Câu chuyện bằng khen, giải thưởng trước đây ít ai chú ý, nhưng lần này nhờ báo chí đưa tin mà công luận được dịp bày tỏ sự phẫn nộ của mình. Những bài báo trong tuần nhiều đến độ phiên họp Quốc Hội khá sôi nổi cũng bị giảm ít nhiều sự chú ý.

Vụ việc diễn biến nhanh và bất ngờ, nhiều sự khuất tất được phơi bầy, ban đầu những người có trách nhiệm đều phủ nhận, đổ lỗi cho người khác. Nhưng phải đến khi Vedan trưng ra ba giấy chứng nhận có chữ ký và con dấu của ông Hoàng Thủy Tiến, Phó Cục trưởng Cục An Toàn Vệ Sinh Thực Phẩm Bộ y tế, thì câu chuyện đã trở thành một vụ bê bối nặng mùi tiền bạc, hoặc phơi bày phong cách làm việc đầy tắc trách của các quan chức nhà nước. Bộ Khoa Học và Công Nghệ, Bộ Y Tế và 1 đơn vị tư nhân Trung tâm Tư vấn Phát Triển Thương Hiệu và Chất lượng TPHCM, là những nơi liên quan đến câu chuyện mà báo chí gọi là vụ Vedan 2.

Vô lý, bi hài

Báo Người Lao Động điện tử ngày 28/10 trích lời ông Nguyễn Đình Xuân, Ủy viên Ủy ban Quốc Hội về khoa học công nghệ và môi trường nói rằng ‘đây là một sự nhạo báng, cơ quan nào tham gia vào việc trao giải cho Vedan là rất thiếu trách nhiệm và phải chịu trách nhiệm cũng như phải giải thích trước công luận, giải thưởng là trao cho doanh nghiệp, nếu nói là trao cho sản phẩm là ngụy biện. Trong khi Vedan lại phá hoại môi trường một cách cố ý suốt thời gian dài, thật vô lý khi được trao một giải có ý nghĩa bảo vệ cộng đồng’.

Vedan từng nhiều năm xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý ra sông Thị Vải, giết chết môi trường sống cả một đoạn sông dài, tác hại của hành động cố ý vi phạm, đã làm thiệt hại nghiêm trọng cuộc sống của người dân ở Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu và Cần Giờ TPHCM. Vấn đề bồi thường hiện chưa ngã ngũ mà nay Vedan lại được chính các đơn vị Nhà Nước tuyên dương về các sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng.

LS Nguyễn Văn Hậu, một trong các tư vấn của nông dân Cần Giờ TP.HCM nhận định với đài RFA: “Công ty Vedan được tuyên dương về sức khỏe cộng đồng thì nó gây bức xúc và tăng thêm nỗi đau cho người nông dân”.

Trở lại sự kiện ban đầu Ngày 11/10/2009 tại Nhà Hát TP.HCM đã diễn ra lễ tôn vinh ‘Doanh nghiệp ứng dụng hệ thống quản lý chất lượng xuất sắc’ và danh hiệu ‘Sản phẩm chất lượng an toàn vì sức khỏe cộng đồng năm 2009’. Buổi lễ được trực tiếp truyền hình và có sự hiện diện của Thứ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân. Đồng tổ chức giải là Vụ trưởng Bùi Văn Quyền, trưởng đại diện phía Nam của Bộ Khoa học và Công nghệ và bà Nguyễn Thị Sinh, giám đốc Trung Tâm Tư vấn Phát triển Thương hiệu và chất lượng TPHCM gọi tắt là Natusi. Công ty Vedan tuy không được tuyên dương doanh nghiệp ứng dụng hệ thống quản lý chất lượng xuất sắc, nhưng nhận được 3 giải thưởng sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng cho các mặt hàng Bột ngọt Vedan, Tinh bột biến đổi và Vedan hạt nêm thịt heo. Để tham dự giải, Vedan đã nộp cho Ban Tổ Chức tổng cộng 40 triệu đồng. Trong lễ trao giải đại diện Vedan đã được xướng danh lên sân khấu tặng 100 triệu đồng cho nạn nhân bão lụt miền Trung, riêng những giấy chứng nhận sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng thì nhận ở hậu trường.

Công ty Vedan được tuyên dương về sức khỏe cộng đồng thì nó gây bức xúc và tăng thêm nỗi đau cho người nông dân.

LS Nguyễn Văn Hậu

Câu chuyện khá bi hài, khi các giới chức cao cấp của Bộ KH-CN và Bộ Y Tế bị giựt dây bởi một đơn vị tư nhân không có chức năng tổ chức giải thưởng, nhận tiền hoặc quyên góp tiền bạc. Nhân vật này là bà Nguyễn Thị Sinh, Giám đốc trung tâm tư vấn phát triển thương hiệu và chất lượng TPHCM tên giao dịch là Natusi. Theo báo Người Lao Động điện tử Trung tâm này có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động ở ba lĩnh vực là, nghiên cứu khoa học về sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, dịch vụ khoa học công nghệ và hợp tác trong và ngoài nước theo lĩnh vực đăng ký. Đại diện Sở Khoa học và công nghệ TP.HCM cho biết chỉ cấp giấy phép cho Natusi để nghiên cứu và tư vấn khoa học chứ không cho phép hoạt động kinh doanh.

Đỗ lỗi, phủ nhận trách nhiệm

Khi vụ bê bối được báo chí đưa tin, công luận phản ứng, nhờ công nghệ thông tin bạn đọc các báo nhanh chóng đưa ý kiến tạo ra một chiến dịch phê phán mạnh mẽ.

Xem diễn biến vụ Vedan 2, chúng tôi thấy rằng sự kiện báo chí đi lề bên trái đã làm cho những sự thật đáng xấu hổ được phơi bầy. Khi báo chí mới đưa tin, đồng tổ chức giải TS Bùi Văn Quyền vụ trưởng đại diện phía Nam Bộ KHCN và bà Nguyễn Thị Sinh Giám đốc Natusi quả quyết không trao giải cho Vedan, đến khi báo chí đưa lên mạng 3 giấy chứng nhận mà Vedan có được, thì lúc này các vị ấy cho là có sự nhầm lẫn, riêng Bà Nguyễn Thị Sinh đã đổ lỗi cho nhân viên cấp dưới mới vào có sự nhầm lẫn. Quả là lạ lùng khi ông Hoàng Thủy Tiến, Phó Cục Trưởng Cục An toàn Vệ Sinh Thực Phẩm Bộ Y Tế ký các giấy chứng nhận tuyên dương ‘Sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng’ và Bà Nguyễn Thị Sinh cũng xác nhận với báo chí là khi ký giấy chứng nhận ông Cục phó không biết là ký cho sản phẩm của doanh nghiệp nào. Điều này đã dẫn đến việc Bộ Y Tế ra quyết định tạm đình chỉ công tác ông Hoàng Thủy Tiến.

Khi vụ việc đổ bể, về mặt chính thức Bộ Khoa Học Công Nghệ và Bộ Y Tế đều phủ nhận trách nhiệm của mình, các Bộ đều đưa ra lập luận là các giới chức như Cục Phó Hoàng Thủy Tiến và ông Bùi Văn Quyền đều không xin phép Bộ trưởng khi đứng ra tổ chức hoặc tham gia vào giải. Ông Hoàng Thủy Tiến ký tên và đóng dấu trên giấy chứng nhận là không đúng chức năng. Có những góc khuất chưa được làm rõ vì bà Nguyễn Thị Sinh giám đốc Natusi nói với báo chí rằng, nếu không có Bộ Khoa Học và Công Nghệ chủ trì thì làm sao mà tổ chức được giải thưởng lớn như vậy. Giới báo chí nói giải lớn ở chỗ, tổng số tiền thu vào đến con số tỉ đồng, khoảng 300 sản phẩm đăng ký mỗi sản phẩm đóng 5 triệu, với 50 doanh nghiệp tham dự nếu đăng ký luôn phần doanh nghiệp ứng dụng hệ thống quản lý chất lượng xuất sắc thì mỗi đơn vị phải đóng thêm 25 triệu đồng nữa.

Loạn giải thưởng

Vedan nhận giải thưởng ngày 11/10, tới 27/10 những bài báo đầu tiên từ Tuổi Trẻ Online và Vn Express được đưa lên mạng. Các diễn biến tiếp theo khá nhanh chóng, sau khi Bộ Y Tế đình chỉ công tác Cục Phó Hoàng Thủy Tiến, còn Bộ KH-CN yêu cầu ông Bùi Văn Quyền trưởng đại diện phía Nam giải trình, cũng như yêu cầu ban tổ chức giải thu hồi giấy chứng nhận cấp cho Vedan.

Trong lễ trao giải đại diện Vedan đã được xướng danh lên sân khấu tặng 100 triệu đồng cho nạn nhân bão lụt miền Trung, riêng những giấy chứng nhận sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng thì nhận ở hậu trường.

Ban đầu Vedan từ chối trả lại giải thưởng sản phẩm vì sức khỏe cộng đồng, với lập luận họ không bỏ tiền mua giải thưởng mà dự giải đúng qui định và thủ tục. Tuy vậy theo Tiền Phong Online tối ngày 28/10 Vedan đã họp hội đồng quản trị và quyết định trả lại ba giải thưởng. Người đại diện Vedan từ chối đưa ra lời bình luận mà chỉ nói là có quyết định do chịu sức ép dư luận.

Báo chí cho rằng, những giải thưởng kiểu vừa trao cho Vedan được tổ chức nhiều đến mức độ phải gọi là loạn giải thưởng. Kiểu mượn đầu heo nấu cháo của Natusi, được sự yểm trợ của các giới chức cao cấp các Bộ ngành, còn thêm ly kỳ ở chỗ họ có ban tổ chức và hội đồng xét thưởng ảo. Sau khi vụ việc đổ bể nhiều giới chức ngỡ ngàng khi được báo chí cho biết mình có tên trong ban tổ chức và hội đồng xét thưởng.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.