trung Hiếu ở Đường Trần Quốc Toản. Và vì lý do an ninh nên chỉ mở cổng sau chi sinh hoạt của quân đội như thi đấu bóng chuyền, võ thuật Vovinam, Thái cực đạo, văn nghệ... Hùi đó tui hay đi qua ngõ từ Trường Quân Y để vào hội trường xem bóng chuyền, nên tui nhớ rất rõ cái hội trường quân đội này.

Phong trào du ca dạo đó thoạt đầu tui không thích cho lắm, bởi vì lúc đó tui còn thủ cựu yêu cái vẽ đẹp lãng mạng quí phái Hoa Vàng, Hoa Xanh như Tuổi thần tiên đến; Em ước Mơ gì...

Du ca lúc đó tui đã cho rằng là chỉ hợp với đám "bụi đời", ăn mặc "xốc xếch" cầm cây guitar đi "hát rong" để phản đối chiến tranh. Con cái Ngụy như tui khi có cha lăn lộn nới chiến trường, má là công chức Bộ Giáo Dục, thì khó mà ra khỏi "nề nếp phong kiến", chỉ biết dạ và vâng, hay "con xin lổi", "con sẽ không làm xai lần nữa".

Thế nhưng Phong trào Du Ca lại càng thêm phổ biến, một thế hệ trẻ Việt như tui dạo đó cũng bị lôi cuống vào để đi tìm một Identity mới cho chung với nhau. Những chàng trai gia đình phong kiến mà tôi từng thầm yêu, đã rời khỏi sự phong kiến để trở thành con người bình dân lãng mạn.

Chiến tranh khốc liệt hơn, người mà tui từng thầm yêu cũng tình nguyện nhập ngũ sau Tú Tài rồi vài Sỹ quan Đà Lạt. Gái hậu phương, chai tuyền tuyến, dù phong kiến, nhưng tui vẫn cố thoát ra cái tâm trạng là "thiếp" để muốn có một tình yêu được kính trọng lẩn nhau, không phải là tình yêu giữa "thiếp" với "chàng".

Nhưng rất khó là phận gái mỏng manh, phong kiến đầy trong đầu đó lại chính là bình phong che dấu cái sợ hải đó! Sẽ rất khó khi đòi chàng phải yêu cái sợ hải nhỏ nhoi đó, mà cùng nhau giữ yêu thương đến giây phút cuối cùng.

Khi một người con gái đã yêu ai, thì sự rộng lượng và quyết tâm của chàng trai trong tính lảng mạng dại khờ tha thứ, chính là cái gắng líu cho tình yêu của người con gái-

Đó không phải là "lọc lừa"! Người em gái đã từng yêu Nguyễn Tất Nhiên có lẽ là muốn nhận tình yêu từ nguyễn Tất Nhiên khi chính Nguyễn Tất Nhiên tự thay đổi mà chấp nhận con người thật của người em gái đó. Có nhau, hay mất nhau. Hạnh phúc chỉ có, khi biết yêu hạnh phúc!

24/12/2017 16:15

HoàngMai

nơi gửi BRD

Ý kiến của người viết phải duyệt xét trước khi đăng
Quý anh chị nên đổi lại ... để nhiều người đọc viết comments, chương trình RFA sẽ trở nên phong phú , không khô khan nghèo nàn RFA lẫn người đọc
Nếu như comments nào không chấp hành quý vị được quyền xoá .
Người cầm chổi trước tiên phải tôn trọng comments cái gì nên hay không nên.....
Xin chúc quý anh chị một mùa giáng sinh một năm mới vui vẻ ...

22/12/2017 03:10

Viet Thuong

nơi gửi VN

Tôi yêu Nguyễn Tất Nhiên qua các bản nhạc của Phạm Duy phổ thơ Nguyễn Tất Nhiên.

20/12/2017 20:39

Anh Ba Saigon

Anh Nguyen Tat Nhien co phai la mot nguoi " nhu song tren may " khong anh Dinh quang Anh Thai? Co le khong phai? Boi vi anh Nhien o Viet Nam roi sang Phap roi sang Hoa Ky roi " di tim cai chet " o tan Hoa Ky. Khong de hieu dau!

20/12/2017 17:53

thomas Nguyen

nơi gửi NF, NewYork

Cam On DQ A Thai lam nho cho BT va Ga XeLua,noi ma BoDoi mien Bac mua dongho ,matkieng,xedap....NT Nhien khong phai la Ten, khi con nho hoc o BienHoa thuong lam tho ,dihoc som vo lop chep tho len bang,co giao hoi Ai day,vaNguyen traloi :TAT NHIEN la em...

20/12/2017 15:17

Xem tất cả ý kiến.

Xem toàn trang