Nguyên nhân nào khiến dịch bùng phát trở lại sau một thời gian tạm lắng dịu? Các công tác kiểm soát dịch nào đang được tiến hành? Giới chuyên môn có những khyến cáo gì giúp người dân phòng dịch?

Bác sĩ Đoàn Văn Trung, Trưởng Phòng Chỉ Đạo Tuyến của Viện Các Bệnh Truyền Nhiễm và Nhiệt Đới Quốc Gia, thuộc Bộ Y Tế, đã dành cho chúng tôi cuộc trao đổi nhằm gửi đến quý vị những thông tin cần biết về dịch bệnh phổ biến và đáng quan ngại này tại Việt Nam.

Nguyên nhân

BS Đoàn Văn Trung: Hai năm nay, từ 2007-2008 đều có dịch tả ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc. Khoảng đầu tháng này đã bắt đầu những điểm cao là từ ngày 15-16 tháng này, đầu tiên là ở Hà Nội, bùng phát lên rất là nhiều. Có những ngày ở Viện Các Bệnh Truyền Nhiễm và Nhiệt Đới Lâm Sàng là đến 40 trường hợp vào Viện một ngày.

Bùng phát trở lại thì hiện nay những người vào Viện chủ yếu là từ nguồn ăn thịt chó.

BS Đoàn Văn Trung

Trà Mi: Trước đây, như Bác Sĩ vừa nói, cũng đã có dịch này, nhưng mà sau một thời gian tạm lắng dịu, không thấy nhắc tới, thì lại bùng phát. Nguyên nhân nào khiến cho dịch bùng phát trở lại, thưa Bác Sĩ?

BS Đoàn Văn Trung: Bùng phát trở lại thì hiện nay những người vào Viện chủ yếu là từ nguồn ăn thịt chó.

Trà Mi: Thế nhưng tại sao những đợt dịch lần trước thì cũng đã có nhiều khuyến cáo thì không biết là có biện pháp nào đối với loại thực phẩm thịt chó, mắm tôm hay không mà bây giờ lại bùng phát trở lại?

BS Đoàn Văn Trung: Cái này có khuyến cáo rồi nhưng mà ý thức của người dân thì không phải họ ý thức tốt lắm. Hiện nay thì người ta làm rất mạnh mẽ trong vấn đề dự phòng, khuyến cáo là không nên dùng thịt chó-mắm tôm-rau sống mà người ta vẫn dùng. Một vấn đề nữa là đã có xác định rõ ràng chủ yếu là ở Hà Nội và một số tỉnh như là Thanh Hóa, Nghệ An, Nam Định có kiểm nghiệm vi khuân tả ở nước bề mặt. Viện Dịch Tễ Trung Ương lấy những mẩu bệnh phẩm ở nước bề mặt cũng như ở các động vật thân mềm như con hầu, con ngao, thì vẫn cấy vi khuẩn tả dương tính ở đợt năm ngoái, còn năm nay thì người ta đã cấy được vi khuẩn phẩy tả dương tính ở trong chó. Và đã có rất nhiều thịt chó, kể cả thịt chó thui rồi, cấy tả vẫn dương tính. Tức là hiện nay không những người mang bệnh tả mà chó cũng mang mầm bệnh tả.

Trà Mi: Nhưng mà nguyên do sâu xa của việc xuất hiện phẩy khuẩn tả trên bề mặt nước?

BS Đoàn Văn Trung: Trên mặt nước thì nguyên nhân của nó là từ dịch tả. Việc giải quyết phân của người bệnh tả là không tốt cho nên nó lây lan qua đường nước, vào nước bề mặt ở ao hồ. Có những hồ người ta đổ hàng tấn Cloramin B để xử lý.

Trà Mi: Thưa, đã có biện pháp như thế mà vì sao năm nay bùng phát dịch tả trở lại, và nhất là xuất hiện trên bề mặt nước?

BS Đoàn Văn Trung: Thực tế thì có nhiều yếu tố. Một là do thời tiết, thời tiết có thuận lợi cho vi khuẩn tả cũng như là bắt đầu hè nên dịp này mưa nhiều, đồng thời bắt đầu nóng lên thì người dân bắt đầu ăn rồi uống bia, rồi bia hơi, rồi thịt chó-mắm tôm-rau sống thì trong nguồn thịt chó-mắm tôm-rau sống cũng như trong nguồn nước bề mặt đã nhiễm sẵn rồi. Nay người dân ý thức phòng bệnh không có thì hễ nhiễm vào thì lập tức nó bùng phát lên.

Biện pháp phòng ngừa

Trà Mi: Thưa Bác Sĩ, nếu nguồn nước mà đã nhiễm khuẩn tả rồi, khi đun sôi thì có an toàn không?

BS Đoàn Văn Trung: Đun sôi khoảng 70-80 độ là nó chết hết. Đun sôi trong vòng 10 phút thì tả không thể sống được, nên chúng tôi đều khuyến cáo nhân dân là ăn chín uống chín, có nghĩa rằng uống là phải dứt khoát đun nước sôi lên và để nguội mà uống. Và đặc biệt là rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Dứt khoát không ăn một thứ gì sống sít mà liên quan đến nước lả. Có những dấu hiệu tiêu chảy là phải đi viện ngay hoặc là đến y tế khám ngay.

Trà Mi: Đối với những nguồn lây như Bác Sĩ vừa nói là thịt chó, rau sống, bề mặt nước, thì giới chuyên môn đã có những biện pháp gì để đối phó những nguồn lây này?

BS Đoàn Văn Trung: Rất là nhiều đấy. Bây giờ là các chính quyền ở các địa phương thì đều rất là mạnh mẽ trong vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm. Tất cả các quán làm thịt chó dứt khoát dịp này là không được làm, không được buôn bán, không được làm thịt, không được ăn uống, cấm tất cả. Đặc biệt dân Hà Nội là cấm hẳn.

Vấn đề thứ hai là giải quyết vấn đề môi trường nước thì cũng có giải quyết nhưng mà vấn đề rất là khó vì ô nhiễm nước ao hồ rất là khó. Nhưng người ta cũng có những phương án giải quyết bằng hóa chất.

Vấn đề thứ ba là người ta cũng khuyến cáo nhân dân, truyền thông giáo dục sức khỏe cho nhân dân, ăn chín uống chín, rửa tay trước khi ăn, xử lý vấn đề phân rác. Tất cả những thứ ấy thì hết sức nghiêm ngặt.

Trà Mi: Thế còn các vấn đề dự phòng khác như là vaccine thì sao, thưa Bác Sĩ?

BS Đoàn Văn Trung: Vaccine hay là kháng sinh thì không đặt ra.

Trà Mi: Vì sao, thưa Bác Sĩ?

BS Đoàn Văn Trung: Bởi vì hiệu quả nó thấp. Bây giờ nó quá nhiều, không biết chỗ nào tiêu, chỗ nào uống. Hiệu quả nó thấp và không cần thiết. Chủ yếu dùng phương pháp là ăn chín uống chín, rửa tay trước khi ăn, cũng như giải quyết môi trường phân rác.

Trà Mi: Hồi nãy Bác Sĩ nói ở vùng nông thôn cũng chưa có nhà vệ sinh khiến cho vi khuẩn phẩy tả xuất hiện trên bề mặt nước, nhưng ngoài ra thì việc dùng phân tươi bón rau chẳng hạn thì có liên quan gì đến dịch này không?

BS Đoàn Văn Trung: Cái hiện tượng nông thôn mà cái đợt ở Quỳnh Phương (Nghệ An) năm ngoái đấy. Viện Dịch Tễ Trung Ương thì họ lấy nước bề mặt của những nhà không có vệ sinh, tức là họ đi ngoài thì họ tống ra ngoài ao hồ luôn, thì người ta lấy nước đó người ta cấy khuẩn. Còn vấn đề dùng phân tươi thì rõ ràng là nó có liên quan đấy, nhưng mà cái này chưa đánh giá được, nhưng mà chắc chắn là có liên quan, vì phẩy khuẩn tả nó tồn tại rất lâu ở trong các động vật phù du cũng như là các động vật thân mềm, chứ nó không phải như ta cứ tưởng là trôi nổi rồi nó chết đi, mà nó tồn tại trong các động vật thân mềm và nó sống mãi rất là lâu. Cái khó khăn là như thế đấy.

Tất cả các quán làm thịt chó dứt khoát dịp này là không được làm, không được buôn bán, không được làm thịt, không được ăn uống, cấm tất cả. Đặc biệt dân Hà Nội là cấm hẳn.

BS Đoàn Văn Trung

Trà Mi: Vệ sinh thực phẩm ở Việt Nam cũng là điều khó kiểm soát, làm đau đầu giới chức, thì không biết là có cách nào để đối phó hay không?

BS Đoàn Văn Trung: Có đấy ạ. Người ta cũng chủ yếu dùng biện pháp mạnh về chính quyền, chớ còn y tế thì chỉ tham mưu thôi, và người ta có những cuộc kiểm nghiệm, xét nghiệm, điều tra, sàng lọc.

Trà Mi: Nhưng mà làm thế nào để công tác này tới nơi tới chốn để tránh trường hợp bùng phát đi rồi tái dịch lại, thưa Bác Sĩ?

BS Đoàn Văn Trung: Phải kết hợp rất là nhiều mặt quyết liệt, đặc biệt là về lãnh vực chính quyền và vấn đề xã hội hóa. Mỗi người dân đều ý thức, rồi ngành y tế, rồi tất cả các ngành, kể cả các cấp, kể cả các ban lãnh đạo, đặc biệt là chính quyền phải vào cuộc thì mới giải quyết được.

Trà Mi: Còn sự hưởng ứng thì Bác Sĩ nhận xét như thế nào?

BS Đoàn Văn Trung: Việc này thì tôi thấy là quyết liệt hơn. Ngay cả Thủ Tướng Chính Phủ đã ra chỉ thị ngay vì việc này có hai cái lồng ghép với nhau, một là cái cảnh giác với cái bùng phát dịch toàn cầu đồng thời xảy ra cái tả này cho nên hai cái nó cùng một lúc.

Trà Mi: Vì sao "tiêu chảy cấp nguy hiểm" không được gọi là bệnh tả, thưa Bác Sĩ?

BS Đoàn Văn Trung: Bởi vì cái tiêu chảy ở Việt Nam có rất là nhiều mà cấy thì không thấy tả mà do nguyên nhân khác ví dụ như là các vi khuẩn đường ruột Salmonella, E coli, rồi các ký sinh trùng khác nữa nó cũng lẫn vào đấy, và một số vụ ngộ độc khác cũng lẫn vào đấy. Tình hình ở Việt Nam thì vấn đề vệ sinh môi trường cũng như ăn uống thì không tốt mà cái tiêu chảy thì không phải là tả. Rất nhiều bệnh kể cả lỵ, rồi Shamonella, rồi E coli, rất là nhiều vi khuẩn bình thường khác phối hợp với nhau, cho nên người ta gọi tiêu chảy cấp để cho người thầy thuốc thấy cái nào tả thì gọi là tả, cái nào không phải tả thì cảnh giác với những nguyên nhân khác và phải dùng những kháng sinh mạnh hơn.

Trà Mi: Khả năng điều trị thành công đối với bệnh nhân tiêu chảy cấp hiện nay ở Việt Nam ra sao, cao hay thấp ?

BS Đoàn Văn Trung: Trong hai vụ dịch năm 2007-2008 hàng nghìn trường hợp bị nhưng không có trường hợp nào tử vong cả. Thế còn năm nay vừa rồi có một trường hợp tử vong ở Kim Sơn (Ninh Bình), trường hợp này thì có hai lý do, một là bệnh nhân này có một bệnh nền, hai nữa là bệnh nhân này đến quá muộn. Người ta chữa trị cũng tích cực rồi nhưng có vấn đề kỹ thuật và cấp cứu ở tuyến dưới nên cũng chưa được tốt lắm và đồng thời bệnh nhân đến quá muộn và có một bệnh nền nữa cho nên xảy ra tử vong.

Phác đồ chống tả do Viện chúng tôi ban hành và Bộ Y Tế xét duyệt là tập huấn cho tất cả các tỉnh trong toàn quốc, tất cả các bác sĩ từ tuyến xã trở lên là đều nắm một cách rất chắc  về cái phác đồ chẩn đoán và xử trí, điều trị cũng như vấn đề dự phòng bệnh nhân tả. Yếu tố tiên quyết quan trọng nhất là người bệnh có ý thức được là họ mắc bệnh và họ đến thầy thuốc sớm. Tất cả các xã hiện nay đều có đài phát thanh truyền thông bệnh tả và người ta phát hàng ngày, người ta có thể nói tất cả những dấu hiệu của bệnh tả, thì người ta cũng nhận thức được một ít.

Triệu chứng

Trà Mi: Nhân dịp này cũng xin được hỏi thăm Bác Sĩ là những triệu chứng, những đặc điểm nào tiêu biểu để phát hiện là mình bị tiêu chảy cấp chứ không phải là tiêu chảy thông thường?

BS Đoàn Văn Trung: Thể tả cũng không phải là dễ phân biệt được với một tiêu chảy thông thường đâu, nhưng mà thông thường thì cái tả có một đặc điểm riêng của nó, một là nó rất dữ dội, thứ hai tiêu chảy của nó hoàn toàn không đau bụng, chỉ sốt và đi ngoài, thứ ba là nó mất nước rất là nhanh, thứ tư là phân không có máu, màu trắng như nước vo gạo, thứ năm bệnh nhân hoàn toàn không có sốt, và những dấu hiệu khác do mất nước là bệnh nhân bị chuột rút, có thể khát rất ghê gớm, có thể là khô teo đét ngay lập tức, có thể bị trụy mạch, mạch nhanh, huyết áp hạ, vân vân, tất cả những dấu hiệu đó do mất nước điện giải thì nó rất là nhiều.

Vấn đề thứ ba là người ta cũng khuyến cáo nhân dân, truyền thông giáo dục sức khỏe cho nhân dân, ăn chín uống chín, rửa tay trước khi ăn, xử lý vấn đề phân rác.

BS Đoàn Văn Trung

Trà Mi: Hai năm trước Việt Nam cũng đã có dịch tiêu chảy cấp nhưng mà năm nay đặc biệt có thêm một ca tử vong, điều này có thể nói rằng trận bùng phát này có tính chất mạnh hơn, cường độ cao hơn so với hai đợt trước không?

BS Đoàn Văn Trung: Không. Năm nay tôi thấy độ rộng của nó cũng mới có 9 tỉnh thôi, kiểu như năm ngoái thôi. Còn về mặt cường độ của nó, tức là số bệnh nhân thì cũng không nhiều hơn năm ngoái. Năm ngoái có những ngày ở Viện Nhiệt Đới là 100 ca, nhưng năm nay thì hôm nhiều nhất cũng vào khoảng trên 40. Năm nay có cái khác là ở tất cả các bệnh viện ở Hà Nội đều tỉnh táo hơn và họ đều nhận bệnh nhân tả, còn năm ngoái thì chủ yếu là Viện Các Bệnh Truyền Nhiễm và Bệnh Viện Nhiệt Đới Lâm Sàng nhận. Năm nay thì rất nhiều bệnh viện đã đương đầu với tả sớm, trước cả Bệnh Viện Nhiệt Đới Lâm Sàng. Còn trường hợp tử vong thì một là bệnh nhân đến muộn quá.

Trà Mi: Với những gì đang diễn ra, với diễn tiến của dịch bệnh hiện bây giờ , Bác Sĩ dự đoán là trong thời gian sắp tới dịch bệnh sẽ như thế nào?

BS Đoàn Văn Trung: Tôi nghĩ rằng đợt dịch này không kéo dài như đợt dịch năm ngoái.

Trà Mi: Xin chân thành cảm ơn Bác sĩ Đoàn Văn Trung đã dành thời gian tiếp chuyện với chúng tôi trong buổi trao đổi ngày hôm nay.

Chương trình Sức Khỏe và Đời Sống tuần này xin dừng lại tại đây. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong một đề tài mới sáng Thứ Năm tuần sau. Trà Mi thân ái kính chào.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.