Báo Saigon Tiếp Thị điện tử ngày 1/9/2009 có bài ‘Người Nghèo Oằn Lưng Vì Vay Nóng’ mô tả tình trạng cho vay nặng lãi vẫn đang diễn ra hàng ngày, trong khi các ngân hàng thừa tiền để cho vay. Đây là đề tài chúng tôi đọc báo trên mạng tuần này.

Những hình thức cho vay nặng lãi

Theo nhà báo SGTT, ở đồng bằng sông Cửu Long, dù hệ thống chi nhánh ngân hàng thương mại đã vươn đến các huyện, nhưng tình trạng cho vay nặng lãi vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức. Nhà báo mô tả trường hợp của bà Năm Hà ở Tắc Thủ, xã Hồ Thị Kỷ thuộc Huyện Thới Bình Cà Mau. Bà Hà là hộ nghèo, hàng ngày làm nghề mua bán lặt vặt trên sông kiếm sống. Không có tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng, bà Hà liều vay 10 triệu đồng của một trùm cho vay nặng lãi ở phường 1 thành phố Cà Mau, với lãi suất 15%/tháng. Đầu tháng 8 vừa qua, quá hạn 3 tháng bà Hà không có tiền trả nợ, cũng không đóng được tiền lời, nên giang hồ xã hội đen hàng chục người đã mang gậy gộc mã tấu tới nhà bà đòi nợ.

Nhưng thực chất hầu như họ vay để ăn, ‘ăn trước trả sau’đó. Họ vay về để trả những món nợ trong sáu tháng họ làm lúa, có những nhà vay xong về trả hết chẳng còn tiền luôn.

Một nông dân ĐBSCL

Những gì mà báo SGTT mô tả, không lạ lùng đối với những hộ nông dân nghèo trồng lúa, nuôi cá ở đồng bằng sông Cửu Long. Tuy đa số nông dân đã thế chấp sổ đỏ để vay tiền Ngân Hàng Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn, nhưng mỗi khi đáo hạn nhiều người trong số họ vẫn phải vay nóng bên ngoài để có tiền trả nợ ngân hàng, rồi ngay sau đó họ lại vay nợ mới của ngân hàng lấy tiền trả nợ vay tín dụng đen. Một nông dân đồng bằng sông Cửu Long kể cho chúng tôi nghe hoàn cảnh khó khăn của hầu hết bà con nông dân ở quê ông:

“Thực tế mỗi vụ lúa làm xong, bắt buộc phải ra ngân hàng vay, vụ này vay ít vụ sau vay càng nhiều lên. Vay số tiền đó, nói là để phục vụ sản xuất, nhà nước hỗ trợ mình tiền mua phân bón. Nhưng thực chất hầu như họ vay để ăn, ‘ăn trước trả sau’đó. Họ vay về để trả những món nợ trong sáu tháng họ làm lúa, có những nhà vay xong về trả hết chẳng còn tiền luôn. Bắt buộc lại đi mua thiếu phân bón thuốc trừ sâu, mọi chi phí trong 6 tháng đều thiếu nợ nữa. Thành thử ra sau mỗi vụ mùa, số người vay càng ngày càng nhiều. Đi vay đâu phải một ngày, vay được tiền phải năm, bảy ngày. Nhìn thấy cảnh nông dân đi vay tiền mới thấy lời tôi nói là đúng.”

Trở lại bài ‘Người Nghèo Oằn Lưng Vì Vay Nóng’ trên báo SGTT điện tử, nhà báo trích lời những con nợ vay nóng ở vùng Tắc Thủ Thới Bình Cà Mau nói là có nhiều hình thức vay, vay nóng theo kiểu sáng vay chiều trả thì lãi suất lên đến 20% mỗi ngày, muốn vay bao nhiêu cũng có chỉ cần cho biết nơi ở. Còn nếu vay tháng, tiền lời từ 5% tới 10% tháng. Nếu người vay giựt nợ, chủ nợ cho người đến xiết tài sản, chửi bới nhục mạ.

Vẫn theo SGTT, Ông Trần Thanh Tùng ở xã Phú Hưng, huyện Cái Nước kể rằng, ông có hai héc ta đất, đã thế chấp sổ đỏ vay ngân hàng 50 triệu đồng để nuôi tôm, nên mọi chi phí đột xuất trong gia đình như bệnh tật, đám tiệc, con cái học hành…gia đình ông đều phải đi vay nóng.

Thủ tục khó khăn

Nhà báo nêu lên một thực trạng là sự bó tay của ngành ngân hàng, theo đó ông Kiều Mạnh Minh, giám đốc ngân hàng NN-PTNT chi nhánh Tiền Giang cho biết, hiện nay dư nợ cho vay có hỗ trợ lãi suất trên địa bàn tỉnh lên đến hơn 4.000 tỷ đồng, ngân hàng vẫn sẵn sàng cho vay tiêu dùng, nhưng khách hàng bắt buộc phải có tài sản, đảm bảo thu nhập để trả nợ. Nhưng theo lời ông, ngân hàng không thể đáp ứng được việc cho vay vốn khẩn cấp của nông dân và người nghèo, bởi tỷ lệ rủi ro rất cao. Người trồng lúa nếu muốn vay vốn làm mùa phải đáp ứng các thủ tục chặt chẽ của ngân hàng, như lời nông dân mô tả:

“Nhà nước qui định mỗi héc ta được vay 50 triệu đồng, nhà nước thì ai cũng như ai phải có số đỏ mới cho vay. Không có thế chấp nói bằng miệng kể như thua.”

Nhà nước qui định mỗi héc ta được vay 50 triệu đồng, nhà nước thì ai cũng như ai phải có số đỏ mới cho vay. Không có thế chấp nói bằng miệng kể như thua.

GĐ NH NN-PTNT Kiều Mạnh Minh, Tiền Giang

Trong một số trường hợp, nông dân và cư dân nông thôn có thể vay ngân hàng miễn thế chấp nhưng thủ tục cũng rất chặt khó vượt qua. Báo SGTT trích lời ông Lý Nam Hải, giám đốc ngân hàng NN-PTNT chi nhánh Cà Mau, cho hay dư nợ cho vay hiện nay của ngân hàng hơn 2.000 tỷ đồng và đã cho nông dân vay 1.200 tỷ đồng. Ngân hàng NN-PTNT Cà Mau vẫn sẵn sàng cho vay vốn ngắn hạn không cần tài sản thế chấp với số tiền tối đa là 30 triệu đồng, nhưng người vay bắt buộc phải có hộ khẩu thường trú, giấy đề nghị xin vay vốn kèm phương án sản xuất, kinh doanh được địa phương xác nhận. Ông Hải nói với nhà báo SGTT rằng, đối với những khách hàng thực sự khó khăn do làm ăn thất bát, chậm thanh toán nợ quá hạn trong vòng 180 ngày, nếu được địa phương xác nhận, ngân hàng cũng sẵn sàng cho vay thêm vốn sản xuất. Tuy vậy ông giám đốc ngân hàng NN-PTNT chi nhánh Cà Mau nhấn mạnh rằng, hiện nay nhu cầu tiêu xài của người dân quá lớn, tất cả mọi việc sản xuất, chi tiêu đều gõ cửa ngân hàng trước. Đến khi không còn có thể vay ngân hàng thì họ tìm đến những người cho vay nặng lãi. Thậm chí có nhiều trường hợp khi đến hạn trả nợ ngân hàng nhưng không có tiền, người ta sẵn sàng vay nợ lãi suất đến 30% để thanh toán cho ngân hàng, sau đó làm thủ tục vay lại vốn để trả nợ vay nặng lãi. Đó là nhận định của ông Lý Nam Hải với nhà báo SGTT, giới chức này cho rằng, không thể xóa được nạn cho vay nặng lãi, vì hệ thống ngân hàng không thể vươn đến thị trường vốn này, do sợ rủi ro.

Hỗ trợ chưa tới tay nông dân

Trên thực tế, nhiều chủ trương hỗ trợ sản xuất nông nghiệp không đến được với người nông dân. Những cái khó ở nông thôn thật không thể diễn tả hết. TS Lê Văn Bảnh. Viện Trưởng Viện Lúa Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long nhận định:

“Nông dân ở gần khu nào mà ngân hàng làm việc tốt thì họ sẽ tích cực cho người xuống khảo sát trực tiếp giúp nông dân. Nhưng có những nơi tôi thấy hơi bê bối họ cứ ngồi chờ nông dân đến, mà nông dân vùng sâu vùng xa đi vất vả. Thứ hai nữa ở vùng sâu vùng xa nông dân không rành thủ tục.”

Nhưng có những nơi tôi thấy hơi bê bối họ cứ ngồi chờ nông dân đến, mà nông dân vùng sâu vùng xa đi vất vả. Thứ hai nữa ở vùng sâu vùng xa nông dân không rành thủ tục.

TS Lê Văn Bảnh

Không phải đến năm nay báo chí mới đề cập tới vấn đề vay nóng nặng lãi. Năm 2002 báo Tuổi Trẻ đã từng có bài ‘Tín dụng đen vòi bạch tuộc ở nông thôn’ mô tả những cảnh đời ngắc ngoải vì lỡ vướng vào ‘tín dụng đen’. Theo nhà báo, những người dân nghèo ở Long An, Cần Thơ do quá túng quẫn, đã nhắm mắt vay nóng với lãi suất cắt cổ, rồi từ đó phải mất nhà cửa bỏ xứ ra đi.

Bộ Luật Hình Sự của Nhà nước Việt Nam, Điều 163 khoản 1 qui định, người nào cho vay với lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật qui định từ 10 lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ 1 lần đến 10 lần số tiền lãi, hoặc phải cải tạo không giam giữ đến 1 năm.

Giới luật gia cho rằng, với những qui định khá mông lung về điều gọi là tính chất chuyên bóc lột, cho nên pháp luật rất khó xử lý về tội danh cho vay nặng lãi.

Cho vay nặng lãi là một hình thức không thể chấp nhận về mặt đạo đức, nhưng như nhận xét của Báo SGTT điện tử, đó là một thị trường vốn mà ngành ngân hàng không thể vươn tới.