Nếu kể từ cột mốc 1986, thì một đứa trẻ chào đời ở nông thôn trong kỷ nguyên đổi mới phải đợi đến tuổi 34 tức năm 2020, mới thấy thôn xóm mình được nối mạng Internet. Kế hoạch xây dựng nông thôn mới bao gồm 19 tiêu chí và được xem là một chương trình mục tiêu quốc gia. Đây là đề tài chúng tôi đọc báo trên mạng tuần này.

Nhà nước Việt Nam đưa ra chính sách tam nông một cách muộn màng, việc thực hiện cũng chưa thấy gì cụ thể. Nói như GS Đào Thế Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam, thì nhà nước Việt Nam đã bóc lột nông dân, vắt kiệt nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp. Nhà nghiên cứu nổi tiếng của Việt Nam đã thẳng thắn nhận định như vậy trên VietnamNet, GS Đào Thế Tuấn nhấn mạnh là nông dân đang bị bần cùng hóa và đây là nguy cơ gây bất ổn xã hội, tương tự như ở Trung Quốc bây giờ, bạo loạn ở nông thôn xảy ra rất nhiều, ấy là hậu quả của công nghiệp hóa. GS Đào Thế Tuấn đã có những nhận định như vừa nói trên Vietnam Net vào ngày 2/7/2009. Điểm đáng chú ý là người thực hiện cuộc phỏng vấn là nhà báo Đoan Trang, người trở thành gương mặt của công chúng, gần đây nhà báo này bị tạm giữ một thời gian, do có những bài viết không vừa lòng chính phủ.

Chúng tôi trở lại một vài sự kiện, để thấy rằng kế hoạch ‘nông thôn mới’ được xem là cứu cánh của chế độ, hoặc như một khẩu hiệu hoàn hảo ‘Nông nghiệp-Nông dân-Nông thôn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa’.

Chênh lệch giữa nông thôn và thành thị

Chúng tôi xin trích phát biểu của TS Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn với đài ACTD:

“Phải nói rằng cái mà nông dân được hưởng, nông nghiệp được đầu tư chưa tương xứng với mức độ đóng góp của người nông dân, mức độ phấn đấu hy sinh của người nông dân cũng như thành tích mà nông nghiệp đem lại. Đầu tư công cho nông nghiệp là thấp, đầu tư của toàn xã hội cho nông nghiệp là thấp. Mức tăng trưởng đời sống của nông dân rất cao, nhưng so với mức tăng trưởng của đời sống của người dân ở đô thị thì hiện nay khoảng cách của thu nhập trung bình của cư dân nông thôn chỉ bằng một nửa của đô thị. Tất nhiên so với nhiều quốc gia kể cả Trung Quốc thì đây là một thành tích đáng tự hào, nhưng rõ ràng là người Việt Nam không phấn khởi với mức chênh lệch này. Thế thì điều có thể nói là chúng ta phải tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn với đô thị, phải tiếp tục đẩy mạnh đầu tư cho phát triển nông nghiệp.”

.. nhưng so với mức tăng trưởng của đời sống của người dân ở đô thị thì hiện nay khoảng cách của thu nhập trung bình của cư dân nông thôn chỉ bằng một nửa của đô thị.

TS Đặng Kim Sơn

VietnamNet ngày 16/9 đưa lên mạng bài ‘Không thể có nông thôn mới nếu người dân đói’. Tựa bài này trích từ phát biểu của Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hồ Xuân Hùng tại cuộc tọa đàm ngày 16/9 tại Hà Nội nhằm mục đích xin ý kiến các tổ chức quốc tế về ‘xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020’. Theo lời ông Hùng, khó khăn nhất hiện nay của chương trình xây dựng nông thôn mới là làm sao tăng thu nhập được cho người nông dân. Không thể có nông thôn mới nếu người dân đói. Hơn nữa, làm sao mà cuộc sống được nâng cao nhưng không phá vỡ sinh thái, bản sắc dân tộc tại các làng quê.

Nhận định của Thứ trưởng Hồ Xuân Hùng, làm cho nhiều người nhớ tới các dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên. Dự án bauxite có thể phá vỡ bản sắc dân tộc và không gian văn hóa cồng chiêng của các sắc tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Chúng tôi xin trích phát biểu của nhà văn Nguyên Ngọc, một nhân sĩ trí thức quan tâm tới vận mệnh quốc gia dân tộc:

“Khi Tây Nguyên mất nền tảng của mình, văn hóa của họ sẽ tan. Một khi văn hóa tan đi, đặc biệt đối với dân tộc thiểu số là nơi văn hóa đối với họ vô cùng sâu sắc, xã hội sẽ không thể ổn định, thậm chí các dân tộc không thể tồn tại một cách bền vững.”

Đổi mới tổ chức nông thôn

Tại cuộc tọa đàm 16/9, theo Vietnam Net ông Tăng Minh Lộc, Phó Cục Trưởng Cục HTX và Phát triển Nông thôn cho biết, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới kỳ vọng đến năm 2020, phân nửa số xã trên toàn quốc đạt chuẩn, cơ bản xây dựng kết cấu hạ tầng theo chuẩn nông thôn mới, tăng thu nhập của người dân lên 2,5 lần hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo toàn quốc dưới 3%.

Trước đó trên báo Kinh Tế Nông Thôn, ông Tăng Minh Lộc cho biết tất cả các xã nông thôn mới đều phải có hệ thống thủy lợi cơ bản, đáp ứng yêu cầu sản xuất và dân sinh, có nhà văn hóa và khu thể thao xã đạt chuẩn, có điểm phục vụ bưu chính viễn thông, có mạng Internet đến thôn, có tổ hợp tác hoặc HTX họat động có hiệu quả và không có nhà tạm, dột nát.

Báo Hà Nội Mới điện tử ngày 18/9 cũng trích lời ông Tăng Minh Lộc nói rằng, xây dựng nông thôn mới không phải chỉ nhằm xây dựng con đường, kênh mương, trường học,…mà cái chính là phải để người nông dân hiểu rõ được nội dung, ý nghĩa và thúc đẩy họ tự tin, tự quyết, đưa ra sáng kiến, tham gia tích cực để tạo ra một nông thôn mới năng động hơn.

Trước hết người nông dân nhỏ hợp tác lại với nhau trong các hợp tác xã, ruộng đồng làng bản hợp tác với nhau trong việc quản lý xã hội, trong việc quản lý tài nguyên, trong việc quản lý các cơ sở hạ tầng …

TS Đặng Kim Sơn

TS Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn, từng có nhận định với đài chúng tôi về vấn đề cải tổ thể chế nông thôn:

“Rõ ràng là phải có sự đổi mới về tổ chức ở phía nông thôn. Trước hết người nông dân nhỏ hợp tác lại với nhau trong các hợp tác xã, ruộng đồng làng bản hợp tác với nhau trong việc quản lý xã hội, trong việc quản lý tài nguyên, trong việc quản lý các cơ sở hạ tầng mà nhà nước xây dựng, hoặc nhân dân xây dựng nên. Chúng tôi nghĩ việc này dân phải làm.”

Để thực chương trình xây dựng nông thôn mới, mỗi xã cần vốn đầu tư từ 120 tỷ tới 150 tỷ đồng, trong đó khoảng 6-7 hạng mục được ngân sách nhà nước đài thọ từ 30% tới 100%. Nếu chỉ thực hiện ở 5 ngàn xã thôi thì đã là một khoản tiền khổng lồ mà nhà nước và nhân dân phải cùng nhau chia sẻ. Khi mở tọa đàm để xin ý kiến các tổ chức quốc tế, chính phủ Việt Nam tỏ ra khôn khéo. Góp ý trong cuộc họp, đại diện Ngân Hàng Thế Giới nói rằng, nhà nước không nên hỗ trợ 100% vốn vào các hạng mục mà cần phát huy tính tự chủ của người dân. Hà Nội Mới điện tử diễn giải rằng, mục tiêu cao nhất của đề án là phải phát huy được nội lực của người nông dân.

Những nhận định vừa nói dẫn chúng tôi trở lại bài báo ‘Không thể có nông thôn mới nếu người dân đói’. Nông dân Việt Nam hiện nay bình quân mỗi hộ chỉ canh tác 0,7 ha, thu nhập của họ không nhiều. Tỷ lệ hộ nghèo 2009 được Việt Nam loan báo là 13% nhưng đang tăng lên hàng ngày trong cơn suy thoái. Cuộc sống ở nông thôn khó khăn như thế, dễ dàng có thước đo về nội lực của nông dân. Có chuyên gia nói với chúng tôi, những doanh nghiệp hưởng lợi từ nông thủy sản xuất khẩu, đúng ra phải dốc hầu bao đầu tư vào nông thôn.