Phần phát biểu vừa nói được các báo VN đưa lên mạng trích từ nguồn chính thức Thông Tấn Xã VN.

Sự kiện một đại bộ phận người dân VN sống ở nông thôn đang nhanh chóng rơi vào hoàn cảnh khó khăn thậm chí bần cùng, thật ra đã được báo chí đề cập mỗi tờ một mảng, lượm lặt từ bản báo cáo đánh giá “Ảnh hưởng của suy giảm kinh tế lên lao động việc làm và đời sống người nông dân nông thôn” do Viện Chính Sách và Chiến Lược Phát Triển Nông Nghiệp Nông Thôn công bố hồi cuối tháng 5/2009. Bản báo cáo này đã gây chấn động dư luận sau khi báo chí mô tả thực trạng đói nghèo ở nông thôn.

Từ cận nghèo xuống đói nghèo

TS Vũ Trọng Bình, Giám Đốc Trung Tâm Phát Triển Nông Thôn thuộc nhóm tác giả bản báo cáo đưa ra nhận định:

“Tôi nghĩ là tỷ lệ nghèo một số vùng chắc chắn là sẽ tăng cao mà ngay trong khảo sát, chúng tôi đã nói là có một số xã, không phải tất cả nhưng một số xã đã nói là tỷ lệ nghèo bần cùng của họ đã tăng lên rồi.”

Bản bảo cáo được Viện Chính Sách và Chiến Lược Phát Triển Nông Nghiệp Nông Thôn thực hiện theo đơn đặt hàng của Thường trực Ủy Ban Kinh Tế Quốc Hội. Trung tâm Phát Triển Nông Thôn đã thực hiện bảo báo cáo với sự hỗ trợ của Tổ Chức Phát Triển Hà Lan và Trung Ương Hội Nông Dân Việt Nam.

Thực ra nếu một quá trình hàng triệu người đi ra thành phố làm việc nhưng bây giờ quay trở về nông thôn, thì điều ấy không những tạo ra xáo trộn về kinh tế mà còn về mặt xã hội ở nông thôn.

TS Vũ Trọng Bình, GĐ TT Phát Triển Nông Thôn

Theo Vietnam Net, nghiên cứu khảo sát được tiến hành từ cuối tháng 3/2009 tại gần 600 xã thuộc bốn tỉnh Lạng Sơn, Nam Định, Bình Thuận và An Giang. Kết quả khảo sát làm nhiều người giật mình, có đến gần 70% hộ gia đình nông thôn không dám mua thịt cá, hoặc nói chính xác gần 70% số xã đánh giá có sự giảm mua cá thịt trong bữa ăn của các hộ gia đình.

Saigon Tiếp Thị bản điện tử chỉ có một bản tin 10 dòng nhưng cũng đủ nói lên tình trạng ‘Nhiều hộ gia đình rơi xuống nghèo đói do khủng hoảng kinh tế’. Nhà báo ghi nhận, khủng hoảng kinh tế tác động xấu đến đời sống của cư dân nông thôn, việc làm ít đi, thu nhập và chi tiêu giảm, nhiều hộ cận nghèo đã rơi xuống đói nghèo. Khảo sát ở 4 tỉnh cho thấy, 85% lao động làm việc trong các trang trại bị mất việc, gần 22% lao động di cư mất việc làm phải trở về địa phương và không có khả năng tiếp tục làm nông nghiệp, 17% lao động xuất khẩu phải về nước trước hạn. Số xã có hộ nghèo tăng chiếm tỷ lệ 16% tổng số xã được khảo sát.

Mất việc trở về quê

Đáp câu hỏi của chúng tôi, phải chăng lao động nhập cư thành thị và lao động xuất khẩu trở về nông thôn đang là gánh nặng cho khu vực này, xét trên qui mô cả nước. TS Vũ Trọng Bình đáp:

“Trên toàn quốc thì chúng tôi không dám nói, nhưng khi chúng tôi khảo sát trên 4 tỉnh, chúng tôi đã cố gắng chọn các vùng miền các tỉnh. Theo quan điểm cá nhân tôi thì các tỉnh khác, có thể có một sự xê dịch nhưng nó đều nằm trong một bối cảnh chung đó thôi, sẽ ít có sự khác biệt so với 4 tỉnh vừa khảo sát qua kinh nghiệm chúng tôi đi thực địa.

Nói họ là gánh nặng thì không đúng, thực ra họ chính là những người cứu cánh cho nông thôn. Trước kia họ đi làm và gởi tiền về nông thôn, bây giờ họ quay trở về, điều ấy làm xáo trộn nông thôn lên chứ không phải là gánh nặng. Thực ra nếu một quá trình hàng triệu người đi ra thành phố làm việc nhưng bây giờ quay trở về nông thôn, thì điều ấy không những tạo ra xáo trộn về kinh tế mà còn về mặt xã hội ở nông thôn. Nếu không có công ăn việc làm tốt cho họ thì còn nhiều vấn đề khác về tệ nạn xã hội, thanh niên mà không có việc làm thì sẽ xảy ra nhiều chuyện khác.”

Vietnam Net đưa ra các số liệu chi tiết hơn, tại An Giang gần 30% số người đi xuất khẩu lao động phải về nước trước hạn, tại Lạng Sơn là 21%, Bình Thuận 18% và Nam Định 15%. Tính chung cho cả 4 tỉnh, gần 40% lao động mất việc trở về địa phương là công nhân làm việc cho các doanh nghiệp. Trong khi đó chỉ có chưa tới 12% lao động trở về tìm được việc làm.

Vietnam Net trích lời TS Đặng Kim Sơn, Viện Trưởng Viện Chính Sách và Chiến Lược Phát Triển Nông Nghiệp Nông Thôn nhận định, khác với hai lần khủng hoảng trước, lần này lao động di cư mất việc trở về địa phương ít có cơ hội tìm kiếm việc làm, kể cả trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo lời TS Sơn, khó khăn càng chồng chất khi hơn 71% số xã tại 4 tỉnh cho biết, các sản phẩm nông nghiệp phải bán với giá thấp hơn so với năm 2008 với mức trung bình 14%. Thậm chí, 14% xã báo cáo có sản phẩm nông nghiệp không tiêu thụ được.

Ngay cả với lúa gạo sản phẩm xuất khẩu chủ lực, một nông dân đồng bằng sông Cửu Long nói với chúng tôi về tình trạng bế tắc ở địa phương:

“Người nông dân chỉ biết làm thôi, tôi thấy tình hình hơi khó khăn, nếu 6 tháng cuối năm hạn chế xuất, trong khi tôi thấy nông dân chuyển qua làm giống lúa chất lượng cao khá nhiều, cũng như jasmine và nàng thơm Chợ Đào, hầu như người ta làm nhiều. Nếu tình hình xuất khẩu như vậy thì cũng khó, trong nước làm sao ăn cho hết nổi, lúa lại sẽ gặp cảnh hạ giá nữa, nông dân lại khổ khốn đốn nữa.”

Nếu tình hình xuất khẩu như vậy thì cũng khó, trong nước làm sao ăn cho hết nổi, lúa lại sẽ gặp cảnh hạ giá nữa, nông dân lại khổ khốn đốn nữa.

Một nông dân vùng ĐBSCL

Vẫn theo Vietnam Net, TS Đặng Kim Sơn nhận định, không có việc làm đồng nghĩa với tiền ít buộc người nông dân phải thắt chặt chi tiêu. Minh chứng rõ nhất cho điều này là nhìn vào bữa ăn của bà con. Bữa cơm thiếu thịt cá đã đành, 65% gia đình nông dân không dám chi tiền mua sắm đồ dùng đắt tiền. Chi tiêu cho xây dựng cũng giảm tới hơn 52%.

Giải pháp đối phó

Hôm 10/6 Quốc Hội đã nghe các chuyên gia trình bày báo cáo đánh giá suy giảm kinh tế lên lao động việc làm và đời sống người nông dân nông thôn. Các chuyên gia cũng nêu ý kiến về các giải pháp có thể thực hiện để đối phó với tình trạng khó khăn ở nông thôn. TS Vũ Trọng Bình cho biết:

“Chúng tôi cho rằng những hộ nào bị tổn thương và nghèo quá thì mình phải có chính sách trợ cấp ngay để họ khỏi bị đói, đó là việc mang tính chất nhân đạo.

Thứ hai về phục hồi sản xuất, phải lựa chọn ưu tiên những doanh nghiệp và những trang trại nào thực sự ảnh hưởng lớn đến sản xuất tại nông thôn, họ thu hút nhiều lao động để hỗ trợ cho họ phục hồi sớm. Như vậy thì có thể khuyến khích được công ăn việc làm.

Thứ ba về gói cứu trợ, ngay trong xuất khẩu thì sẽ tập trung củng cố, tái cấu trúc lại. Bởi vì thực tế trong thời gian vừa qua thì những ngành nông nghiệp có xuất khẩu nhiều thật, nhưng quản lý sản xuất, quản lý chất lượng sản phẩm, bảo hiểm nông nghiệp, rồi tất cả những lãnh vực nông nghiệp mang tính chất hiện đại chuyên nghiệp thì hầu như VN chưa có.”

Trong 15 năm vừa qua từ 1993 tới 2008, nhờ vốn vay 50 tỷ đô la của cộng đồng tài trợ, VN đã giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 58% xuống còn 12,5%. Những sự thực được tiết lộ trong bản báo cáo mới nhất quả thật làm xói mòn các thành quả đã đạt được, như lời phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm phát biểu hôm 8/6 tại Hội Nghị Giữa Nhiệm Kỳ Các Nhà Tài Trợ cho VN tổ chức ở Buôn Ma Thuột tỉnh Đăk lắc.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.