Tin đồn gạo tăng giá

Cơn sốt gạo bùng lên ở TP.HCM vào chiều ngày 26/4 rồi nhanh chóng lan ra các tỉnh khác từ vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long ra miền Trung miền Bắc. Tất cả là do tin đồn gạo tăng giá, sự kiện này đã đẩy giá gạo bán lẻ tăng gấp đôi. Một người dân TP.HCM cho biết:

Mọi người đổ xô nhau đi mua nhưng thí dụ như mình đang ăn gạo 10 nghìn thì nó tăng lên 14, 16, 18 rồi cuối cùng giá cao nhất là 20 nghìn/kg mà họ còn không bán nữa. Cả cái thành phố Saigon này nó điên rồ dại dột lên cơn sốt chen lấn đạp lên nhau mua, xếp hàng rồng rắn cũng giống như hồi xưa mình ăn gạo lúc mới giải phóng đó.

Vì là cơn sốt giả tạo như báo chí và chính phủ cùng nói, nên nó đã dễ dàng hạ nhiệt vài ngày sau đó. Tuy vậy có sự trùng hợp là cơn sốt gạo đã hướng sự chú ý của dư luận vào sự kiện này, đối với ngừơi dân Việt Nam đặc biệt ngừơi dân Saigon trọng điểm cơn sốt gạo. TP.HCM cũng là nơi ngọn đuốc Olympic Bắc Kinh 2008 được rước qua các đường phố, giữa những dự báo về họat động biểu tình phản kháng TQ lấn chiếm Hoàng Sa Trường Sa của Việt Nam. Một chứng nhân có mặt ở Saigon trong ngày 29/4 đưa ra nhận xét của mình:

“Mọi người đều chú tâm về chuyện giá gạo lên trong mấy ngày qua, cái đó là sự thực và cách thành phố một, hai km đường bán kính, bên ngoài người dân bình thường không ai biết là có một sự kiện đang diễn ra tại trung tâm thành phố”

Cũng là sự trùng hợp nữa, khi báo chí Việt Nam, dù báo in hay báo mạng đều không phổ biến thông tin liên quan về sự kiện, đúng ra là trọng đại này. Và chỉ khi cuộc chạy tiếp sức rước ngọn lửa thiêng Olympic hoàn tất lộ trình ở TP.HCM vào buổi tối 29/4, thì báo chí mới bắt đầu đưa hình ảnh lên mạng.

Công tác dự báo thị trường

Cơn sốt gạo đẩy giá tăng gấp hai trong vòng 3 ngày rồi mau chóng hạ nhiệt, sự kiện này được các giới chức chính phủ Việt Nam giải thích như thế nào. Thanh Niên Online đưa tin về cuộc họp báo thường kỳ của chính phủ vào ngày 29/4 tại Hà Nội, báo chí đã đặt câu hỏi rằng: công tác dự báo thị trường của Bộ Công thương quá kém, không dự báo được tình hình, để xảy ra sốt gạo trong vài ngày qua. Thứ trưởng Bộ Công thương ông Nguyễn Cẩm Tú trả lời rằng, công tác dự báo giá cả đúng là còn nhiều yếu kém. Nhưng ông thứ trưởng cho rằng, muốn dự báo tốt phải có thông tin, có các phương pháp xử lý thông tin tốt . Việt nam chưa có điều kiện làm tốt các khâu này và theo ông Nguyễn Cẩm Tú, ngay ở các nước tiên tiến, các chuyên gia phân tích có uy tín cũng nhiều người đưa ra dự báo sai.

Mọi người đều chú tâm về chuyện giá gạo lên trong mấy ngày qua, cái đó là sự thực và cách thành phố một, hai km đường bán kính, bên ngoài người dân bình thường không ai biết là có một sự kiện đang diễn ra tại trung tâm thành phố”

Báo Tuổi Trẻ Online tường thuật dưới góc cạnh khác, theo đó thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú cho rằng sự cố sốt gạo lần này không thuộc trách nhiệm của ai cả, chỉ do tự diễn biến của xã hội mà thôi. Báo Tuổi Trẻ đã đặt một dấu hỏi lớn trong ngoặc, sau trích dẫn này.

Vẫn theo Tuổi trẻ Online, thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú nói rằng, khi xảy ra vụ sốt gạo, Bộ Công thương đã kết hợp với một số đơn vị tổ chức kiểm tra hiện tượng đầu cơ thì không có chứng cớ là các doanh nghiệp lớn về lương thực đầu cơ làm giá, các doanh nghiệp không có chức năng kinh doanh gạo cũng không có dấu hiệu mua vét tích trữ. Còn các cửa hàng nhỏ lẻ thì có thể có găm hàng chút ít chờ giá cao, tuy nhiên ngành quản lý thị trường chỉ có thể kiểm tra việc niêm yết giá và răn đe. Cuối cùng thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú kết luận rằng, đã không phát hiện được giới kinh doanh đầu cơ và theo ông có thể người đầu cơ là chính mỗi ngừơi tiêu dùng, với tâm lý mua gạo để dự trữ.

Trước đó theo Tuổi trẻ Online, Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát xác định rằng, khi TP.HCM sốt gạo thì gạo thực chất vẫn nằm trong kho của doanh nghiệp, trong bồ chứa của mỗi gia đình. Theo ông Bộ trưởng, gạo tuy ăn không hết nhưng không ai muốn hoặc không dám bán ra chỉ muốn mua vào, sự mất cân đối cung cầu khiến gạo sốt.    

Thanh Niên Online, Tuổi trẻ Online, Việt Nam Express, đều trích một nhận định khác của Bộ Trưởng Cao Đức Phát, cho rằng thông tin về chuyện Việt Nam cấm xuất khẩu gạo góp phần tác động cơn sốt gạo. Ông xác định rằng, Việt Nam không cấm xuất khẩu gạo chỉ ngừng ký các hợp đồng mới.

Tuy vậy theo sự tìm hiểu của chúng tôi thì sự kiện Việt Nam ngừng hay giới hạn xuất khẩu gạo, thực chất làm giá lúa hạ, giá gạo trên thị trường ổn định và đây là biện pháp của chính phủ nhằm chống lạm phát, chống tăng giá lương thực. Như vậy tin Việt Nam ngừng xuất khẩu gạo khó thể làm tác động giá gạo gây sốt gạo, có chăng là làm nông dân mất phần lợi nhuận đúng ra là của họ.

Ai được lợi

Một nông dân vùng sông nước Cửu Long cho rằng giá gạo xuất khâu cao hơn ngàn đô la/tấn thì giá lúa mua của nông dân phải cao hơn giá 5.500 đ/kg-6.000đ/kg hiện nay:

 Tôi nghe tin là bên Thái Lan chào gạo tới 1.200 đô la/tấn. Với giá 1.200 đô la thì lúa của tụi tôi phải 7 tới 8 ngàn đồng/kg mới đúng.

Đối với nhà khoa học chuyên gia như TS Lê Văn Bảnh thì giá lúa mua của nông dân, giá gạo nội địa và giá gạo xuất khẩu hiện có sự chênh lệnh lớn và vì vậy tư thương muốn gom hàng chờ xuất khẩu:

Vụ Đông Xuân thu hoạch hơn 9 triệu tấn lúa, rõ ràng gạo không hề thiếu. Có vấn đề là từ trước tới nay có sự cân đối giữa gạo xuất khẩu và gạo nội địa. Thí dụ khi xuất khẩu giá 300 đô la/tấn, thì giá gạo nội địa bao giờ cũng cao hơn giá xuất khẩu, giá gạo khoảng 8 tới 9 ngàn đồng/kg. Nghĩa là nội địa khoảng nửa đô la một Kg, một đô la mua được 2 kg gạo.

Vụ Đông Xuân thu hoạch hơn 9 triệu tấn lúa, rõ ràng gạo không hề thiếu. Có vấn đề là từ trước tới nay có sự cân đối giữa gạo xuất khẩu và gạo nội địa. Thí dụ khi xuất khẩu giá 300 đô la/tấn, thì giá gạo nội địa bao giờ cũng cao hơn giá xuất khẩu, giá gạo khoảng 8 tới 9 ngàn đồng/kg. Nghĩa là nội địa khoảng nửa đô la một Kg, một đô la mua được 2 kg gạo.

 Còn xuất khẩu thì phải 3 kg gạo mới được 1 đô la. Mấy ngày qua thông tin thị trường gạo thế giới lên tới 1.000 đô la/tấn nên thương nhân chuẩn bị gom gạo đầu cơ để bán. Vì vậy tạo nên cơn sốt. Bởi vì 1.000 đô la tính tương đương giá đô la 16 ngàn đồng thì có chênh lệch vì trước nay giá gạo nội địa cao hơn giá xuất khẩu. Chuyện này do tư thương, doanh nghiệp đầu cơ làm giá, chứ thực tế vùng Đồng Bằng sông Cửu Long không thiếu gạo.

Cơn sốt gạo đã qua đi, và như chúng tôi đã trình bày các giới chức chính phủ cho rằng không có ly do để sốt gạo xảy ra, vì Việt Nam dư thừa lúa gạo. Có chăng là những tin đồn làm người dân hốt hoảng chen nhau mua gạo, nhất thời làm các cửa hàng hết gạo và phải chờ cung cấp mới.

Vietnam Net ngày 1/5/2008 có bài lên mạng với tựa ‘ Chuyện sốt gạo với những ngừơi chăm sóc lòng tin. Ngay phần dẫn nhập, Vietnamnet viết: ‘ cơn sốt giá gạo đã qua, các cơ quan điều tra đang tìm kẻ tung tin thiếu gạo ngày 26/4, và có thể những kẻ thừa cơ trục lợi. Nhưng quan trọng hơn, đó là thêm những bài học về xây dựng lòng tin của nhân dân, để không còn xảy ra những cơn sốt ảo tương tự.

Chúng tôi trích phần dẫn nhập bài báo vừa nói của Vietnam Net để kết thúc mục đọc báo trong nước trên mạng hôm nay.