Lúa gạo tồn đọng, giá sụt giảm, vụ hè thu đang đến gần, doanh nghiệp và nông dân đứng ngồi không yên, câu chuyện lúa gạo tiếp tục nóng trên các báo mạng như Vietnam Net, Tiền Phong, Saigon Giải Phóng và Người Lao Động.

Đóng khung chỉ tiêu xuất khẩu

Ngày 4/6 Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì hội nghị trực tuyến về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo đồng bằng sông Cửu Long, đại diện chính quyền địa phương có chung kiến nghị là, chính phủ nên cấp bách tăng mức xuất khẩu gạo năm nay lên 6 triệu tấn thay vì 5 triệu tấn và đặc biệt cần thay đổi cách điều hành xuất khẩu gạo hiện nay của Hiệp Hội Lương Thực VN. Các địa phương cũng kiến nghị gấp rút có chủ trương mua tạm trữ sớm cho nông dân, tránh lập lại sai lầm như vụ hè thu 2008.

Tuy vậy, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải xác định rằng, nâng chỉ tiêu xuất khẩu lên 6 triệu tấn, có thể đối diện với việc giá gạo xuất khẩu bị giảm hơn nữa. Còn Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát trấn an rằng, chỉ tiêu xuất khẩu 5 triệu tấn gạo chỉ có tính cách là tối thiểu sẽ xuất tới mức đó, còn từ tháng 6, các doanh nghiệp được khuyến khích ký càng nhiều hợp đồng càng tốt, việc này có thể giúp tiêu thụ bớt số lúa tồn đọng của nông dân.

… đặc biệt phải minh định một khung pháp luật cho Hiệp Hội Lương Thực VN hoạt động phù hợp với lợi ích của người nông dân, phù hợp với lợi ích của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo và thực hiện một cách rất công khai minh bạch.

TS Lê Đăng Doanh

Riêng Bộ Công Thương xác định rằng việc điều hành xuất khẩu gạo vẫn phải giao cho Hiệp Hội Lương Thực VN, vì theo qui định của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới WTO, cơ quan Nhà nước không có quyền can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp. Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải không chấp thuận việc phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo cho các tỉnh, nhưng hứa để các tỉnh tham gia vào Tổ Điều Hành Xuất Khẩu Gạo cũng như sẽ nghiên cứu để cải tổ cơ chế này.

Điều hành xuất khẩu thiếu minh bạch

Trả lời chúng tôi, TS Lê Đăng Doanh chuyên gia kinh tế độc lập ở Hà Nội đưa ra nhận định:

“Cơ chế xuất khẩu gạo hiện nay đang nổi lên 1 vấn đề rất lớn tức là vai trò của Hiệp Hội Lương Thực VN và quyền hạn của nó trong việc cứ tạm thời hạn chế xuất khẩu gạo. Chuyện này hiện nay đang nổi lên là một vấn đề hết sức gay gắt. Như vừa rồi tỉnh Kiên Giang đã bị Hiệp Hội đình chỉ xuất khẩu gạo và gây ra thiệt hại đáng kể. Theo tôi cần phải xem xét lại toàn bộ cơ chế này, đặc biệt phải minh định một khung pháp luật cho Hiệp Hội Lương Thực VN hoạt động phù hợp với lợi ích của người nông dân, phù hợp với lợi ích của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo và thực hiện một cách rất công khai minh bạch.”

Tham dự hội nghị trực tuyến ngày 4/6, ông Trương Thanh Phong Chủ tịch Hiệp Hội Lương Thực VN đã không có những giải thích được trông đợi, liên quan tới làn sóng phê bình suốt tháng qua từ các địa phương sản xuất lúa gạo, cũng như báo chí và quốc hội. Ông chỉ nói rằng hiện nay Hiệp Hội vẫn đang được Thủ tướng chính phủ giao cho việc điều phối xuất khẩu gạo. Hiệp hội đã đề xuất giao lại việc điều hành cho Bộ Công Thương.

Theo tường thuật của các báo, ông Trương Thanh Phong thể hiện rằng việc thực hiện chỉ tiêu chính phủ ấn định là nhiệm vụ chủ yếu. Theo Saigon Giải Phóng Online, Ông Phong phát biểu rằng, mức xuất khẩu 5 triệu tấn gạo hoàn toàn nằm trong tầm tay của các doanh nghiệp và bảo đảm người dân có lãi 30% trở lên. Có thể hiểu là ở số lượng gạo 5 triệu tấn đó tương đương 10 triệu tấn lúa người nông dân có lãi 30%. Ông chủ tịch Hiệp Hội Lương Thực VN nói rằng, năm nay đồng bằng sông Cửu Long có thể thu hoạch khoảng 20 triệu 700 ngàn tấn lúa. Nếu trừ đi phần dự trữ, nhu cầu tiêu dùng và hao hụt, cộng thêm cả sản lượng lúa gạo của Tây Nguyên, TPHCM, miền Đông, miền Trung Nam Bộ, thì lượng lúa còn dư lại khoảng 10 triệu 200 ngàn tấn, tương đương 5 triệu 100 ngàn tấn gạo. Ông Phong cũng cho biết tính đến ngày 31/5, tổng số hợp đồng đăng ký là 4 triệu 120 ngàn tấn. Trong 5 tháng đầu năm 2009, các doanh nghiệp đã mua vào 3 triệu 500 ngàn tấn và cộng với lượng gạo tồn kho của năm 2008 khoảng 800 ngàn tấn thì tới nay đã có 4 triệu 300 ngàn tấn gạo, trừ lượng gạo đã giao hiện tồn kho gần 1 triệu 400 ngàn tấn.

Theo Tiền Phong Online, ông Trương Thanh Phong đề cập tới hiện tượng là trên thị trường đang có một khối lượng gạo lớn nhưng không biết nguồn cung cấp. Theo lời ông, vụ đông xuân thu hoạch 9 triệu 800 ngàn tấn lúa, sau cân đối còn thừa ba triệu tấn gạo để bán. Nhưng doanh nghiệp mua vào hơn ba triệu tấn gạo, không hiểu sao trên thị trường lượng gạo thừa vẫn còn rất lớn. Ông Phong chỉ đề cập tới gạo không nói tới lượng lúa còn trong dân.

Dự báo tính toán sản lượng không đúng thực tế

Các giới chức địa phương như ông Nguyễn Văn Dương, Giám đốc Sở NN&PTNT Đồng Tháp đề nghị rà soát tính toán cho đúng sản lượng lúa gạo cả nước, đặc biệt khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Ông Dương cũng cho rằng địa phương phải dự báo chính xác tình hình sản xuất và cung ứng gạo, không nên để Hiệp Hội làm công tác dự báo thị trường, dễ xảy ra tình trạng giá lên cao thì không cho bán, nhưng giá xuống lại cho xuất khẩu như thời gian qua.

Trở lại các bài viết trong tháng qua trên các báo, đặc biệt là Tiền Phong Online, nhà báo ghi nhận tình trạng mỗi lần có lệnh ngừng xuất khẩu như hồi tháng 3/2008 và tháng 2/2009, lập tức giá lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long giảm mạnh. Vào những thời điểm đó các Tổng Công Ty Lương Thực I và II đều đã ký xong những hợp đồng rất lớn, chi phối hơn 60% tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Cùng với lệnh ngừng, giá lúa gạo không thể tăng chỉ có giảm là lúc các đơn vị của 2 Tổng Công Ty Lương Thực thu mua gạo để thực hiện các hợp đồng đã ký. Do vậy đã có dư luận là Hiệp Hội Lương Thực VN phục vụ nhóm lợi ích. TS Lê Đăng Doanh tỏ ra dè dặt đưa ra nhận định:

“Hiện nay nhiều người nêu lên nghi vấn ấy, vấn đề là phải có sự điều tra để chứng minh được là vai trò của lợi ích nhóm đó là những ai, đằng sau lợi ích nhóm đó là số tiền nào là các lợi ích gì. Nhưng mà hiện nay đang có nhiều sự phỏng đoán, dư luận thì bức xúc cần phải có sự chứng minh và điều ấy không phải là sự dễ dàng.”

Theo Vietnam Net, tất cả các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long đều kiến nghị phải có biện pháp giải quyết lượng lúa gạo dư thừa hiện nay và vụ hè thu thu đông sắp tới. Hiện nay giá lúa tròn dùng làm gạo 15% hoặc 25% tấm, rớt giá dưới 3.000đ/kg trong khi phải bán với giá 3.800đ trở lên thì nông dân mới có lãi. Tương tự lúa hạt dài thơm nhẹ quen gọi là chất lượng cao cũng hạ giá chỉ còn bán được 4.000đ tới 4.100đ/kg.

Ông Nguyễn Hùng Linh, TGĐ Công ty Du Lịch Thương Mại Kiên Giang, đơn vị xuất khẩu gạo có uy tín xác nhận với chúng tôi tình trạng lúa gạo xuống giá và thị trường lắng đọng:

“Giá lúa gạo đã xuống đến mức này thì có lẽ không xuống nữa, nó sẽ nằm trong khoảng này.”

Theo trích thuật của SGGP Online, ông Văn Hà Phong, Phó chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang phát biểu tại hội nghị trực tuyến ngày 4 tháng 6 rằng, hiện giá lúa đã tụt 500đ/kg so với hồi tháng 5 vừa qua và có thể sẽ tiếp tục giảm thêm. Giới chức này cho rằng, khi các doanh nghiệp dừng thu mua thì sẽ lặp lại bài học như năm 2008 và sẽ ảnh hưởng đến chính sách kích cầu nông nghiệp.

Chính phủ cần có cơ chế tạm trữ ngay thời điểm này. Nếu không tình hình sẽ muộn, giá đang chựng mà không mua, để như năm ngoái sẽ rất khó khăn rối ren, dân sẽ mất lòng tin với Chính phủ về điều hành xuất khẩu gạo.

Ông Văn Hà Phong, PCT UBND tỉnh Kiên Giang

Theo Vietnam Net, ông Văn Hà Phong khuyến cáo, đây có thể là một trong những vấn đề nóng trong tháng tới. Theo lời ông ‘chính phủ cần có cơ chế tạm trữ ngay thời điểm này. Nếu không tình hình sẽ muộn, giá đang chựng mà không mua, để như năm ngoái sẽ rất khó khăn rối ren, dân sẽ mất lòng tin với Chính phủ về điều hành xuất khẩu gạo.’

Nông dân trồng lúa ở vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay rất hoang mang, vì lúa hè thu năm nay tăng diện tích đạt hơn 2 triệu ha với dự báo hơn 10 triệu tấn lúa, tương đương 5 triệu tấn gạo hàng hóa. Nếu chỉ tiêu xuất khẩu chỉ được điều chỉnh tới mức 5 triệu 200 ngàn tấn theo đề nghị của Hiệp Hội Lương Thực VN thì 6 tháng cuối năm doanh nghiệp sẽ chỉ mua thêm khoảng 900 ngàn tới 1 triệu tấn gạo nữa. Khả năng lúa hè thu thu đông ứ đọng là rất cao:

“Nếu tình hình xuất khẩu như vậy thì cũng khó, trong nước làm sao ăn cho hết nổi, giá lúa sẽ gặp cảnh hạ giá nữa, nông dân khổ và khốn đốn.”

Cách tính chỉ tiêu xuất khẩu gạo lạc hậu

Vẫn theo Vietnam Net, Bộ trưởng NN-PTNT Cao Đức Phát cho rằng, việc mua tạm trữ áp lực về cung còn ở phía trước. Hiện giá lúa đã giảm, song khi chính thức thu hoạch vụ hè thu áp lực giảm giá còn lớn hơn nữa. Bộ trưởng yêu cầu các địa phương rà soát lại lượng tồn kho trong dân và cho biết sẽ cân nhắc thời điểm để triển khai chính sách mua tạm trữ.

Theo Vietnam Net, có nhiều ý kiến cho rằng cách cân đối lượng lúa gạo để tính chỉ tiêu xuất khẩu gạo của Bộ NN-PTNT là lạc hậu.

Chẳng hạn như mức tiêu dùng 9kg/người/tháng cho thị dân và 11kg/người/tháng cho nông thôn. Hoặc giữ lúa làm giống lên tới 150kg/ha, trên thực tế áp dụng gieo sạ chỉ cần từ 80kh tới 110kg lúa cho mỗi ha. Bộ trưởng Cao Đức Phát lý giải, đó là cách tính căn cứ trên số liệu của Tổng Cục Thống Kê.

Các chuyên gia nói với chúng tôi, trong 10 năm gần đây cơ cấu bữa ăn của người Việt Nam đã thay đổi nhiều, người ta ăn ít cơm hơn trước và nhiều thức ăn hơn. Ngoài ra, phương pháp canh tác cũng tốt hơn được trang bị cơ giới nhiều hơn, chẳng hạn máy cày máy gặt đập liên hợp, máy tuốt lúa và máy sấy lúa. Cơ giới đã giúp giảm khá nhiều thất thoát sau thu hoạch không như cách đây 20 năm. Dự báo tính toán sai, cộng với thực tế lúa gạo giá rẻ từ Campuchia tràn qua biên giới, sự kiện này có thể trả lời nghi vấn của ông Trương Thanh Phong là đã mua rất nhiều gạo mà gạo vẫn còn nhiều trên thị trường.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.